Yolumnet

AYT · Tarih-2

Soğuk Savaş Dönemi

Yaklaşık 17 dakikalık okuma · Son güncelleme 2026-10-24

Bu konuda ne öğreneceksin

İki dünya savaşının ardından neden iki kutuplu bir dünya ortaya çıktı? Türkiye neden NATO'ya girdi? Berlin Ablukası ve Küba Krizi dünyayı nasıl bir nükleer savaşın eşiğine getirdi? Soğuk Savaş (1947-1991), ABD'nin başını çektiği Batı Bloğu ile SSCB'nin öncülük ettiği Doğu Bloğu arasındaki silahsız ama ideolojik, ekonomik ve askerî rekabettir. Bu konuda Soğuk Savaş'ın nedenlerini, iki bloğun örgütlenmesini (NATO, Varşova Paktı), önemli krizleri (Berlin, Kore, Küba), Türkiye'nin dış politikasını ve bu dönemin sonuçlarını öğreneceksin.

Hedefler

  1. Soğuk Savaş'ın nedenlerini ve iki bloğu sıralamak.
  2. Truman Doktrini ve Marshall Planı'nı karşılaştırmak.
  3. NATO ve Varşova Paktı'nın kuruluşunu ve Türkiye'nin NATO üyeliğini açıklamak.
  4. Berlin Ablukası, Kore Savaşı ve Küba Krizi'ni yorumlamak.
  5. Türkiye'nin Soğuk Savaş dönemi dış politikasını (Batı'ya yönelme, Kıbrıs) söylemek.
  6. Üçüncü Dünya, Bağlantısızlar ve ideolojik rekabeti bilmek.
Soğuk Savaş Dönemi · Ardıç Tarih

1. Nedenler ve iki blok

  • Savaş sonrası boşluk: Avrupa yıkıldı. ABD ve SSCB iki süper güç oldu.
  • İdeoloji farkı: Kapitalizm ve demokrasi (ABD) karşısında komünizm ve tek parti (SSCB).
  • Sovyetlerin Doğu Avrupa'yı etki alanına alması (Demir Perde, Churchill 1946).
  • Batı Bloğu: ABD, İngiltere, Fransa, Batı Almanya, İtalya, Türkiye. Doğu Bloğu: SSCB, Polonya, Doğu Almanya, Çekoslovakya, Macaristan, Romanya, Bulgaristan.

2. Batı'nın hamleleri

  • Truman Doktrini (1947): ABD Başkanı Truman, komünizm tehdidi altındaki Türkiye ve Yunanistan'a ekonomik ve askerî yardım yapılacağını açıkladı. Gerekçe: SSCB'nin Boğazlar ve Doğu Anadolu talepleri, Yunan İç Savaşı. Soğuk Savaş'ın başlangıcı sayılır.
  • Marshall Planı (1947-48): ABD'nin Batı Avrupa'nın ekonomik kalkınması için yardımı. Amaç: Komünizmin yayılmasını önlemek. Avrupa Ekonomik İş Birliği Örgütü (OEEC). Türkiye de yararlandı.
  • NATO (Nisan 1949): Batı bloğunun askerî ittifakı. Türkiye 1952'de katıldı (Kore Savaşı'na asker göndermesinin ardından, Yunanistan ile birlikte).
  • Batı Almanya'nın kuruluşu (1949).

3. Doğu Bloğu'nun cevapları

  • Cominform (1947), COMECON (1949). Ekonomik iş birliği.
  • Berlin Ablukası (1948-1949): SSCB, Batı Berlin'in kara yollarını kapattı. Batı hava köprüsüyle yardım ulaştırdı. Blokaj kalktı. Almanya ikiye bölündü: Batı Almanya (FAC) ve Doğu Almanya (DAC).
  • Varşova Paktı (1955): NATO'ya karşı Doğu bloğunun askerî ittifakı.
  • Macaristan (1956) ve Çekoslovakya (1968) müdahaleleri.
  • Berlin Duvarı (1961): Doğu Almanya Berlin'i duvarla ikiye böldü.

4. Büyük krizler

  • Çin Devrimi (1949): Mao komünist Çin Halk Cumhuriyeti'ni kurdu.
  • Kore Savaşı (1950-1953): Kuzey Kore (komünist, SSCB ve Çin destekli) Güney Kore'ye saldırdı. BM kuvvetleri (ABD önderliğinde) müdahale etti. Türkiye 5.000'den fazla askerle katıldı (Kunuri, Kumyangjang). Savaş 38. paralelde sona erdi. Türkiye'nin NATO'ya girişinde etkili.
  • Vietnam Savaşı (1955-1975): Kuzey Vietnam ile ABD destekli Güney Vietnam çatıştı. ABD yenildi.
  • Küba Füze Krizi (1962): SSCB, Küba'ya nükleer füze yerleştirdi. ABD kuşatma uyguladı. Dünya nükleer savaşın eşiğine geldi. Kriz diyalogla çözüldü: SSCB füzeleri çekti, ABD Küba'yı işgal etmeyeceğini taahhüt etti ve Türkiye'deki Jüpiter füzelerini gizlice çekti.

Silahlanma yarışı: Atom bombası (SSCB 1949), hidrojen bombası, uzay yarışı (Sputnik 1957, Apollo 11 1969), balistik füzeler.

5. Bağlantısızlar ve Üçüncü Dünya

Sömürge dönemi sona erdi (dekolonizasyon). Yeni bağımsız devletler iki bloğa girmek istemedi: Bandung Konferansı (1955), Bağlantısızlar Hareketi (Nehru, Nasır, Tito). Üçüncü Dünya ülkeleri.

