Yolumnet

AYT · Biyoloji

Duyu Organları

Yaklaşık 17 dakikalık okuma · Son güncelleme 2026-10-24

Bu konuda ne öğreneceksin

Gözlük neden miyop birinin uzağı görmesini sağlar? Uçakta kulağın neden tıkanır, yutkununca açılır? Soğuk algınlığında yemeğin tadı neden azalır? Duyu organları dış dünyadaki uyarıları reseptörlerle algılar, sinir impulsuna çevirir ve beyne iletir. Bu konuda reseptör türlerini, gözün yapısını ve görme olayını, göz kusurlarını, kulağın yapısını, işitmeyi ve dengeyi, koku, tat ve deri duyularını öğreneceksin. AYT'de göz kusurları, retina hücreleri ve kulağın bölümleri sık sorulur.

Hedefler

  1. Reseptör türlerini uyaran cinsine göre sınıflandırmak.
  2. Gözün bölümlerini ve görevlerini açıklamak, ışığın izlediği yolu sıralamak.
  3. Miyopi, hipermetropi, astigmat ve presbiyopiyi nedenleri ve düzeltmeleriyle eşleştirmek.
  4. Çomak ve koni hücrelerini karşılaştırmak.
  5. Kulağın bölümlerini, ses iletiminin yolunu ve denge organlarını anlatmak.
  6. Koku, tat ve deri duyularının reseptörlerini söylemek.
Göz ve Duyu Organları · Biosem Biyoloji

1. Reseptörler

Reseptör, uyarıyı sinir impulsuna çeviren özel hücre ya da hücre uçlarıdır.

Reseptör Uyaran Örnek
Fotoreseptör Işık Çomak, koni
Kemoreseptör Kimyasal Tat tomurcuğu, koku hücresi
Mekanoreseptör Basınç, titreşim, dokunma Corti organı, Pacini cisimciği
Termoreseptör Sıcaklık Deride sıcak ve soğuk uçlar
Nosiseptör Doku hasarı (ağrı) Serbest sinir uçları

Aynı uyaran uzun sürerse reseptör yanıtı azalır. Buna adaptasyon denir. Evde yeni sürülen parfümün kokusunu bir süre sonra almamak buna örnektir.

2. Göz

Işığın izlediği yol: kornea →\rightarrow sulu sıvı →\rightarrow göz bebeği →\rightarrow mercek →\rightarrow camsı cisim →\rightarrow retina.

Gözün yapısı: kornea, iris, göz bebeği, mercek, silyer kas, camsı cisim, retina, sarı nokta ve kör nokta
Görüntü retinada ters ve küçük oluşur, beyin görüntüyü düzeltir
  • Kornea: Saydam ön yüz, ışığın büyük bölümünü kırar.
  • İris ve göz bebeği: Göze giren ışık miktarını ayarlar. Parlak ışıkta göz bebeği küçülür.
  • Mercek: Işığı retinaya odaklar. Silyer kaslar merceğin kalınlığını değiştirir.
  • Retina: Fotoreseptörlerin bulunduğu ağ tabaka.
  • Sarı nokta: Konilerin yoğun olduğu, en keskin görme bölgesidir.
  • Kör nokta: Optik sinirin gözden çıktığı yerdir, fotoreseptör yoktur.

Akomodasyon: Yakına bakarken silyer kaslar kasılır, mercek kalınlaşır (daha çok kırar). Uzağa bakarken kaslar gevşer, mercek incelir.

Retinadaki hücreler:

Çomak Koni
Işık Az ışıkta (gece görme) Parlak ışıkta (gündüz görme)
Renk Ayırt etmez Kırmızı, yeşil, mavi koni, renk görme
Yoğunluk Retinanın çevresinde Sarı noktada yoğun
Pigment Rodopsin (A vitamini) İyodopsin

Göz kusurları:

Kusur Neden Düzeltme
Miyopi Göz küresi uzun ya da mercek çok kırıcı, görüntü retinanın önünde Iraksak (çukur) mercek
Hipermetropi Göz küresi kısa, görüntü retinanın arkasında Yakınsak (tümsek) mercek
Astigmat Kornea düzgün kavisli değil Silindirik mercek
Presbiyopi Yaşla mercek esnekliğini kaybeder, yakını görmek zor Yakınsak mercek
Renk körlüğü Koni eksikliği, X'e bağlı çekinik kalıtım Düzeltilemez

3. Kulak

Kulak hem işitme hem denge organıdır.

  • Dış kulak: Kulak kepçesi ses dalgalarını toplar, kulak yolu kulak zarına iletir.
  • Orta kulak: Çekiç, örs, üzengi kemikçikleri sesi yükselterek iç kulağa aktarır. Östaki borusu orta kulağı yutakla bağlar ve zarın iki yanındaki basıncı eşitler.
  • İç kulak: Koklea (salyangoz) işitmeden, yarım daire kanalları ve vestibül dengeden sorumludur.

Ses iletiminin yolu: kulak kepçesi →\rightarrow kulak yolu →\rightarrow kulak zarı →\rightarrow kemikçikler →\rightarrow oval pencere →\rightarrow koklea sıvısı →\rightarrow Corti organı (işitme reseptörleri) →\rightarrow işitme siniri →\rightarrow beyin (temporal lob).

Denge: Yarım daire kanalları dönme hareketini, vestibül (utrikulus, sakkulus) duruş ve doğrusal ivmeyi algılar. Beyincik bu bilgileri kullanarak dengeyi sağlar.

