Sözel Mantık ve Görsel Okuma

Bu konuda ne öğreneceksin

“Ali, Berk’ten uzun. Cem, Ali’den uzun. En kısa kim?” Bu bir bilgi sorusu değil, bir akıl yürütme sorusudur. LGS Türkçe’de bu soruların yanında tablo, grafik, afiş ve karikatür gibi görsellerden bilgi çıkarmanı isteyen sorular da çıkar. Bu konuda verilen bilgilerden doğru sonuç çıkarmayı ve görselleri okumayı öğreneceksin.

1. Sözel mantık: sıralama

Verilen karşılaştırmaları (uzun, kısa, önce, sonra, ağır, hafif) tek bir sıraya yerleştirmek gerekir.

Örnek: Ali, Berk, Cem, Deniz ve Ece’nin boyları hakkında şu bilgiler veriliyor.

• Ali, Berk’ten uzundur.
• Cem, Ali’den uzundur.
• Deniz, Berk’ten kısadır.
• Ece, Cem’den kısadır ama Ali’den uzundur.

Bu bilgileri en uzundan en kısaya doğru dizelim.

1. Cem > Ali ve Ali > Berk olduğundan Cem > Ali > Berk.
2. Ece, Cem’den kısa ama Ali’den uzun: Cem > Ece > Ali.
3. Deniz, Berk’ten kısa: Berk > Deniz.

Birleştirince:

$\text{Cem} > \text{Ece} > \text{Ali} > \text{Berk} > \text{Deniz}$

Bu sıradan şu yargılar kesin olarak söylenebilir: Cem en uzundur, Deniz en kısadır, Ece, Ali’den uzundur.

2. Sözel mantık: eşleştirme

Kişi, nesne ve özellik eşleştirmeleri bir tablo ile çözülür. Doğru bilgileri “evet”, elenen bilgileri “hayır” yazarak ilerle.

Örnek: Ayşe, Burak ve Cansu’nun hobileri resim, müzik ve satranç olarak farklıdır.

• Ayşe, müzik ve resimle ilgilenmiyor.
• Burak, resimle ilgilenmiyor.

Çözüm:

1. Ayşe, müzik ve resimle ilgilenmediği için hobisi satranç.
2. Burak, resimle ve (Ayşe satranç olduğu için) satrançla ilgilenmiyor. Hobisi müzik.
3. Kalan hobi resim, Cansu’ya aittir.

3. Kesin doğru, kesin yanlış, belirlenemez

Soru şunu sorar: “Hangisi kesin olarak doğrudur?” O zaman:

• Kesin doğru: Verilen bilgilerden zorunlu olarak çıkar.
• Kesin yanlış: Verilen bilgilerle çelişir.
• Belirlenemez: Verilen bilgilerle ne doğrulanır ne yanlışlanır.

Örnek: “Bütün kediler hayvandır. Pamuk bir kedidir.”

• “Pamuk hayvandır.” → Kesin doğru.
• “Pamuk bir köpektir.” → Kesin yanlış (kedi köpek olamaz).
• “Pamuk beyazdır.” → Belirlenemez.

4. Görsel okuma: tablo ve grafik

Tablo ve grafiklerde çözüm yolu şudur.

1. Başlığı ve etiketleri oku. Neyi gösteriyor, birim ne?
2. Soruda sorulan bilgiyi tabloda ya da grafikte bul.
3. Gerekirse işlem yap (toplam, fark, oran).
4. Seçeneklerle karşılaştır.

Örnek: Bir okul kütüphanesinde bir hafta boyunca ödünç verilen kitap sayıları şöyledir: pazartesi 40, salı 55, çarşamba 35, perşembe 60, cuma 50.

• En çok ödünç verilen gün perşembedir (60).
• En az ödünç verilen gün çarşambadır (35).
• En çok ile en az arasındaki fark $60 - 35 = 25$ kitaptır.
• Haftalık toplam $40 + 55 + 35 + 60 + 50 = 240$ kitaptır.

Grafik sorularında dikkat: Eksenlerin neyi gösterdiğine ve birimin ne olduğuna bak. Bir sütun grafiğinde sütun yüksekliği değeri, çizgi grafiğinde çizginin yükselişi artışı, daire grafiğinde dilimin büyüklüğü oranı gösterir.

5. Görsel okuma: afiş ve karikatür

Afiş

Afiş, bir mesajı görsel ve kısa yazıyla vermeye çalışan reklam ya da bilgilendirme çalışmasıdır. Okurken şunlara bak.

• Görsel: Ne gösteriyor?
• Slogan: Ne söylüyor?
• Amaç: Kimi, neye çağırıyor? (Satış, bilinçlendirme, davet, uyarı)
• Hedef kitle: Kime hitap ediyor?

Örnek: Bir afişte, doğada atılmış bir plastik şişe çizilmiş ve altında “Doğa çöp kutusu değildir.” yazıyor.

• Görsel: Doğada atık.
• Slogan: Doğa çöp kutusu değil.
• Amaç: Çevre bilinci kazandırmak, çevreyi kirletmemeye çağırmak.
• Hedef kitle: Toplumun tamamı.

Karikatür

Karikatür, olayları ya da durumları abartarak, eleştirel ve esprili biçimde anlatan çizimdir. Okurken şunlara dikkat et.

• Çizimde ne gösteriliyor? (Kişiler, nesneler, ortam)
• Konuşma balonu ya da yazı ne diyor?
• Neyi eleştiriyor? (Bir davranışı, bir aksaklığı, bir toplumsal sorunu)
• Mizahi öğe nedir? (Abartma, zıtlık, beklenmedik durum)

• Görselde bir tehlike ya da uyarı varsaAfiş uyarı amaçlı olabilir.
• Çizimde abartı ve espri varsa, bir davranış eleştiriliyorsaKarikatür olabilir.
• Tabloda bir değer sorulmuşsaİlgili hücreyi bulup gerekiyorsa işlem yap.
• “Kesin olarak” deniyorsaYalnızca verilenlerden zorunlu çıkan sonuca güven.

6. Konuyu toparla

Mini test

Kendini dene

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.