Bu konuda ne öğreneceksin
Neden Marmara ile Doğu Anadolu arasında bu kadar büyük bir gelişmişlik farkı var? Devlet bu farkı nasıl kapatmaya çalışıyor? Bölgesel kalkınma, ülkenin bölgeleri arasındaki gelişmişlik farklarını azaltmak amacıyla yapılan planlı çalışmalardır. Bu konuda bölgeler arası farkın nedenlerini, Türkiye'deki kalkınma projelerini (GAP, DAP, KOP, DOKAP), kalkınma ajanslarını ve projelerin sonuçlarını öğreneceksin.
Hedefler
- Bölgeler arası gelişmişlik farkının nedenlerini söylemek.
- GAP, DAP, KOP ve DOKAP projelerini bölge ve amaçlarıyla eşleştirmek.
- Kalkınma projelerinin sosyal, ekonomik ve çevresel sonuçlarını yorumlamak.
- Kalkınma ajanslarının görevini açıklamak.
- Dengeli kalkınmanın önemini değerlendirmek.
1. Bölgeler arası gelişmişlik farkı
Nedenleri:
- Doğal etkenler: İklim, yer şekilleri, kaynaklar.
- Ulaşım olanaklarının yetersizliği.
- Sanayi ve hizmet sektörünün belli bölgelerde toplanması.
- Tarihî nedenler ve göç.
- Yatırımların belli yerlerde yoğunlaşması.
Sonuçları:
- Göç ve nüfus yığılması.
- İşsizlik ve gelir farkı.
- Kentlerde çarpık yapılaşma.
- Güvenlik ve sosyal sorunlar.
Türkiye'de Marmara ve Ege gelişmiş, Doğu ve Güneydoğu Anadolu daha az gelişmiştir.
2. Bölgesel kalkınma projeleri
GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi):
- Fırat ve Dicle üzerinde 22 baraj ve 19 hidroelektrik santral planlanan dev projedir.
- Kapsadığı iller: Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak.
- Atatürk Barajı projenin en büyük barajıdır. Şanlıurfa tüneli Harran Ovası'nı sular.
- Amaç: Sulama (tarım verimi), enerji üretimi, sanayi ve istihdam, bölgeler arası farkı azaltma.
- Sonuç: Pamuk, mısır, sebze üretimi arttı. Ürün çeşitliliği ve tarıma dayalı sanayi gelişti.
DAP (Doğu Anadolu Projesi):
- Doğu Anadolu'yu kapsar. Tarım, hayvancılık, turizm, enerji ve altyapı.
KOP (Konya Ovası Projesi):
- Konya Ovası ve çevresi. Sulu tarım, su yönetimi. Kuraklık ve yeraltı suyu azalması ana sorun.
DOKAP (Doğu Karadeniz Projesi):
- Doğu Karadeniz. Turizm, tarım, enerji ve ulaşım. Yaylacılık, çay ve fındık.
Diğer: ZBK (Zonguldak-Bartın-Karabük), YHGP (Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi).
3. Kalkınma ajansları
- Bölgesel kalkınmayı yerelde yönlendiren kuruluşlardır. 26 kalkınma ajansı vardır.
- Görevleri: Bölge planı hazırlamak, yatırımcıya destek vermek, yerel kaynakları harekete geçirmek, sanayi, tarım ve turizm projelerini finanse etmek.
- Kalkınma planları ve bölge planları ile ulusal ölçekte dengeli gelişme hedeflenir.
4. Projelerin sonuçları
Olumlu:
- Tarımda verim artışı (özellikle sulu tarım).
- Elektrik üretimi.
- İstihdam ve gelir artışı.
- Göçün azalması.
- Altyapı ve ulaşım gelişimi.
Olumsuz:
- Baraj göllerinde sular altında kalan yerleşim ve tarihî alanlar (Hasankeyf).
- Ekosistem değişimi, balık göçlerinin etkilenmesi.
- Sulama sonucu tuzlanma.
- Komşu ülkelerle (Irak, Suriye) su paylaşımı sorunları.
