Küresel Ortam: Bölgeler ve Ülkeler

Bu konuda ne öğreneceksin

Dünyayı tek bir bütün olarak anlamak zor. Bu yüzden coğrafyacılar onu bölgelere ve ülke gruplarına ayırır. Hangi ülke gelişmiş, hangisi gelişmekte olan? Kıtaların hangi özellikleri öne çıkıyor? Ülkeleri sınıflandırırken hangi ölçütlere bakılıyor? Bu konuda kıtaları ve okyanusları, ülkelerin gelişmişlik ölçütlerini, dünya ülkelerinin gruplandırılmasını, büyük bölgeleri ve bölgelerin başlıca özelliklerini öğreneceksin.

1. Kıtalar ve okyanuslar

Kıtalar (alan sıralaması): Asya, Afrika, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Antarktika, Avrupa, Okyanusya (Avustralya).

• Asya: En büyük kıta. Dünya nüfusunun yaklaşık %60'ı burada yaşar. Çin ve Hindistan.
• Afrika: İkinci büyük kıta. Nüfus artış hızı yüksek. Gelişmişlik düzeyi düşük ülkeler çok.
• Avrupa: Nispeten küçük ama nüfusu ve ekonomisi gelişmiş. Çok sayıda ülke.
• Kuzey Amerika: ABD, Kanada, Meksika.
• Güney Amerika: Amazon Havzası. Brezilya en büyük ülke.
• Antarktika: Kalıcı nüfusu yoktur. Bilim istasyonları.
• Okyanusya: Avustralya, Yeni Zelanda ve Pasifik adaları.

Okyanuslar: Pasifik (en büyük ve en derin), Atlas, Hint, Kuzey Buz, Güney Okyanusu.

2. Ülkeleri sınıflandırma ölçütleri

• GSYH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla): Bir ülkenin bir yılda ürettiği mal ve hizmetlerin toplam değeri. Kişi başına GSYH ortalama gelir düzeyini gösterir.
• İnsani Gelişme Endeksi (İGE): Sağlık (yaşam beklentisi), eğitim (okullaşma, okuryazarlık) ve gelir düzeyini birlikte ölçer. Birleşmiş Milletler hazırlar.
• Diğer göstergeler: Bebek ölüm hızı, okuryazarlık, sanayi ve hizmet payı, kentleşme, teknoloji düzeyi.

3. Ülke grupları

Gelişmiş ülkeler:

• Yüksek gelir, yüksek İGE.
• Sanayi ve hizmet sektörü baskın, Ar-Ge güçlü.
• Nüfus artışı yavaş veya durağan, yaşlı nüfus fazla.
• Örnekler: ABD, Almanya, Japonya, Birleşik Krallık, Kanada.

Gelişmekte olan ülkeler:

• Orta gelir, hızla sanayileşme.
• Nüfus artışı yüksek, kentleşme hızlı.
• Örnekler: Türkiye, Brezilya, Hindistan, Meksika, Çin (yükselen ekonomi).

Az gelişmiş ülkeler:

• Düşük gelir, düşük İGE.
• Birincil sektör (tarım) baskın, nüfus artışı yüksek.
• Sağlık, eğitim ve altyapı yetersiz.
• Örnekler: Afrika'nın büyük bölümü, bazı Asya ülkeleri.

Kuzey-Güney ayrımı: Gelişmiş ülkeler çoğunlukla kuzeyde (Kuzey Amerika, Avrupa, Japonya, Avustralya), gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkeler güneyde yer alır.

4. Büyük bölgeler ve özellikleri

• Kuzey Amerika: Gelişmiş ekonomiler, geniş tarım alanları ve zengin madenler.
• Latin Amerika: İspanyolca ve Portekizce konuşulur. Brezilya Portekizce konuşur. Zengin tarım ve maden. Gelir eşitsizliği yüksek.
• Avrupa: Gelişmiş sanayi ve hizmet, yaşlı nüfus, Avrupa Birliği.
• Afrika: Doğal kaynak zenginliği, nüfus artışı yüksek, gelişmişlik düşük. Sahra altı Afrika.
• Orta Doğu: Petrol ve doğal gaz zenginliği, kurak iklim, siyasi gerilim.
• Güney Asya: Hindistan, Pakistan, Bangladeş. Nüfus yoğun.
• Doğu ve Güneydoğu Asya: Çin, Japonya, Güney Kore. Hızlı sanayileşme, ihracata dayalı büyüme.
• Orta Asya ve Kafkasya: Türk cumhuriyetleri, enerji kaynakları.
• Okyanusya: Avustralya ve Yeni Zelanda gelişmiş, Pasifik adaları küçük ekonomiler.

5. Bölgeler arası farklar

• Kaynak dağılımı: Petrol Orta Doğu, tarım Kuzey Amerika ve Güney Amerika'da yoğun.
• Nüfus: Asya'da çok, Antarktika'da hiç.
• Gelişmişlik: Kuzeyde yüksek, güneyde düşük.
• Teknoloji ve eğitim: Gelişmiş ülkelerde yüksek.

Farkların nedenleri: Tarihî süreç (sömürgecilik), doğal kaynak dağılımı, eğitim düzeyi, siyasi istikrar ve ekonomik politikalar.

6. Sık yapılan hatalar

• Gelişmişliği yalnızca kişi başına gelire bağlamak. İGE sağlık ve eğitimi de içerir.
• Brezilya'nın İspanyolca konuştuğunu sanmak. Portekizce konuşulur.
• Kuzey-Güney ayrımını yarım küre ayrımıyla karıştırmak.
• Çin ve Hindistan'ı gelişmiş ülke saymak. Yükselen ya da gelişmekte olan ekonomilerdir.
• Antarktika'da kalıcı nüfus olduğunu sanmak.

7. Konuyu toparla

Mini test

Kendini dene

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.