Bu konuda ne öğreneceksin
Türkiye'de neden her yerde aynı ürün yetişmez? Çay neden Rize'de, pamuk neden Çukurova'da, fındık neden Karadeniz'de? Tarım ve hayvancılık, ülkenin gıda ihtiyacını karşılayan ve ihracata katkı sağlayan temel faaliyettir. Bu konuda tarımı etkileyen etkenleri, başlıca tarım ürünlerini ve yetiştiği bölgeleri, tarım yöntemlerini, hayvancılığı, ormancılık ve balıkçılığı ve tarımda sorunları öğreneceksin.
Hedefler
- Tarımı etkileyen doğal ve beşerî etkenleri sıralamak.
- Başlıca ürünleri yetiştirildiği bölgeyle eşleştirmek.
- Kuru ve sulu tarım, nadas, ekim-dikim yöntemlerini ayırt etmek.
- Hayvancılığın türlerini ve bölgelere dağılışını söylemek.
- Tarımda verimliliği artıran yöntemleri yorumlamak.
1. Tarımı etkileyen etkenler
- Doğal: İklim (sıcaklık, yağış), yer şekilleri (ova, eğim), toprak, su kaynakları.
- Beşerî: Nüfus, teknoloji (makineleşme, gübre, sulama), pazar, ulaşım, devlet politikaları, destekler.
Türkiye'de iklim çeşitliliği nedeniyle ürün çeşitliliği yüksektir. Yağışın ve sıcaklığın bölgelere dağılımı farklıdır.
2. Başlıca tarım ürünleri ve bölgeleri
Tahıllar:
- Buğday: En yaygın. İç Anadolu (Konya, Ankara), Güneydoğu Anadolu, Trakya.
- Arpa: İç Anadolu, Ege.
- Mısır: Karadeniz, Çukurova, Güneydoğu.
- Çeltik (pirinç): Trakya (Meriç Ovası), Samsun (Çarşamba), Kastamonu.
Endüstri bitkileri:
- Pamuk: Çukurova, Ege (Gediz, Menderes), Güneydoğu Anadolu (GAP sonrası).
- Şeker pancarı: İç Anadolu, Marmara, Karadeniz (Samsun).
- Tütün: Ege, Karadeniz, Marmara.
- Çay: Doğu Karadeniz (Rize). Yazın bol yağış ve nem.
- Ayçiçeği: Trakya, Marmara.
Meyve ve sebze:
- Fındık: Karadeniz. Dünya üretiminin büyük bölümü Türkiye'dendir.
- İncir ve zeytin: Ege ve Akdeniz.
- Turunçgiller: Akdeniz kıyıları.
- Üzüm: Ege (Manisa, Denizli), Doğu Anadolu (Elazığ), Güneydoğu Anadolu.
- Kayısı: Malatya. Fıstık: Gaziantep.
- Antep fıstığı ve kayısı gibi ürünlerde Türkiye dünya lideri arasındadır.
3. Tarım yöntemleri
- Kuru tarım: Yağışa bağlı, sulama yapılmaz. İç Anadolu'da yaygın. Buğday, arpa.
- Sulu tarım: Sulama ile yapılır. Ürün çeşitliliği ve verim artar. Çukurova, Ege ovaları.
- Nadas: Toprağın dinlendirilmesi, bir yıl ekim yapılmaz. Su tasarrufu. Kuru tarımda verimi artırır.
- Seracılık: Örtü altı tarım. Akdeniz kıyılarında (Antalya).
- Organik tarım: Kimyasal gübre ve ilaç kullanılmaz.
- Ekim nöbeti (münavebe): Aynı toprakta farklı ürünlerin sırayla yetiştirilmesi.
4. Hayvancılık
- Koyun ve keçi: İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu. Mera varlığı ve yarı kurak iklim.
- Büyükbaş (sığır): Karadeniz, Marmara, Ege. Besi ve süt hayvancılığı.
- Tavukçuluk: Marmara ve Ege'de yoğun. Sanayi tipi.
- Arıcılık: Karadeniz, Ege, Doğu Anadolu. Türkiye bal üretiminde önemli bir ülkedir.
- Mera hayvancılığı geleneksel yöntemlerle, ahır hayvancılığı modern yöntemlerle yapılır. Yaylacılık: Yazın dağ yaylalarına çıkma.
Su ürünleri: Karadeniz'de hamsi, Akdeniz ve Ege'de çipura ve levrek yetiştiriciliği. Bol su kaynaklarında tatlı su balıkçılığı.