6. Türkiye ve Soğuk Savaş

  • SSCB'nin tehdidi: 1945'te Türk-Sovyet Dostluk Antlaşması'nı (1925) uzatmayı reddetti, Boğazlar'da üs ve Doğu Anadolu'da toprak (Kars, Ardahan) istedi.
  • Batı bloğuna yönelim: Truman Doktrini (1947), Marshall Planı (1948), Avrupa Konseyi (1949), Kore (1950), NATO (1952). Balkan Paktı (1953), Bağdat Paktı (1955, daha sonra CENTO).
  • Çok partili hayata geçiş (1946) ve Demokrat Parti (1950).
  • Kıbrıs sorunu: 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti. 1963-64 olayları. Johnson Mektubu (1964): ABD, Türkiye'nin Kıbrıs müdahalesine karşı çıktı. Türkiye'nin dış politikasında çok yönlü arayışlar.
  • 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı: ABD silah ambargosu (1975-78).

7. Sık yapılan hatalar

  • Truman Doktrini'ni Marshall Planı ile karıştırmak. Truman askerî ve ekonomik yardım (Türkiye, Yunanistan), Marshall ekonomik (Batı Avrupa).
  • NATO'ya girişi 1949 sanmak. Türkiye 1952'de üye oldu.
  • Kore Savaşı'nı Vietnam ile karıştırmak.
  • Küba Krizi'ni savaşa dönüştü sanmak. Diyalogla çözüldü.
  • Soğuk Savaş'ı yalnızca askerî çatışma sanmak. İdeolojik ve ekonomik rekabettir.

8. Konuyu toparla

Başlık Kısa not
Truman Doktrini 1947, Türkiye ve Yunanistan
Marshall Planı Batı Avrupa'ya ekonomik yardım
Berlin Ablukası 1948-49
NATO 1949, Türkiye 1952
Varşova Paktı 1955
Kore Savaşı 1950-53, Türkiye katıldı
Küba Krizi 1962, diyalogla çözüldü

Mini test

Soru 1

1947'de ilan edilen Truman Doktrini kapsamında ABD'den ekonomik ve askerî yardım alan ülkeler aşağıdakilerden hangisidir?

  1. APolonya ve Macaristan
  2. Bİngiltere ve Fransa
  3. CAlmanya ve İtalya
  4. DTürkiye ve Yunanistan
  5. EÇin ve Kore
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

  1. Truman Doktrini, SSCB'nin tehdidi altındaki Türkiye ve Yunanistan'a ABD'nin yardım yapacağını duyurdu.
  2. Soğuk Savaş'ın başlangıcı kabul edilir. Doğru cevap D.

Diğer şıklar: A Doğu Bloğu üyeleri / B Marshall Planı'ndan yararlanan Batı Avrupa ülkeleri / C savaş sonrası işgal altındaki ülkeler / E Asya ülkeleri.

Soru 2

ABD'nin 1947-1948 yıllarında uyguladığı Marshall Planı'nın amacı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. ADoğu Avrupa'nın Sovyet bloğuna bağlanması
  2. BAlmanya'nın iki devlete bölünmesi
  3. CBatı Avrupa'nın ekonomik kalkınması
  4. DGüneydoğu Asya'ya askerî yardım
  5. EBalkan Paktı'nın kurulması
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

  1. Marshall Planı, savaşta yıkılan Batı Avrupa'nın ekonomisini toparlamayı amaçladı.
  2. Böylece komünizmin yayılması önlenmeye çalışıldı. Doğru cevap C.

Diğer şıklar: A Sovyet politikası / B Berlin Ablukası'nın sonucu / D Vietnam / E Türkiye'nin 1953'teki girişimi.

Soru 3

Türkiye'nin NATO üyeliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. ATürkiye 1952'de NATO'ya üye oldu.
  2. BTürkiye 1949'da NATO'nun kurucusu oldu.
  3. CTürkiye NATO'ya hiç katılmadı.
  4. DTürkiye 1955'te NATO'dan ayrıldı.
  5. ETürkiye Varşova Paktı'na katıldı.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. NATO 1949'da kuruldu. Türkiye, Kore Savaşı'na asker göndermesinin ardından 1952'de Yunanistan ile birlikte üye oldu.
  2. Doğru cevap A.

Diğer şıklar: B kurucu değil / C katıldı / D ayrılmadı / E Varşova Paktı Doğu Bloğu'dur.

Soru 4

1962 Küba Füze Krizi'nin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. ASSCB ile ABD arasında açık savaş çıkmıştır.
  2. BKriz diyalogla çözülmüş, yumuşama başlamıştır.
  3. CNATO üyeleri örgütten toplu ayrılmıştır.
  4. DBerlin Duvarı bu krizin sonunda yıkılmıştır.
  5. EVarşova Paktı bu krizin ardından kurulmuştur.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

  1. SSCB'nin Küba'ya nükleer füze yerleştirmesi dünyayı nükleer savaşın eşiğine getirdi.
  2. Kriz diyalogla çözüldü ve Soğuk Savaş'ta yumuşama dönemine zemin hazırlandı. Doğru cevap B.

Diğer şıklar: A savaş çıkmadı / C böyle bir ayrılma olmadı / D 1989 / E 1955.

Kendini dene

Kendini dene

Soğuk Savaş'ın başlangıcı sayılan doktrin hangisidir?

Truman Doktrini (1947).

Türkiye NATO'ya hangi yıl girdi?

Doğu Bloğu'nun askerî ittifakı hangisidir?

Varşova Paktı.

Berlin Ablukası hangi yıllarda yaşandı?

1948-1949.

Küba Krizi hangi yıl yaşandı?

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.

Tarih-2 dersinin diğer konuları