Bu konuda ne öğreneceksin
10 Kasım günü saat 09.05’te Türkiye’de hayat birkaç dakikalığına durur. Sirenler çalar, insanlar saygı duruşuna geçer. Bu, 1938’de Atatürk’ün yaşama veda ettiği andır. Bu konuda Atatürk’ün ölümünü, ölümünden sonra yaşananları, vasiyetini, mirasını ve Türkiye’nin ondan sonraki yolunu öğreneceksin.
Hedefler
- Atatürk’ün ölümünü ve milletin tepkisini kronolojik olarak anlatmak.
- Atatürk’ün vasiyetini ve manevi mirasını açıklamak.
- Atatürk’ten sonra İsmet İnönü dönemini ve II. Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin tutumunu söylemek.
- Atatürk’ün anılma biçimlerini (10 Kasım, Anıtkabir, bayramlar) açıklamak.
1. Atatürk’ün hastalığı ve ölümü
Atatürk, 1930’ların sonunda karaciğer rahatsızlığı (siroz) nedeniyle hastalandı. Yurt gezileri ve yoğun çalışması bu rahatsızlığı ağırlaştırdı. Tedavi için İstanbul’a geldi ve Dolmabahçe Sarayı’nda kaldı. Hastalığı giderek ağırlaştı.
10 Kasım 1938 günü saat 09.05’te Dolmabahçe Sarayı’nda yaşama veda etti. Ölümü, Türkiye’de büyük bir yasa yol açtı. Halk, sokaklara döküldü, radyolar yas yayını yaptı.
- Ülke genelinde yas ilan edildi.
- Atatürk’ün naaşı, Dolmabahçe Sarayı’nda halkın ziyaretine açıldı. Milyonlarca kişi saygı duruşunda bulundu.
- Cenaze töreni, 19 Kasım 1938’de İstanbul’dan Ankara’ya taşındı. 21 Kasım 1938’de Ankara’da devlet töreni yapıldı. Atatürk’ün naaşı geçici olarak Etnografya Müzesi’ne konuldu.
- 10 Kasım 1953’te, 15 yıl sonra, Anıtkabir’e nakledildi.
2. İsmet İnönü dönemi
Atatürk’ün ölümü üzerine TBMM, 11 Kasım 1938’de İsmet İnönü’yü Türkiye Cumhuriyeti’nin ikinci Cumhurbaşkanı seçti. İnönü, Kurtuluş Savaşı’nda Batı Cephesi komutanı, Lozan’da Türk heyetinin başkanı ve Başbakan olarak devlet deneyimine sahipti.
İnönü’ye “Millî Şef” unvanı verildi. Cumhuriyet Halk Partisi, 1938-1950 döneminde yönetimde kaldı.
3. II. Dünya Savaşı ve Türkiye
1 Eylül 1939’da Almanya’nın Polonya’ya saldırısıyla II. Dünya Savaşı başladı. Türkiye savaşın büyük bölümünde tarafsız kaldı.
- Türkiye, “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesine bağlı kalarak savaşa doğrudan girmedi.
- 1939’da İngiltere ve Fransa ile Üçlü İttifak Antlaşması imzaladı.
- 1941’de Almanya ile Saldırmazlık Antlaşması yaptı.
- Savaş döneminde ekonomik sıkıntılar arttı. Varlık Vergisi (1942) ve Milli Korunma Kanunu (1940) gibi önlemler alındı.
- Şubat 1945’te Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etti. Bunun amacı, Birleşmiş Milletler’in kurucu üyesi olabilmekti.
Türkiye, 1945’te Birleşmiş Milletler’in kurucu üyelerinden biri oldu. Savaştan sonra dünya iki kutba (ABD ve SSCB) ayrıldı. Türkiye Batı bloğuyla ilişkilerini güçlendirdi.
- II. Dünya Savaşı başlarTürkiye, tarafsızlık politikasıyla savaşa girmemeye çalışır.
- Savaşın bitmesine yakın savaş ilan edilir (1945)Türkiye BM’nin kurucu üyesi olur.
- Savaş sonrası dünya iki kutba ayrılırTürkiye Batı bloğuna yakınlaşır (Marshall Planı 1947, NATO üyeliği 1952).
4. Atatürk’ün vasiyeti ve mirası
Atatürk, 5 Eylül 1938’de vasiyetnamesini yazdı. Vasiyetnamesinde şunlar yer alır.
- Mal varlığının önemli bir bölümünü Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu’na bıraktı. Böylece Türk dilinin ve tarihinin araştırılmasına katkıda bulunmak istedi.
- Aile bireylerine ve manevi çocuklarına belli paylar ayırdı.
- Çocukların öğrenimi için de pay bıraktı.
Atatürk’ün manevi mirası ise çok daha geniştir.
- Milli egemenlik: Egemenliğin kayıtsız şartsız millette olması.
- Cumhuriyet: Atatürk’ün en büyük eseri.
- Bilim ve akıl: “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, fendir.” sözü onun yaklaşımının özetidir.
- Gençlik: Gençlere duyduğu güven. Gençliğe Hitabe (1927), Nutuk’un sonunda yer alır ve gençlere cumhuriyeti koruma görevi verir.
- Çocuklar: 23 Nisan’ı çocuklara armağan etti. 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, dünyada çocuklara armağan edilen ilk bayramdır.
