Bu konuda ne öğreneceksin
Osmanlı Devleti 19. yüzyılda Rusya'ya karşı neden İngiltere ve Fransa'dan yardım istedi? Boğazlar neden bu kadar önemliydi? Kıbrıs nasıl İngiltere'ye geçti? 1774 ile 1914 arasında Osmanlı, Şark Meselesi olarak adlandırılan büyük devletlerin sürekli müdahalesi altında, denge politikasıyla varlığını korumaya çalıştı. Bu konuda Şark Meselesi'ni, Mısır sorununu, Boğazlar sorununu, Kırım Savaşı'nı, 93 Harbi ve Berlin Antlaşması'nı ve Osmanlı'nın dış politika araçlarını öğreneceksin.
Hedefler
- Şark Meselesi kavramını ve büyük devletlerin çıkarlarını açıklamak.
- Mısır sorununu ve Hünkâr İskelesi, Londra Boğazlar sözleşmelerini sıralamak.
- Kırım Savaşı'nın nedenlerini ve Paris Antlaşması'nın sonuçlarını yorumlamak.
- 93 Harbi, Ayastefanos ve Berlin Antlaşması'nı karşılaştırmak.
- Osmanlı'nın denge politikasının amacını ve sınırlarını söylemek.
- 1908 Bosna krizi ve sonrasını bilmek.
1. Şark Meselesi
Şark Meselesi: Osmanlı Devleti'nin zayıflaması karşısında büyük devletlerin Osmanlı topraklarını ve miraslarını paylaşma çabası. 1774 Küçük Kaynarca ile başlar, 1923 Lozan ile sona erer.
| Devlet | Çıkarı |
|---|---|
| Rusya | Sıcak denizlere (Boğazlar) inmek, Ortodoksların koruyuculuğu, Balkanlar'da Slav (Panslavizm) |
| İngiltere | Hindistan yolunu korumak, Rusya'nın Akdeniz'e inmesini önlemek, Mısır ve Kıbrıs |
| Fransa | Akdeniz'de nüfuz, Katolikleri koruma, Kuzey Afrika |
| Avusturya | Balkanlar'da yayılma |
| Almanya | Ekonomik ve askerî nüfuz (Bağdat Demiryolu) |
2. Napolyon ve Mısır
- 1798 Napolyon'un Mısır'ı işgali. Osmanlı ilk kez Fransa'ya karşı İngiltere ve Rusya ile ittifak etti.
- Mehmet Ali Paşa (1805-): Mısır valisi, Napolyon sonrası Mısır'da güç topladı. Osmanlı için Mısır sorunu başladı.
- Mısır Sorunu: 1831-33 Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın oğlu İbrahim Paşa Suriye'ye saldırdı. Kütahya Antlaşması (1833) ile Suriye Mısır'a bırakıldı. Hünkâr İskelesi Antlaşması (1833): Osmanlı, Rusya ile savunma ittifakı yaptı (Rusya yardım istedi). Boğazlar Rusya dışındaki devletlere kapatma anlaşması. İngiltere ve Fransa tepki gösterdi.
- 1839 Nizip Savaşı: Osmanlı ordusu yenildi. Ardından II. Mahmut öldü. 1840-41 Londra Sözleşmeleri: İngiltere, Rusya, Avusturya, Prusya Osmanlı yanında müdahale etti. Mehmet Ali Paşa Mısır'ın kalıtsal valisi oldu.
- 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi: Barış zamanında Boğazlar tüm yabancı savaş gemilerine kapatıldı. Hünkâr İskelesi'nin Rus avantajı sona erdi.
3. Balkanlar'da milliyetçilik
- Sırp İsyanı (1804-1830): Sırbistan özerk oldu (1830).
- Yunan İsyanı (1821): Yunanistan'ın bağımsızlığı. Navarin (1827) Osmanlı-Mısır donanması İngiltere-Fransa-Rusya donanmasınca yakıldı. Edirne Antlaşması (1829): Rusya ile, Yunan özerkliği. Londra Protokolü (1830): Yunanistan bağımsız oldu.
