Yolumnet

TYT · Fizik

Fizik Bilimine Giriş

Yaklaşık 16 dakikalık okuma · Son güncelleme 2026-10-23

Bu konuda ne öğreneceksin

Bir otomobilin hızını “saatte 90 kilometre” diye söylersin. Bir ışığın şiddetini, bir çayın sıcaklığını, bir ipin gerginliğini de ölçebilirsin. Fizik, doğadaki bu olayları ölçerek ve sayılarla anlatan bir bilimdir. Ölçmek için büyüklüklere, birimlere ve ölçü aletlerine ihtiyaç vardır. Bu konu, fiziğin bütün konularında kullanacağın dili kurar. Bu konuda fiziğin alt dallarını, büyüklük türlerini, SI birim sistemini ve birim dönüşümlerini öğreneceksin.

Hedefler

  1. Fizik biliminin tanımını ve alt dallarını bilmek.
  2. Temel ve türetilmiş büyüklükleri ayırt etmek.
  3. Skaler ve vektörel büyüklükleri ayırt etmek.
  4. SI birim sistemini ve ön ekleri kullanarak birim dönüşümü yapmak.
  5. Ölçme ve ölçü aletleri hakkında temel bilgileri bilmek.
Fizik Bilimine Giriş · Retro Yayıncılık

1. Fizik nedir?

Fizik, madde ile enerji arasındaki etkileşimleri inceleyen, doğa olaylarını gözlem ve deneye dayanarak açıklayan bilim dalıdır. Fizik, doğadaki olayların nedenlerini ve sonuçlarını bulmaya çalışır.

Fiziğin alt dalları:

Alt dal İncelediği konular
Mekanik Kuvvet, hareket, denge ve enerji
Elektromanyetizma Elektrik yükleri, elektrik akımı, mıknatıslar ve manyetik alan
Termodinamik Isı, sıcaklık, genleşme, hâl değişimi, ısıl denge, ısı aktarım yolları
Optik Işığın yapısı, yansıma ve kırılma gibi ışık olayları
Katı hâl fiziği Kristal yapılı maddeler, yarı iletkenler, esneklik ve iletkenlik
Atom fiziği Atomun yapısı, elektron dizilimi ve enerji seviyeleri
Nükleer fizik Atom çekirdeği ve çekirdekte meydana gelen tepkimeler
Yüksek enerji ve plazma fiziği Yüksek enerjili parçacıklar ve maddenin plazma hâli

Bilimsel yöntem: Gözlem yap, problemi belirle, hipotez kur, deney yap, verileri topla, sonuç çıkar. Hipotez deneyle sınanır. Deney hipotezi desteklemiyorsa hipotez değiştirilir.

2. Fiziksel büyüklükler

Ölçülebilen her niceliğe fiziksel büyüklük denir.

Temel büyüklükler: Başka büyüklüklerden türetilemeyen büyüklüklerdir.

Büyüklük SI birimi Sembol
Uzunluk metre m
Kütle kilogram kg
Zaman saniye s
Sıcaklık kelvin K
Elektrik akımı amper A
Işık şiddeti kandela cd
Madde miktarı mol mol

Türetilmiş büyüklükler: Temel büyüklüklerden elde edilen büyüklüklerdir.

Büyüklük Birimi Temel birimlerle
Hız m/s uzunluk bölü zaman
Kuvvet newton (N) kg·m/s²
Enerji ve iş joule (J) N·m
Güç watt (W) J/s
Basınç pascal (Pa) N/m²

3. Skaler ve vektörel büyüklükler

Skaler büyüklük: Yalnızca büyüklüğü (sayısı ve birimi) olan, yönü olmayan büyüklüktür. Kütle, zaman, sıcaklık, hacim, yol, sürat, enerji, iş, güç.

Vektörel büyüklük: Hem büyüklüğü hem yönü olan büyüklüktür. Yer değiştirme, hız, ivme, kuvvet, momentum.

Ayrım yöntemi: “Bu büyüklüğü söylerken yön de söylemem gerekiyor mu?” Evet ise vektör. “Kuvvet 10 N” dersen eksik söylemişsindir, “yukarı doğru 10 N” demen gerekir. “Kütle 5 kg” ise tamdır.

4. SI ön ekleri ve birim dönüşümü

Büyük ya da küçük değerleri yazmak için SI ön ekleri kullanılır:

Ön ek Sembol Çarpan
nano n 10−910^{-9}
mikro µ 10−610^{-6}
mili m 10−310^{-3}
santi c 10−210^{-2}
kilo k 10310^{3}
mega M 10610^{6}
giga G 10910^{9}

Örnekler:

  • 3 km=3⋅103 m=3000 m3\ \text{km} = 3 \cdot 10^3\ \text{m} = 3000\ \text{m}
  • 5 mm=5⋅10−3 m=0,005 m5\ \text{mm} = 5 \cdot 10^{-3}\ \text{m} = 0{,}005\ \text{m}
  • 1 mm=1000 µm1\ \text{mm} = 1000\ \text{µm} (çünkü 10−3/10−6=10310^{-3} / 10^{-6} = 10^3)

Hız dönüşümü: 1 m/s=3,6 km/h1\ \text{m/s} = 3{,}6\ \text{km/h}. 72 km/h=723,6=20 m/s72\ \text{km/h} = \dfrac{72}{3{,}6} = 20\ \text{m/s}. Tersine 10 m/s=36 km/h10\ \text{m/s} = 36\ \text{km/h}.