Atatürk’ün hayatından kesitler
- 1881 Selanik’te doğdu
- 1919 Samsun’a çıktı
- 1923 Cumhuriyet’i ilan etti
- 1927 Nutuk’u okudu
- 1934 “Atatürk” soyadını aldı
- 1938 Vefat etti
- 1953 Anıtkabir’e nakledildi
5. Atatürk nasıl anılır?
- 10 Kasım, saat 09.05: Atatürk’ü anma günü. Ülke genelinde saygı duruşu yapılır, sirenler çalar.
- Anıtkabir: Ankara’da Atatürk’ün anıt mezarı. Her gün binlerce ziyaretçi gelir.
- Bayramlar: 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı, 23 Nisan, 30 Ağustos Zafer Bayramı, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı. Hepsi onun gençlik, bağımsızlık ve cumhuriyet düşüncesini yansıtır.
- Atatürk ilke ve inkılapları: Eğitimde, hukukta ve toplumda bugünkü hayatın temelleri.
6. Konuyu toparla
| Olay | Tarih | Anahtar bilgi |
|---|---|---|
| Atatürk’ün vefatı | 10 Kasım 1938, 09.05 | Dolmabahçe Sarayı |
| İsmet İnönü’nün seçimi | 11 Kasım 1938 | İkinci Cumhurbaşkanı |
| Cenaze töreni | 21 Kasım 1938 | Ankara, Etnografya Müzesi |
| II. Dünya Savaşı’nın başlaması | 1 Eylül 1939 | Türkiye tarafsız |
| BM’nin kuruluşu | 1945 | Türkiye kurucu üye |
| Anıtkabir’e nakil | 10 Kasım 1953 | Anıt mezar |
Mini test
Soru 1
Atatürk’ün ölümünün ardından cumhurbaşkanlığına aşağıdakilerden hangisi seçilmiştir?
- Aİsmet İnönü
- BCelal Bayar
- CFethi Okyar
- DKâzım Karabekir
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- Atatürk’ün ölümü üzerine TBMM, 11 Kasım 1938’de İsmet İnönü’yü ikinci Cumhurbaşkanı olarak seçti.
- Celal Bayar sonraki dönemde cumhurbaşkanı olmuştur. Fethi Okyar ve Kâzım Karabekir ise parti kurucularıdır. Doğru cevap A.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi Atatürk’ün naaşıyla ilgili bilgilerden yanlıştır?
- A10 Kasım 1938’de Dolmabahçe Sarayı’nda vefat etmiştir.
- BCenaze töreni 21 Kasım 1938’de Ankara’da yapılmıştır.
- CNaaşı vefatından hemen sonra Anıtkabir’e defnedilmiştir.
- DNaaşı 1953’te Anıtkabir’e nakledilmiştir.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
- Atatürk’ün naaşı, Anıtkabir tamamlanana kadar Ankara’da Etnografya Müzesi’nde kaldı.
- Anıtkabir’e nakil 10 Kasım 1953’te yapıldı. Vefatından hemen sonra defnedilmesi yanlıştır. Doğru cevap C.
Soru 3
Savaşın başladığı yıllarda Türkiye, doğrudan çatışmaya girmemiş, taraf olmamayı tercih etmiş, savaşın son aylarında savaş ilan ederek Birleşmiş Milletler’in kurucu üyesi olmuştur.
Bu bilgiler Türkiye’nin hangi savaştaki politikasıyla ilgilidir?
- AI. Dünya Savaşı
- BKurtuluş Savaşı
- CBalkan Savaşları
- DII. Dünya Savaşı
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
- Türkiye I. Dünya Savaşı’na girmiş, Kurtuluş Savaşı’nı kendi topraklarında vermiştir.
- Savaşın büyük bölümünde tarafsız kalan, 1945’te savaş ilan edip BM’ye kurucu üye olan Türkiye’nin politikası II. Dünya Savaşı’yla ilgilidir. Doğru cevap D.
Soru 4
Atatürk, 23 Nisan’ı çocuklara armağan etmiştir. Bu durumun asıl sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
- AÇocukların sınavlardan kurtulması
- BÇocukları geleceğin teminatı olarak görmesi
- CBayramların sayısını artırmak istemesi
- DSadece o gün tatil olması
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
- Atatürk, çocukları ve gençleri cumhuriyetin geleceği olarak görüyordu.
- 23 Nisan’ı çocuklara armağan etmesi, bu bakış açısından kaynaklanır. Doğru cevap B.
Kendini dene
Kendini dene
Atatürk ne zaman, nerede vefat etmiştir?
10 Kasım 1938’de İstanbul’da Dolmabahçe Sarayı’nda, saat 09.05’te.
Atatürk’ün naaşı neden hemen Anıtkabir’e defnedilmemiştir?
Anıtkabir henüz inşa edilmemişti. Naaş önce Etnografya Müzesi’nde tutuldu, 10 Kasım 1953’te Anıtkabir’e nakledildi.
Atatürk’ün vasiyetiyle Türk Dil ve Tarih Kurumları ile ilgili ne söylenebilir?
Mal varlığının önemli bir bölümü bu kurumlara bırakıldı. Atatürk Türk dilinin ve tarihinin araştırılmasına büyük önem veriyordu.
Türkiye II. Dünya Savaşı’nda ne tür bir politika izlemiştir?
Savaşın büyük bölümünde tarafsız kalmış, 1945’te savaş ilan ederek BM’ye kurucu üye olmuştur.
10 Kasım’da saat 09.05’te neden saygı duruşu yapılır?
Atatürk, 1938’de bu saatte vefat ettiği için anılır.
Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.