Yolumnet

AYT · Kimya

Gazlar

Yaklaşık 16 dakikalık okuma · Son güncelleme 2026-10-24

Bu konuda ne öğreneceksin

Bir lastiğin şişirilirken sertleşmesi, yazın güneşte bırakılan balonun patlaması, dalgıcın yükselirken kanındaki gazın açığa çıkma tehlikesi ve bir spreyin basılınca soğuması gazların davranışıyla ilgilidir. Gazların hacmi, basıncı, sıcaklığı ve madde miktarı birbirine bağlıdır. Bu bağlantıyı bir denklemle anlatabiliriz: ideal gaz denklemi. Bu konuda gaz yasalarını (Boyle, Charles, Gay-Lussac, Avogadro), ideal gaz denklemini, gaz karışımlarını (Dalton kısmi basınç), Graham difüzyon yasasını ve gerçek gazların ideallikten sapmasını öğreneceksin. Maddenin hâlleri ve mol bilgisi, burada hesaplara dönüşüyor.

Hedefler

  1. Gazların kinetik teorisini ve ideal gaz kavramını açıklamak.
  2. Boyle, Charles, Gay-Lussac ve Avogadro yasalarını uygulamak.
  3. İdeal gaz denklemi PV=nRTPV=nRT ile hesap yapmak.
  4. Gaz karışımlarında kısmi basınç ve mol kesrini kullanmak.
  5. Graham yasasıyla difüzyon hızlarını karşılaştırmak.
  6. Gerçek gazların hangi koşullarda idealden saptığını yorumlamak.
Gazların Özellikleri · Benim Hocam

1. Gazların kinetik teorisi

Gaz parçacıkları çok küçüktür, sürekli ve rastgele hareket eder. Parçacıklar arası çekim kuvveti ihmal edilir. Çarpışmalar esnektir. Ortalama kinetik enerji mutlak sıcaklıkla doğru orantılıdır.

Basınç, parçacıkların kabın çeperine çarpmasıyla oluşur. Birimler: 1 atm=760 mmHg=101,3 kPa1\ \text{atm}=760\ \text{mmHg}=101{,}3\ \text{kPa}.

İdeal gaz: Parçacıklar arası çekim yoktur ve parçacıkların hacmi ihmal edilir. Gerçek gazlar yüksek sıcaklık ve düşük basınçta idealliğe yaklaşır.

2. Gaz yasaları

Yasa Sabit Bağıntı
Boyle TT, nn P1V1=P2V2P_1V_1=P_2V_2 (PP ile VV ters orantılı)
Charles PP, nn V1T1=V2T2\dfrac{V_1}{T_1}=\dfrac{V_2}{T_2}
Gay-Lussac VV, nn P1T1=P2T2\dfrac{P_1}{T_1}=\dfrac{P_2}{T_2}
Avogadro PP, TT V1n1=V2n2\dfrac{V_1}{n_1}=\dfrac{V_2}{n_2}

Birleşik gaz yasası: P1V1T1=P2V2T2\dfrac{P_1V_1}{T_1}=\dfrac{P_2V_2}{T_2} (nn sabit).

Örnek (Charles): 300 K300\ \text{K}'de 6 L6\ \text{L} gaz sabit basınçta 450 K450\ \text{K}'e ısıtılırsa V2=6⋅450300=9 LV_2=6\cdot\dfrac{450}{300}=9\ \text{L} olur.

Boyle'un sonucu: Sabit sıcaklıkta basınç iki katına çıkarsa hacim yarıya iner ve yoğunluk iki katına çıkar (kütle sabit, hacim yarıya iner).

3. İdeal gaz denklemi

PV=nRTPV=nRT

R=0,082 L⋅atmmol⋅KR=0{,}082\ \dfrac{\text{L}\cdot\text{atm}}{\text{mol}\cdot\text{K}}. n=mMn=\dfrac mM (mm kütle, MM mol kütlesi).

Örnek: 2 mol2\ \text{mol} gaz 27∘C27^\circ\text{C}'de 8,2 L8{,}2\ \text{L}'lik kaptadır. T=300 KT=300\ \text{K} ve P=nRTV=2⋅0,082⋅3008,2=6 atmP=\dfrac{nRT}{V}=\dfrac{2\cdot0{,}082\cdot300}{8{,}2}=6\ \text{atm}.

