Yolumnet

AYT · Tarih-2

XX. Yüzyıl Başlarında Dünya

Yaklaşık 16 dakikalık okuma · Son güncelleme 2026-10-24

Bu konuda ne öğreneceksin

I. Dünya Savaşı neden bir suikastla başladı? Rusya'da 1917'de ne oldu? Versay Antlaşması neden II. Dünya Savaşı'nın nedenlerinden biri sayılır? 20. yüzyılın başında dünya, emperyalist rekabet, ittifak blokları ve ideolojik çatışmalarla büyük bir savaşa sürüklendi. Bu konuda emperyalizmi ve sömürgeciliği, ittifak sistemini (Üçlü İttifak ve Üçlü İtilaf), I. Dünya Savaşı'nı (nedenleri, cepheler, sonuçlar), 1917 Rus Devrimi'ni, Versay'ı ve Milletler Cemiyeti'ni, savaşlar arası dönemi (Büyük Buhran, faşizm, Nazizm) öğreneceksin.

Hedefler

  1. Emperyalizmin ve sömürgeciliğin dünyaya etkisini açıklamak.
  2. Üçlü İttifak ve Üçlü İtilaf devletlerini ve ittifak sistemini sıralamak.
  3. I. Dünya Savaşı'nın nedenlerini, cephelerini ve sonuçlarını yorumlamak.
  4. 1917 Rus Devrimi'nin nedenlerini ve sonuçlarını söylemek.
  5. Versay Antlaşması'nı ve Milletler Cemiyeti'ni değerlendirmek.
  6. Büyük Buhran'ı ve totaliter rejimlerin yükselişini açıklamak.
I. Dünya Savaşı Cepheler · Ardıç Tarih

1. Emperyalizm ve ittifaklar

Sanayi Devrimi sonrası Avrupa devletleri hammadde, pazar ve yatırım alanı için sömürge edinme yarışına girdi (emperyalizm). Afrika ve Asya paylaşıldı. Berlin Konferansı (1884-85): Afrika'nın paylaşımı. Silahlanma yarışı, milliyetçilik ve Balkanlar sorunu gerginlik yarattı.

İttifak blokları:

  • Üçlü İttifak (1882): Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya.
  • Üçlü İtilaf (1907): İngiltere, Fransa, Rusya.

Olaylar: Fas Krizleri (1905, 1911), Bosna Krizi (1908), Balkan Savaşları.

2. I. Dünya Savaşı (1914-1918)

  • Nedenler: Sömürge rekabeti, silahlanma, bloklaşma, milliyetçilik (Pan-Slavizm, Pan-Germenizm), Balkanlar sorunu.
  • Başlangıç: 28 Haziran 1914, Saraybosna Suikastı. Avusturya-Macaristan veliahdı Franz Ferdinand bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürüldü. Avusturya Sırbistan'a savaş açtı, ittifaklar devreye girdi.
  • Cepheler: Batı (Marne, Verdun, Somme, hendek savaşları), Doğu (Rusya), Güney (İtalya), Osmanlı cepheleri (Çanakkale, Kafkas, Irak, Filistin). Yeni silahlar: Tank, uçak, zehirli gaz, denizaltı.
  • Dönüm noktaları: 1917 Rus Devrimi (Rusya çekildi: Brest-Litovsk, 1918), 1917 ABD'nin savaşa girmesi (İtilaf yanında), 1918 Wilson ilkeleri.
  • Savaşın sonu: Müttefik Bulgaristan, Osmanlı (Mondros, 30 Ekim 1918), Avusturya-Macaristan ve Almanya (11 Kasım 1918) ateşkes imzaladı.

3. Rus Devrimi (1917)

  • Nedenler: Çarlık yönetiminin baskısı, savaşın ağır kayıpları, açlık, işçi grevleri, 1905 Devrimi'nin etkisi.
  • Şubat Devrimi (1917): Çar II. Nikolay tahttan çekildi, geçici hükümet.
  • Ekim (Bolşevik) Devrimi (1917): Lenin önderliğinde Bolşevikler iktidarı aldı. İlk sosyalist devlet. Brest-Litovsk (1918) ile savaştan çekildi. 1922: SSCB.
  • Sonuç: Dünyada komünizm ve sosyalizm akımının yayılması. Avrupa'da işçi hareketleri ve antikomünizm.

4. Versay Barışı ve Milletler Cemiyeti

  • Paris Barış Konferansı (1919): Wilson ilkeleri (14 madde: kendi kaderini tayin hakkı, açık diplomasi). Versay Antlaşması (28 Haziran 1919): Almanya savaş suçlusu ilan edildi. Ağır tazminat, toprak kaybı (Alsace-Lorraine Fransa'ya), ordu sınırlandırıldı, sömürgeler elinden alındı. Almanya'da büyük hoşnutsuzluk.
  • Diğer antlaşmalar: Sen Jermen (Avusturya), Triyanon (Macaristan), Nöyyi (Bulgaristan), Sevr (Osmanlı, 1920).
  • Milletler Cemiyeti (1920): Dünya barışını korumak amacıyla kuruldu. ABD katılmadı, yaptırım gücü zayıftı. Etkisiz kaldı.
  • Sonuç: Avusturya-Macaristan ve Osmanlı dağıldı, yeni ulus devletler kuruldu.

