Yumuşama Dönemi ve Sonrası

Bu konuda ne öğreneceksin

Küba Krizi'nden sonra iki süper güç neden birbirini dinlemeye başladı? Berlin Duvarı nasıl yıkıldı? SSCB nasıl dağıldı? 1960'ların ortasından 1991'e kadar sürecin Yumuşama (Détente) ve Soğuk Savaş'ın sona ermesi aşamalarını göreceksin. Bu konuda Yumuşama politikasının nedenlerini ve uygulamalarını, 1970'lerin anlaşmalarını (SALT, Helsinki), 1980'lerdeki yeniden gerilimi, Gorbaçov'un reformlarını, 1989 devrimlerini ve Berlin Duvarı'nın yıkılışını, SSCB'nin dağılışını ve Türkiye üzerindeki etkileri öğreneceksin.

1. Yumuşama (Détente) nedenleri

• Nükleer tehlike: Küba Krizi'nde nükleer savaşın eşiği. İki tarafın karşılıklı caydırıcılığı.
• Ekonomik yük: Silahlanma yarışının maliyeti.
• Çin-SSCB ayrılığı: Komünist dünyada çatlak. ABD Çin'e yaklaştı (Nixon'un 1972 Pekin ziyareti).
• Avrupa'da gerilimin azalması.
• Vietnam'da ABD'nin zorlanması.

2. Yumuşama uygulamaları

• Sıcak Hat (1963): ABD ve SSCB liderleri arasında doğrudan iletişim hattı.
• Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Anlaşması (1963), Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması (1968).
• SALT I (1972) ve SALT II (1979): Stratejik silahların sınırlandırılması görüşmeleri.
• Batı Almanya'nın Doğu Politikası (Willy Brandt): Doğu Bloğu ile ilişkileri düzeltme. 1972 İki Almanya Temel Antlaşması.
• Helsinki Nihai Senedi (1975): Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Konferansı. 35 devlet. Sınırların dokunulmazlığı, insan hakları, iş birliği. AGİT'in temeli.

3. Yeni gerginlik (1979-1985)

• 1979 Sovyetler'in Afganistan'ı işgali. ABD tepkisi: 1980 Moskova Olimpiyatları boykotu.
• Reagan'ın sert politikası ("Kötülük İmparatorluğu", Yıldız Savaşları projesi). Silahlanma yarışı yeniden hızlandı.
• Polonya'da Dayanışma (Solidarność) hareketi (1980).
• İran Devrimi (1979) ve Orta Doğu'da değişen dengeler.

4. Gorbaçov dönemi ve Soğuk Savaş'ın sonu

• Mihail Gorbaçov (1985): SSCB lideri. Glasnost (açıklık) ve Perestroyka (yeniden yapılanma). Siyasi ve ekonomik reform.
• Reagan-Gorbaçov zirveleri: INF Anlaşması (1987): Orta menzilli füzelerin imhası.
• Afganistan'dan çekilme (1989).
• 1989 Doğu Avrupa devrimleri: Polonya, Macaristan, Çekoslovakya, Romanya, Bulgaristan'da komünist yönetimler çöktü.
• 9 Kasım 1989: Berlin Duvarı yıkıldı. 3 Ekim 1990: Almanya birleşti.
• Varşova Paktı 1991'de dağıldı.

5. SSCB'nin dağılması (1991)

• Nedenler: Ekonomik durgunluk, silahlanma maliyeti, Afganistan, milliyetçi hareketler (Baltık cumhuriyetleri), reformların kontrol dışına çıkması. Ağustos 1991 darbe girişimi.
• 25 Aralık 1991: Gorbaçov istifa etti. SSCB dağıldı. BDT (Bağımsız Devletler Topluluğu) kuruldu.
• Sonuçları: Soğuk Savaş sona erdi, iki kutuplu düzen çöktü. ABD tek süper güç. Orta Asya ve Kafkas Türk cumhuriyetleri (Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan) bağımsızlığını kazandı. Yugoslavya parçalandı (Bosna, Kosova savaşları).
• Türkiye için etkileri: Türk dünyasıyla yeni ilişkiler, Karadeniz Ekonomik İş Birliği (1992), Jeopolitik önem artışı. Orta Doğu ve Balkan sorunları. Güvenlik tehdidi (SSCB) azaldı.

6. Türkiye ve Yumuşama

• Johnson Mektubu (1964) sonrası ABD'ye güven azaldı. Çok yönlü dış politika: SSCB, Orta Doğu ve Afrika ile ilişkiler.
• 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı. ABD silah ambargosu (1975-78).
• 1980 askerî müdahale.
• Özal dönemi: Liberal ekonomi, ABD ve Batı'ya yakınlık. Körfez Savaşı (1991).
• 1987 AB'ye tam üyelik başvurusu.

7. Sık yapılan hatalar

• Yumuşama dönemini Soğuk Savaş'ın bitişi sanmak. 1985 sonrası bitiş.
• Berlin Duvarı'nın 1961'de yıkıldığını sanmak. 1961'de yapıldı, 1989'da yıkıldı.
• Glasnost ile perestroykayı karıştırmak. Glasnost açıklık, perestroyka yeniden yapılanma.
• SSCB'nin 1989'da dağıldığını sanmak. 1991'de.
• Helsinki Nihai Senedi'ni Yalta ile karıştırmak.

8. Konuyu toparla

Mini test

Kendini dene

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.