- Fransız İhtilali'nin milliyetçilik fikri Balkan halklarına yayıldı.
4. Kırım Savaşı (1853-1856)
- Nedeni: Rusya, Kutsal Yerler (Kudüs) sorununu bahane ederek Osmanlı'daki Ortodoksları koruma hakkı istedi. Osmanlı reddedince savaş çıktı. Osmanlı, İngiltere, Fransa ve Sardinya, Rusya'ya karşı.
- Sonuç: Paris Antlaşması (1856):
- Osmanlı Avrupa Devletler Hukuku'na dahil edildi. Osmanlı'nın toprak bütünlüğü Avrupa devletlerinin garantisine alındı.
- Karadeniz tarafsız ilan edildi, savaş gemisi bulundurma yasaklandı.
- Eflak, Boğdan özerkliği, Sırbistan haklar.
- Islahat Fermanı (1856) gayrimüslim haklarının Avrupa tarafından denetimi.
- Mali etki: İlk dış borç (1854). Osmanlı Bankası (1856).
5. 93 Harbi (1877-1878)
- Nedeni: Balkan isyanları (Bosna-Hersek 1875, Bulgar 1876), Panslavizm. Rusya savaş ilan etti (Nisan 1877).
- Doğu cephesi: Gazi Ahmed Muhtar Paşa. Plevne Savaşı: Gazi Osman Paşa direnişi.
- Ayastefanos Antlaşması (3 Mart 1878): Büyük Bulgaristan kuruldu. Rusya Balkanlar'da ağır. İngiltere ve Avusturya kabul etmedi.
- Berlin Antlaşması (13 Temmuz 1878): Büyük Bulgaristan küçültüldü. Kıbrıs İngiltere'ye (savunma ittifakı karşılığı), Bosna-Hersek Avusturya-Macaristan'a idare için bırakıldı. Kars, Ardahan, Batum Rusya'ya. Sırbistan, Karadağ, Romanya bağımsız.
6. 1878 sonrası
- Tunus (1881) Fransa'ya, Mısır (1882) İngiltere'ye geçti. Düyun-ı Umumiye (1881).
- Almanya'ya yakınlık: II. Abdülhamit, İngiltere ve Rusya'ya karşı Almanya'yı destekledi. Bağdat Demiryolu (Almanya, 1903).
- 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı: Osmanlı kazandı.
- 1908 Bosna Krizi: Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek'i ilhak etti. Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti.
- 1911-1913: Trablusgarp ve Balkan savaşları.
7. Sık yapılan hatalar
- Hünkâr İskelesi'ni Londra Boğazlar Sözleşmesi ile karıştırmak. Hünkâr İskelesi Rusya yararınaydı, Londra tersini yaptı.
- Paris Antlaşması'nı Berlin ile karıştırmak. Paris 1856 Kırım Savaşı, Berlin 1878 93 Harbi sonucu.
- Ayastefanos'u Osmanlı lehine sanmak. Rusya lehineydi.
- Kıbrıs'ın Berlin'de Rusya'ya bırakıldığını sanmak. İngiltere'ye geçti.
- Denge politikasını tarafsızlık sanmak. Aktif çıkar yönetimi.
8. Konuyu toparla
| Başlık | Kısa not |
|---|---|
| 1833 | Hünkâr İskelesi (Rusya ile ittifak) |
| 1841 | Londra Boğazlar Sözleşmesi |
| 1856 | Paris, Avrupa hukukuna girildi |
| 1878 | Berlin, Kıbrıs İngiltere'ye |
| 1881-1882 | Tunus ve Mısır kaybı |
| 1908 | Bosna ilhakı |
| Denge | Büyük devletleri birbirine karşı kullanma |
Mini test
Soru 1
Osmanlı Devleti'nin Mehmet Ali Paşa karşısında yardım almak amacıyla 1833'te imzaladığı antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
- ARusya ile imzalanan Hünkâr İskelesi Antlaşması
- Bİngiltere ile imzalanan Balta Limanı Antlaşması
- CFransa ile imzalanan kapitülasyon sözleşmesi
- DAvusturya ile imzalanan Karlofça Antlaşması
- EAlmanya ile imzalanan Bağdat Demiryolu Sözleşmesi
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- Mehmet Ali Paşa'nın oğlu İbrahim Paşa Anadolu'ya ilerleyince Osmanlı Rusya'dan yardım istedi.