5. Dengeli kalkınma
Dengeli kalkınma için sanayinin dağıtılması, ulaşımın geliştirilmesi, yerel kaynakların kullanılması, eğitim ve sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması gerekir. Çok merkezli bir kentleşme göç baskısını azaltır.
6. Sık yapılan hatalar
- GAP'ı yalnızca bir baraj projesi sanmak. Sulama, enerji, sanayi, eğitim ve sağlığı kapsayan bütünleşik bir projedir.
- GAP'ın Karadeniz'de olduğunu sanmak. Güneydoğu'dadır.
- DOKAP'ı Doğu Anadolu ile karıştırmak. DAP Doğu Anadolu, DOKAP Doğu Karadeniz.
- Kalkınma projelerinin sadece olumlu sonuç doğurduğunu sanmak.
- Kalkınma ajanslarını Bakanlıkla karıştırmak.
7. Konuyu toparla
| Proje | Bölge |
|---|---|
| GAP | Güneydoğu Anadolu |
| DAP | Doğu Anadolu |
| KOP | Konya Ovası ve çevresi |
| DOKAP | Doğu Karadeniz |
| ZBK | Zonguldak-Bartın-Karabük |
| YHGP | Yeşilırmak Havzası |
Mini test
Soru 1
Fırat ve Dicle nehirleri üzerinde baraj ve hidroelektrik santraller kurulmasını öngören bölgesel kalkınma projesi aşağıdakilerden hangisidir?
- AGAP
- BDAP
- CKOP
- DDOKAP
- EZBK
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- GAP, Güneydoğu Anadolu Projesi'dir ve Fırat ile Dicle havzasını kapsar.
- Atatürk Barajı bu projenin en büyük barajıdır. Doğru cevap A.
Diğer şıklar: B Doğu Anadolu / C Konya Ovası / D Doğu Karadeniz / E Zonguldak-Bartın-Karabük.
Soru 2
Bölgesel kalkınma projelerinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- ABölgesel farkları artırmak
- BBölgeler arası gelişmişlik farkını azaltmak
- CNüfusu belli bölgelerde toplamak
- DTarımı tamamen sona erdirmek
- ESanayiyi yalnızca Marmara'da yoğunlaştırmak
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
- Bölgesel kalkınma projeleri, geri kalmış bölgelerin gelişmesini sağlar.
- Böylece dengeli kalkınma ve göçün azalması hedeflenir. Doğru cevap B.
Diğer şıklar: A, C, E tersi / D proje amacı değil.
Soru 3
Aşağıdaki proje-bölge eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- AKOP: Doğu Karadeniz
- BGAP: Güneydoğu Anadolu
- CDAP: Doğu Anadolu
- DDOKAP: Doğu Karadeniz
- EZBK: Zonguldak-Bartın-Karabük
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- KOP, Konya Ovası Projesi'dir. İç Anadolu'da sulu tarım ve su yönetimi üzerinedir.
- Doğu Karadeniz'in projesi DOKAP'tır. Doğru cevap A.
Diğer şıklar: B, C, D, E doğru eşleştirmeler.
Soru 4
GAP projesinin olumlu sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
- ATarım alanlarının tamamen azalması
- BHidroelektrik üretiminin düşmesi
- CGöçün artması
- DSulu tarımın yaygınlaşması
- EBaraj gölü bulunmaması
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
- GAP ile Harran gibi ovalar sulandı ve pamuk, mısır gibi ürünlerin üretimi arttı.
- Sulu tarım yaygınlaştı. Doğru cevap D.
Diğer şıklar: A, B, C, E projenin sonuçlarına ters.
Kendini dene
Kendini dene
GAP hangi akarsuları kapsar?
Fırat ve Dicle.
GAP'ın en büyük barajı hangisidir?
Atatürk Barajı.
Konya Ovası Projesi'nin kısaltması nedir?
KOP.
Bölgesel kalkınmanın amacı nedir?
Bölgeler arası gelişmişlik farkını azaltmak.
Doğu Karadeniz Projesi'nin kısaltması nedir?
DOKAP.
Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.