5. Ölçme ve ölçü aletleri

Ölçme, bir büyüklüğü aynı türden bir birimle karşılaştırmaktır. Ölçü aletleri hassasiyetlerine göre seçilir.

Ölçü aleti Ölçtüğü Duyarlılık
Cetvel Uzunluk 1 mm
Kumpas Küçük uzunluk, çap 0,1 mm
Mikrometre Çok küçük uzunluk 0,01 mm
Terazi Kütle Alete göre
Kronometre Zaman 0,01 s
Termometre Sıcaklık 1 derece
Dinamometre Kuvvet Alete göre

Ölçme hataları: Hiçbir ölçüm tam doğru değildir. Sistematik hata (bozuk alet) ve rastgele hata (okuma farkı) vardır. Hatayı azaltmak için ölçümü birkaç kez yapıp ortalama alırsın.

6. Konuyu toparla

Başlık Kısa not
Fizik Madde ve enerji etkileşimi
Temel büyüklükler Uzunluk, kütle, zaman, sıcaklık, akım, ışık şiddeti, madde miktarı
Skaler Yönü yok: kütle, zaman, enerji
Vektörel Yönü var: kuvvet, hız, yer değiştirme
Ön ekler n, µ, m, c, k, M, G
km/h → m/s 3,6 ile böl
Kütle-ağırlık Kütle skaler, ağırlık vektörel

Mini test

Soru 1

Aşağıdaki fiziksel büyüklüklerden hangisi vektörel bir büyüklüktür?

  1. AKütle
  2. BYer değiştirme
  3. CSıcaklık
  4. DEnerji
  5. EHacim
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

  1. Vektörel büyüklüğün hem büyüklüğü hem de yönü vardır.
  2. Yer değiştirme, bir noktadan diğerine olan en kısa uzaklığı ve yönünü belirtir. Vektöreldir.
  3. Kütle, sıcaklık, enerji ve hacim yalnızca büyüklükle belirtilir, skalerdir. Doğru cevap B.

Diğer şıklar: Kütle yönü olmayan skaler büyüklük / Sıcaklık yönü olmayan skaler büyüklük / Enerji yönü olmayan skaler büyüklük / Hacim yönü olmayan skaler büyüklük.

Soru 2

Bir aracın hızı 90 km/h olarak ölçülüyor. Bu hız m/s cinsinden kaçtır?

  1. A15
  2. B25
  3. C90
  4. D250
  5. E324
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

  1. 1 m/s=3,6 km/h1\ \text{m/s} = 3{,}6\ \text{km/h} olduğundan km/h değeri 3,6'ya bölünür.
  2. 903,6=25 m/s\dfrac{90}{3{,}6} = 25\ \text{m/s}. Doğru cevap B.

Diğer şıklar: 15 6 ile bölünmüş / 90 birim dönüşümü yapılmamış / 250 10 ile çarpılmış / 324 3,6 ile çarpılmış.

Soru 3

Bir cismin uzunluğu 2,5 mm olarak ölçülüyor. Bu uzunluk kaç mikrometre (µm)dir?

  1. A25
  2. B250
  3. C2500
  4. D25000
  5. E2500000
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

  1. 1 mm=10−3 m1\ \text{mm} = 10^{-3}\ \text{m} ve 1 µm=10−6 m1\ \text{µm} = 10^{-6}\ \text{m} olduğundan 1 mm=1000 µm1\ \text{mm} = 1000\ \text{µm}.
  2. 2,5⋅1000=2500 µm2{,}5 \cdot 1000 = 2500\ \text{µm}. Doğru cevap C.

Diğer şıklar: 25 10 ile çarpılmış / 250 100 ile çarpılmış / 25000 10 000 ile çarpılmış / 2500000 1 000 000 ile çarpılmış.

Soru 4

Aşağıdaki birimlerden hangisi SI birim sisteminde temel birim değildir?

  1. AMetre
  2. BKilogram
  3. CSaniye
  4. DNewton
  5. EKelvin
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

  1. Temel birimler: metre, kilogram, saniye, kelvin, amper, kandela, mol.
  2. Newton, kuvvetin birimidir ve kg⋅m/s2\text{kg} \cdot \text{m/s}^2 ile ifade edilir. Türetilmiş birimdir.
  3. Doğru cevap D.

Diğer şıklar: Metre uzunluğun temel birimi / Kilogram kütlenin temel birimi / Saniye zamanın temel birimi / Kelvin sıcaklığın temel birimi.

Kendini dene

Kendini dene

36 km/h kaç m/s’dir?

36/3,6=1036 / 3{,}6 = 10 m/s.

3 km kaç metredir?

3000 m.

Kütle skaler mi vektörel midir?

Skalerdir, yönü yoktur.

Kuvvetin SI birimi nedir?

Newton (N).

Hız vektörel mi skaler mi?

Vektöreldir, yönü vardır.

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.

Fizik dersinin diğer konuları