5. Savaşlar arası dönem (1919-1939)

  • Büyük Buhran (1929): New York borsasının çökmesiyle ABD'de başladı, tüm dünyaya yayıldı. İşsizlik, bankaların iflası, ticaretin daralması. Devletçilik ve korumacılık. Siyasi sonuç: Totaliter rejimlerin yükselişi.
  • Faşizm (İtalya): Mussolini, 1922. Milliyetçilik, tek parti, genişleme.
  • Nazizm (Almanya): Hitler, 1933. Irkçılık, Versay'a karşı çıkış, yaşam alanı (Lebensraum).
  • Sovyetler: Stalin dönemi. Beş yıllık planlar, sanayileşme, baskı.
  • Japonya: Mançurya'yı işgal (1931), Çin'e saldırı (1937).
  • İspanya İç Savaşı (1936-1939): Faşist Franco.
  • Yayılmacı politikalar: İtalya Habeşistan (1935), Almanya Ren Bölgesi (1936), Avusturya (1938), Münih Anlaşması (1938), Çekoslovakya (1939). İngiltere ve Fransa yatıştırma politikası izledi.
  • 1939 Almanya-SSCB Saldırmazlık Paktı. Sonrası: II. Dünya Savaşı.

6. Sık yapılan hatalar

  • Üçlü İttifak ile Üçlü İtilaf devletlerini karıştırmak. İtalya önce ittifak, sonra itilaf yanında.
  • Rus Devrimi'ni 1905 sanmak. 1917'dir. 1905 ilk devrim denemesi.
  • Büyük Buhran'ın Avrupa'da başladığını sanmak. ABD'de başladı.
  • Milletler Cemiyeti'ne ABD'nin katıldığını sanmak. Katılmadı.
  • Versay Antlaşması'nı Sevr ile karıştırmak. Versay Almanya, Sevr Osmanlı ile.

7. Konuyu toparla

Başlık Kısa not
Üçlü İttifak Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya
Üçlü İtilaf İngiltere, Fransa, Rusya
28 Haziran 1914 Saraybosna suikastı
1917 Rus Devrimi, ABD savaşa girdi
Versay (1919) Almanya'ya ağır şartlar
1929 Büyük Buhran
Mussolini, Hitler Faşizm, Nazizm

Mini test

Soru 1

Üçlü İttifak devletleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

  1. Aİngiltere, Fransa, Rusya ve Japonya
  2. BAlmanya, Fransa, Rusya ve İtalya
  3. CAlmanya, Avusturya-Macaristan, İtalya
  4. Dİngiltere, Almanya, Japonya ve ABD
  5. EAlmanya, Osmanlı, Bulgaristan ve ABD
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

  1. Üçlü İttifak 1882'de Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya arasında kuruldu.
  2. Karşıt blok Üçlü İtilaf'tır (İngiltere, Fransa, Rusya). Doğru cevap C.

Diğer şıklar: A İtilaf yanlışlarla / B, D ve E tarihsel olarak bu şekilde kurulmamıştır.

Soru 2

Versay Antlaşması (1919) ile ağır şartlar altına alınan ve savaştan sorumlu tutulan devlet aşağıdakilerden hangisidir?

  1. AFransa
  2. Bİngiltere
  3. CRusya
  4. Dİtalya
  5. EAlmanya
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: E

  1. Versay, Almanya'yı savaşın sorumlusu ilan etti, tazminat ve toprak kaybı yükledi.
  2. Ordusu sınırlandırıldı ve sömürgeleri elinden alındı. Doğru cevap E.

Diğer şıklar: A, B ve D galip devletler / C 1917'de savaştan çıkmıştı.

Soru 3

1917 Ekim Devrimi'nde Rusya'da iktidarı alan Bolşeviklerin lideri aşağıdakilerden hangisidir?

  1. AStalin
  2. BTroçki
  3. CLenin
  4. DHitler
  5. EMussolini
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

  1. 1917'de Lenin önderliğindeki Bolşevikler çar yönetiminden sonra iktidarı ele geçirdi.
  2. İlk sosyalist devlet kuruldu ve Rusya Brest-Litovsk ile savaştan çekildi. Doğru cevap C.

Diğer şıklar: A Lenin'den sonra / B devrimin önde gelen ismi / D Almanya / E İtalya.

Soru 4

1929 Büyük Buhran'ın siyasi sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

  1. ASosyalizm tüm Avrupa'da yayıldı.
  2. BMilletler Cemiyeti güçlendi.
  3. CSömürge yönetimleri sona erdi.
  4. DTotaliter rejimler güçlendi.
  5. EDünya ticareti hızla büyüdü.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

  1. Ekonomik kriz işsizlik ve yoksulluk yarattı. Demokrasilere olan güven azaldı.
  2. Almanya'da Nazizm ve İtalya'da Faşizm gibi totaliter rejimler güç kazandı. Doğru cevap D.

Diğer şıklar: A sosyalizm yayılmadı / B Cemiyet zayıfladı / C sömürgeler sürdü / E ticaret daraldı.

Kendini dene

Kendini dene

I. Dünya Savaşı hangi olayla başladı?

Saraybosna Suikastı (1914).

Üçlü İtilaf devletleri hangileridir?

İngiltere, Fransa, Rusya.

Rus Devrimi hangi yıl gerçekleşti?

Almanya'ya ağır şartlar getiren antlaşma hangisidir?

Versay.

Büyük Buhran hangi ülkede başladı?

ABD.

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.

Tarih-2 dersinin diğer konuları