- Hünkâr İskelesi Antlaşması ile Osmanlı-Rus savunma ittifakı kuruldu. Doğru cevap A.
Diğer şıklar: B 1838 serbest ticaret / C 1740 Fransa / D 1699 / E 1903.
Soru 2
1856 Paris Antlaşması'nın Osmanlı Devleti açısından sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
- AOsmanlı, Rusya'ya ağır savaş tazminatı ödemiştir.
- BKırım Yarımadası Osmanlı'ya katılmıştır.
- CBoğazlar savaş gemilerine tamamen açılmıştır.
- DOsmanlı Avrupa devletler hukukuna alınmıştır.
- EOsmanlı Rusya ile savunma ittifakı kurmuştur.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
- Kırım Savaşı'nın galipleri arasında olan Osmanlı, Paris Antlaşması ile Avrupa devletler hukukuna dahil edildi.
- Toprak bütünlüğü Avrupa devletlerinin güvencesine alındı. Doğru cevap D.
Diğer şıklar: A Osmanlı galiplerdendi / B Kırım Rusya'ya aitti / C Karadeniz tarafsız ilan edildi / E Hünkâr İskelesi 1833.
Soru 3
1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi'nin getirdiği düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?
- ABoğazlar barışta savaş gemilerine kapatıldı.
- BBoğazlar yalnızca Rus gemilerine açıldı.
- CMısır Osmanlı'dan tamamen ayrıldı.
- DBoğazlar Osmanlı egemenliğinden çıkarıldı.
- EKırım Savaşı bu sözleşmeyle sona erdi.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- Londra Boğazlar Sözleşmesi, barış zamanında Boğazlar'ın yabancı savaş gemilerine kapalı olmasını kararlaştırdı.
- Bu düzenleme Hünkâr İskelesi'nin Rusya lehine hükümlerini ortadan kaldırdı. Doğru cevap A.
Diğer şıklar: B Hünkâr İskelesi'nin içeriği / C Mehmet Ali Paşa kalıtsal vali kaldı / D egemenlik Osmanlı'daydı / E 1856.
Soru 4
1878 Berlin Antlaşması'nın sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
- AAyastefanos Antlaşması'nın bütün hükümleri uygulanmıştır.
- BKıbrıs İngiltere'ye, Bosna Avusturya'ya bırakılmıştır.
- COsmanlı Rusya'dan yeni topraklar almıştır.
- DMısır, İngiltere'ye bu antlaşmayla bırakılmıştır.
- EGirit bu antlaşmayla Yunanistan'a verilmiştir.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
- Berlin Antlaşması, Rusya'ya ağır şartlar veren Ayastefanos'u hafifletti.
- Kıbrıs İngiltere'ye, Bosna-Hersek Avusturya-Macaristan'ın idaresine bırakıldı. Doğru cevap B.
Diğer şıklar: A Berlin Ayastefanos'u değiştirdi / C Osmanlı toprak verdi / D Mısır 1882'de işgal edildi / E Girit 1913'te Yunanistan'a geçti.
Kendini dene
Kendini dene
Büyük devletlerin Osmanlı üzerindeki rekabetine ne denir?
Şark Meselesi.
Hünkâr İskelesi hangi devletle yapıldı?
Rusya.
Osmanlı Avrupa devletler hukukuna hangi antlaşmayla alındı?
Paris Antlaşması (1856).
Kıbrıs 1878'de hangi devlete bırakıldı?
İngiltere.
Tunus ve Mısır hangi yıllarda kaybedildi?
1881 ve 1882.
Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.