Normal koşullar (NK): 0∘C0^\circ\text{C} ve 1 atm1\ \text{atm}. 1 mol1\ \text{mol} ideal gaz 22,4 L22{,}4\ \text{L} hacim kaplar.

Yoğunluk: PM=dRTPM=dRT bağıntısından d=PMRTd=\dfrac{PM}{RT} bulunur. Aynı koşullarda mol kütlesi büyük gazın yoğunluğu büyüktür.

4. Gaz karışımları

Dalton kısmi basınçlar yasası: Birbirleriyle tepkimeye girmeyen gazlar karışımında toplam basınç, kısmi basınçların toplamıdır:

Ptoplam=P1+P2+…,Pi=Xi PtoplamP_{toplam}=P_1+P_2+\dots,\qquad P_i=X_i\,P_{toplam}

Xi=nintoplamX_i=\dfrac{n_i}{n_{toplam}} mol kesridir. Her gaz kabın tüm hacmini kapladığı gibi davranır.

Örnek: Kapta 2 mol2\ \text{mol} He ve 3 mol3\ \text{mol} Ne var, toplam basınç 10 atm10\ \text{atm}. XHe=25X_{He}=\dfrac25 ve PHe=10⋅25=4 atmP_{He}=10\cdot\dfrac25=4\ \text{atm}, PNe=6 atmP_{Ne}=6\ \text{atm}.

Su üzerinde gaz toplama: Toplanan gazın basıncı Pgaz=Patm−Psu buharıP_{gaz}=P_{atm}-P_{su\ buharı}.

5. Graham yasası (difüzyon)

Gazların birbirine karışarak yayılmasına difüzyon, küçük bir delikten dışarı sızmasına efüzyon denir. Aynı koşullarda hız, mol kütlesinin karekökü ile ters orantılıdır:

v1v2=M2M1\dfrac{v_1}{v_2}=\sqrt{\dfrac{M_2}{M_1}}

Hafif gaz daha hızlı yayılır.

Örnek: He (M=4M=4) ve O2\text{O}_2 (M=32M=32) için vHevO2=324=8=22\dfrac{v_{He}}{v_{O_2}}=\sqrt{\dfrac{32}{4}}=\sqrt8=2\sqrt2. Helyum oksijenden 222\sqrt2 kat hızlı yayılır.

6. Gerçek gazlar

Gerçek gazlar düşük sıcaklıkta ve yüksek basınçta idealden sapar. Çünkü parçacıklar yaklaştığında çekim kuvvetleri ve parçacıkların kendi hacmi ihmal edilemez. Mol kütlesi büyük ve polar gazlar idealden daha çok sapar. Helyum ve hidrojen en ideale yakın gazlardır. Van der Waals denklemi, bu iki etki için düzeltme terimleri ekler.

7. Sık yapılan hatalar

  • Sıcaklığı ∘C^\circ\text{C} ile yazmak. Kelvin kullan.
  • Boyle yasasında PP ile VV'yi doğru orantılı sanmak. Ters orantılıdır.
  • Kısmi basıncı toplam mol ile hesaplamak. Mol kesri çarpılır.
  • Graham yasasında kütle oranını karekök almadan yazmak.

8. Konuyu toparla

Başlık Kısa not
Boyle PV=PV= sabit
Charles VT=\dfrac VT= sabit
Gay-Lussac PT=\dfrac PT= sabit
İdeal gaz PV=nRTPV=nRT
NK 11 mol =22,4=22{,}4 L
Dalton Pi=XiPtoplamP_i=X_iP_{toplam}
Graham v1v2=M2M1\dfrac{v_1}{v_2}=\sqrt{\dfrac{M_2}{M_1}}
Gerçek gaz Düşük TT, yüksek PP'de sapar

Mini test

Soru 1

2 mol2\ \text{mol} ideal gaz 27∘C27^\circ\text{C}'de 8,2 L8{,}2\ \text{L} hacimli kapta bulunuyor. Gazın basıncı kaç atm'dir? (R=0,082 L⋅atm/(mol⋅K)R=0{,}082\ \text{L}\cdot\text{atm}/(\text{mol}\cdot\text{K}))

  1. A0,540{,}54
  2. B3
  3. C5,465{,}46
  4. D6
  5. E12
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

  1. Sıcaklık kelvin'e çevrilir: T=27+273=300 KT=27+273=300\ \text{K}.
  2. P=nRTV=2⋅0,082⋅3008,2=6 atmP=\dfrac{nRT}{V}=\dfrac{2\cdot0{,}082\cdot300}{8{,}2}=6\ \text{atm}. Doğru cevap D.