4. Koku, tat ve deri

  • Koku: Burun boşluğunun tavanındaki koku epitelinde kemoreseptörler gazları algılar. İmpuls koku soğanından beyne gider. Hızlı adaptasyon gösterir.
  • Tat: Dildeki tat tomurcukları, suda çözünmüş maddeleri algılar. Beş temel tat vardır: tatlı, tuzlu, ekşi, acı ve umami. Dilin her bölgesi tüm tatları algılayabilir. Koku, tat algısını güçlendirir.
  • Deri: Dokunma, basınç, sıcaklık ve ağrı reseptörlerini taşır. Parmak uçlarında reseptör yoğunluğu fazladır, sırtta azdır.

5. Sık yapılan hatalar

  • Miyopide görüntünün retinanın arkasında olduğunu düşünmek.
  • Çomakların renk ayırt ettiğini sanmak.
  • Kör noktada çomak ve koni bulunduğunu sanmak. Orada hiç fotoreseptör yoktur.
  • Dengeyi yalnızca kulak sanmak. Beyincik de gereklidir.
  • Dilin bölgelere göre tek tat algıladığını düşünmek.

6. Konuyu toparla

Başlık Kısa not
Çomak Az ışık, renk yok
Koni Parlak ışık, renk, sarı nokta
Miyopi Görüntü önde, ıraksak mercek
Hipermetropi Görüntü arkada, yakınsak mercek
Akomodasyon (yakın) Silyer kas kasılır, mercek kalınlaşır
Östaki borusu Orta kulak basıncını eşitler
Corti organı Koklea içinde işitme reseptörü

Mini test

Soru 1

Miyopi (uzağı görememe) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. AGörüntü retinanın önünde oluşur, ıraksak mercekle düzeltilir.
  2. BGörüntü retinanın arkasında oluşur, ıraksak mercekle düzeltilir.
  3. CGörüntü retinanın önünde oluşur, yakınsak mercekle düzeltilir.
  4. DGörüntü retinanın arkasında oluşur, yakınsak mercekle düzeltilir.
  5. EGörüntü sarı noktada oluşur, silindirik mercekle düzeltilir.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. Miyopide göz küresi uzundur ya da mercek fazla kırar. Uzaktaki cismin görüntüsü retinanın önünde oluşur.
  2. Işınları retinaya daha geç odaklamak için ıraksak (çukur) mercek kullanılır. Doğru cevap A.

Diğer şıklar: B hipermetropide görüntü arkada ama düzeltme yakınsak mercekle / C konum doğru ama mercek türü yanlış / D hipermetropi için doğru bilgi / E astigmat için doğru ve görüntü sarı noktada bulanıklaşmaz.

Soru 2

Gözdeki çomak hücreleri için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. AAz ışıkta görmeyi sağlar ve renkleri ayırt edemez.
  2. BParlak ışıkta görmeyi sağlar ve renkleri ayırt eder.
  3. CSarı noktada yoğun bulunur ve ayrıntılı görmeyi sağlar.
  4. DKör noktada yoğun bulunur ve ışığı algılar.
  5. EYalnızca kırmızı rengi algılar.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. Çomaklar rodopsin pigmenti içerir ve çok az ışığa bile duyarlıdır. Gece görmeyi sağlar.
  2. Renkleri ayırt edemezler. Doğru cevap A.

Diğer şıklar: B konilerin özelliği / C koniler sarı noktada yoğundur / D kör noktada fotoreseptör yoktur / E kırmızıya duyarlı olanlar belirli koni tipidir.

Soru 3

Ses titreşimlerinin kulağa girdikten sonra işitme reseptörlerine ulaşana kadar izlediği yol aşağıdakilerden hangisidir?

  1. AKulak zarı, koklea, kemikçikler, oval pencere, Corti organı
  2. BKemikçikler, kulak zarı, oval pencere, koklea, Corti organı
  3. CKulak zarı, oval pencere, kemikçikler, Corti organı, koklea
  4. DKulak zarı, kemikçikler, oval pencere, koklea, Corti organı
  5. EOval pencere, kulak zarı, kemikçikler, koklea, Corti organı
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

  1. Ses dalgası kulak zarını titreştirir.
  2. Titreşim kemikçiklere (çekiç, örs, üzengi) aktarılır, üzengi oval pencereyi titreştirir.
  3. Koklea sıvısında dalga oluşur ve Corti organındaki tüylü hücreler uyarılır. Doğru cevap D.

Diğer şıklar: A, B, C ve E yapıların sırası yanlış, kemikçikler ve oval pencere zardan sonra, koklea ise oval pencereden sonra gelir.

Soru 4

Koku ve tat duyularıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. AHer ikisinde de reseptörler kimyasal uyarıcıları algılar.
  2. BTat tomurcukları burun boşluğunun tavanında bulunur.
  3. CKoku alma, mekanoreseptörlerle gerçekleşir.
  4. DDilin her bölgesi yalnızca tek bir temel tadı algılar.
  5. EKoku reseptörleri dilin yüzeyinde sıralanmıştır.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. Koku hücreleri havadaki gaz moleküllerini, tat tomurcukları suda çözünmüş maddeleri algılar.
  2. Her ikisi de kimyasal uyarıcılara duyarlı kemoreseptörlerdir. Doğru cevap A.

Diğer şıklar: B tat tomurcukları dilde bulunur / C koku alma kemoreseptörle olur / D dilin her bölgesi tüm temel tatları algılayabilir / E koku reseptörleri burun boşluğundadır.

Kendini dene

Kendini dene

Retinada renk görmeyi sağlayan hücreler hangileridir?

Koniler.

Miyopi hangi mercekle düzeltilir?

Iraksak (çukur) mercek.

Orta kulaktaki basıncı eşitleyen yapı nedir?

Östaki borusu.

Kör noktada hangi hücreler bulunur?

Hiçbiri, fotoreseptör yoktur.

İşitme reseptörleri hangi yapıdadır?

Koklea içindeki Corti organı.

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.

Biyoloji dersinin diğer konuları