Ormancılık: Orman alanlarının yüzölçümü içindeki payı yaklaşık %30. Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde yoğun. Kereste, kâğıt, mobilya sanayisi için ham madde sağlar.
5. Tarımda sorunlar ve çözümler
Sorunlar:
- Küçük ve parçalı araziler (miras yoluyla bölünme).
- Kuraklık ve iklim değişikliği.
- Tarım alanlarının yerleşme ve sanayiye açılması.
- Genç nüfusun tarımdan uzaklaşması.
- Girdi maliyetlerinin yüksekliği, ithal girdi bağımlılığı.
Çözümler:
- Arazi toplulaştırma.
- Sulama projeleri (GAP).
- Tarım destekleri, kooperatifler.
- Havza bazlı üretim planlaması.
- Teknolojik tarım (damla sulama, akıllı tarım).
6. Sık yapılan hatalar
- Pamuğu Karadeniz ürünü sanmak. Sıcak ve sulanan ovaları sever.
- Çayın Akdeniz ürünü olduğunu sanmak. Doğu Karadeniz'de yetişir.
- Nadasın toprağı yıpratma yöntemi olduğunu sanmak. Dinlendirme yöntemidir.
- Fındığı İç Anadolu ürünü sanmak.
- Hayvancılığın yalnızca kırsal olduğunu sanmak. Sanayi tipi besicilik ve tavukçuluk da yaygındır.
7. Konuyu toparla
| Ürün | Bölge |
|---|---|
| Buğday | İç Anadolu |
| Çay | Doğu Karadeniz |
| Fındık | Karadeniz |
| Pamuk | Çukurova, Ege, Güneydoğu |
| Zeytin | Ege, Akdeniz |
| Kayısı | Malatya |
| Çeltik | Meriç, Çarşamba |
Mini test
Soru 1
Aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisi Doğu Karadeniz'de yaygın olarak yetiştirilir?
- APamuk
- BÇay
- CZeytin
- DBuğday
- EMuz
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
- Doğu Karadeniz'de yıl boyu yağış ve nemli ılıman iklim çay yetiştiriciliğine uygundur.
- Doğru cevap B.
Diğer şıklar: A Çukurova, Ege / C Ege ve Akdeniz / D İç Anadolu / E Akdeniz kıyıları.
Soru 2
Yağışa bağlı olarak yapılan, sulamanın bulunmadığı ve İç Anadolu'da yaygın olan tarım şekli aşağıdakilerden hangisidir?
- ASeracılık
- BOrganik tarım
- CSulu tarım
- DBahçe tarımı
- EKuru tarım
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
- Kuru tarım yağışa bağlıdır ve sulamaya ihtiyaç duyulmaz.
- İç Anadolu'da buğday ve arpa kuru tarımla yetiştirilir. Doğru cevap E.
Diğer şıklar: A örtü altı / B kimyasal kullanılmaz / C sulama ile / D bahçe ürünleri.
Soru 3
Aşağıdaki ürün-bölge eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- AFındık: Karadeniz
- BPamuk: Doğu Anadolu yaylaları
- CKayısı: Malatya
- DÇay: Rize
- EAntep fıstığı: Gaziantep
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
- Pamuk sıcak ve sulanan ovaları sever. Çukurova, Ege ve Güneydoğu Anadolu'da yetişir.
- Doğu Anadolu yaylaları soğuk ve yüksektir. Doğru cevap B.
Diğer şıklar: A, C, D, E doğru eşleştirmeler.
Soru 4
Türkiye'de tarım arazilerinin küçük ve parçalı olmasının sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
- AMakineleşmenin çok kolaylaşması
- BBirim üretim maliyetinin düşmesi
- CVerim ve makine kullanımının azalması
- DTarımsal ihracatın hızla artması
- ESulamanın ve ulaşımın kolaylaşması
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
- Küçük ve parçalı arazilerde makine kullanımı güçleşir ve maliyet artar.
- Bu nedenle verim düşer. Çözüm arazi toplulaştırmadır. Doğru cevap C.
Diğer şıklar: A tersi / B maliyet artar / D ihracat artmaz / E sulama zorlaşır.
Kendini dene
Kendini dene
Türkiye'de fındık hangi bölgede yetiştirilir?
Karadeniz.
Çukurova'nın en önemli endüstri bitkisi hangisidir?
Pamuk.
Toprağın dinlenmesi için ekim yapılmayan uygulamaya ne denir?
Nadas.
Malatya hangi ürünüyle ünlüdür?
Kayısı.
Aynı toprakta farklı ürünlerin sırayla yetiştirilmesine ne denir?
Ekim nöbeti (münavebe).
Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.