Diğer şıklar: 0,54 sıcaklık 2727 olarak (Celsius) yazılmış / 3 mol sayısı 11 alınmış / 5,46 T=273 KT=273\ \text{K} alınmış / 12 hacim 4,1 L4{,}1\ \text{L} gibi yarıya düşürülmüş.

Soru 2

Sabit sıcaklıkta kapalı bir kaptaki ideal gazın basıncı iki katına çıkarılırsa gazın hacmi ve yoğunluğu için aşağıdakilerden hangisi doğru olur?

  1. AHacim iki katına çıkar, yoğunluk yarıya düşer.
  2. BHacim değişmez, yoğunluk iki katına çıkar.
  3. CHacim yarıya düşer, yoğunluk yarıya düşer.
  4. DHacim yarıya düşer, yoğunluk iki katına çıkar.
  5. EHacim ve yoğunluk iki katına çıkar.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

  1. Boyle yasasına göre sabit sıcaklıkta PP ile VV ters orantılıdır. Basınç iki katına çıkarsa hacim yarıya düşer.
  2. Kütle sabit olduğundan d=mVd=\dfrac mV ifadesinde hacim yarıya inince yoğunluk iki katına çıkar. Doğru cevap D.

Diğer şıklar: A hacim ile basınç doğru orantılı sanılmış / B hacmin sabit kaldığı sanılmış / C kütle azalıyormuş gibi düşünülmüş / E basınç artışıyla hacmin de artacağı sanılmış.

Soru 3

Sabit sıcaklıkta bir kapta 2 mol2\ \text{mol} He ve 3 mol3\ \text{mol} Ne gazı bulunuyor. Kaptaki toplam basınç 10 atm10\ \text{atm} ise He'un kısmi basıncı kaç atm'dir?

  1. A2
  2. B3
  3. C4
  4. D5
  5. E6
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

  1. He'un mol kesri XHe=22+3=25X_{He}=\dfrac{2}{2+3}=\dfrac25.
  2. PHe=XHePtoplam=25⋅10=4 atmP_{He}=X_{He}P_{toplam}=\dfrac25\cdot10=4\ \text{atm}. Doğru cevap C.

Diğer şıklar: 2 mol sayısı kısmi basınç sanılmış / 3 Ne'un mol sayısı yazılmış / 5 karışım eşit paylı sanılmış / 6 Ne'un kısmi basıncı yazılmış.

Soru 4

Aynı koşullarda He (M=4M=4) ve O2\text{O}_2 (M=32M=32) gazlarının difüzyon hızları oranı vHevO2\dfrac{v_{He}}{v_{O_2}} kaçtır?

  1. A2
  2. B222\sqrt2
  3. C4
  4. D8
  5. E64
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

  1. Graham yasası: v1v2=M2M1\dfrac{v_1}{v_2}=\sqrt{\dfrac{M_2}{M_1}}.
  2. vHevO2=324=8=22\dfrac{v_{He}}{v_{O_2}}=\sqrt{\dfrac{32}{4}}=\sqrt8=2\sqrt2. Doğru cevap B.

Diğer şıklar: 2 kütle oranının karekökü yerine 4\sqrt4 alınmış / 4 He'un kütlesi yazılmış / 8 karekök alınmamış, kütle oranı yazılmış / 64 kütle oranının karesi alınmış.

Kendini dene

Kendini dene

27∘C27^\circ\text{C} kaç kelvin'dir?

300300 K.

NK'da 11 mol ideal gaz kaç litre hacim kaplar?

22,422{,}4 L.

Hangi gaz idealliğe en yakındır?

Helyum.

Boyle yasasında hangi büyüklükler sabittir?

Sıcaklık ve madde miktarı.

Hafif gaz mı ağır gaz mı daha hızlı yayılır?

Hafif gaz.

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.

Kimya dersinin diğer konuları