Bu konuda ne öğreneceksin
“Bende bu kitap var” cümlesiyle “Ben de bu kitaba sahibim” cümlesi birbirine benziyor ama yazılışı değişince anlam da değişiyor. Yazım kuralları, anlam karışıklığını önler ve doğru yazmayı sağlar. LGS’de her yıl yazım kuralı soruları gelir. Bu konuda en çok sorulan kuralları, hata tuzaklarını ve hızlı çözüm yollarını öğreneceksin.
Hedefler
- “de, da”, “ki” ve “mi” sözcüklerinin yazımını ayırt etmek.
- Büyük harflerin kullanıldığı yerleri bilmek.
- Birleşik sözcüklerin ve sık yanlış yazılan sözcüklerin yazımını bilmek.
- Kesme işareti ve kısaltmaların yazımını uygulamak.
1. “de, da” ayrı mı bitişik mi?
“De, da” bağlacı: Cümleye “ben de, sen de” gibi katılma anlamı verir. Ayrı yazılır, ünsüz benzeşmesine uğramaz (hep “de/da”, asla “te/ta” olmaz). Cümleden çıkarılınca cümle anlamını korur.
- Sen de bizimle gel.
- Ali de geldi, Ayşe de.
- Kitap da aldım, defter de.
“-de, -da” hâl eki: Bulunma hâli ekidir. Bitişik yazılır. Ünsüz benzeşmesiyle “-te, -ta” biçimine dönüşebilir.
- Okulda ders yaptık.
- Kitapta önemli bilgiler var.
- Evde kimse yoktu.
| Bağlaç “de, da” | Hâl eki “-de, -da” | |
|---|---|---|
| Yazılış | Ayrı | Bitişik |
| Çıkarılırsa | Cümle anlamını korur | Anlam bozulur |
| Örnek | Sen de gel. | Okulda kal. |
Bende / ben de karışıklığı: “Bende kitap var” (bende = bende bulunuyor) ile “Ben de kitap aldım” (ben dahil) farklı anlamlardır.
2. “ki” ayrı mı bitişik mi?
“Ki” bağlacı: İki cümleyi bağlar. Ayrı yazılır.
- Biliyorum ki sen başaracaksın.
- O kadar yoruldum ki oturur oturmaz uyudum.
“-ki” eki: Bir sözcüğü sıfat ya da zamir yapar. Bitişik yazılır.
- Bahçedeki çiçekler soldu.
- Dünkü ders çok eğlenceliydi.
- Evdeki saat bozuldu.
Bitişik yazılan “ki”li sözcükler (kalıplaşmıştır): Sanki, belki, mademki, halbuki, oysaki, çünkü, meğerki, hâlbuki.
3. “mi” soru eki
Soru eki “mi, mı, mu, mü” her zaman ayrı yazılır.
- Ödevini bitirdin mi?
- Sen de geliyor musun?
- Yarın gidiyor muyuz?
“Mi” ek-fiil olarak bitişik yazılabilir: “Güzelmiş”, “Geliyormuş”. Ama bu soru eki değildir.
Yaygın hata: “Geliyormusun?” yanlış, “Geliyor musun?” doğrudur.
4. Büyük harflerin kullanımı
Büyük harfle yazılan sözcükler:
- Cümlenin ilk sözcüğü ve tırnak içindeki cümlenin başı.
- Özel adlar: Kişi, ülke, şehir, dağ, nehir, deniz adları. (Ali, Türkiye, Ankara, Erciyes, Kızılırmak)
- Unvan ve rütbeler, kişi adından önce ya da yerine gelirse: Ahmet Bey, Doktor Mehmet, Kaymakam Bey.
- Kurum, kuruluş, bayram adları: Türkiye Büyük Millet Meclisi, Milli Eğitim Bakanlığı, Cumhuriyet Bayramı.
- Bölge ve yer adları: Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Karadeniz.
- Ulus ve dil adları: Türk, Türkçe, Almanca.
Küçük harfle yazılan sözcükler:
- Ay ve gün adları: ocak, nisan, pazartesi, cuma.
- Yön adları (bölge adı olmadıkça): kuzey, güney, doğu, batı.
- Mevsim adları: ilkbahar, yaz, kış.
- Kişi ve unvan adı genel anlamda kullanılırsa: “Bu şehrin valisi toplantıya katıldı.”
Özel ad, tamlama ise: “Ankara Üniversitesi”, “Atatürk Orman Çiftliği” gibi her sözcüğün ilk harfi büyük yazılır. Ama “Atatürk’ün mezarı” gibi tamlamada ikinci sözcük küçüktür.
5. Kesme işareti ve ek yazımı
Özel adlara gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır.
- Ankara’ya gittik. İstanbul’da yaşıyoruz. Ali’nin kitabı.
- Atatürk’ün sözleri.
Özel adlardan yeni sözcük türeten yapım ekleri kesme işareti almaz: İstanbullu, Ankaralı, Türkçe, Atatürkçü. Genel adlara gelen ekler de kesme almaz: okulda, kitabın.
Kısaltmalar büyük harfle yazılır (TBMM, TDK, MEB). Ölçü birimi kısaltmaları küçük harfle yazılır ve sonlarına nokta konmaz (cm, kg, km).
6. Birleşik sözcüklerin yazımı
Bazı birleşik sözcükler bitişik, bazıları ayrı yazılır.
| Bitişik yazılanlar | Ayrı yazılanlar |
|---|---|
| Hiçbir, birçok, birkaç | Her şey, her zaman, her gün |
| Herkes, herhangi | Hiç kimse, hiçbir şey |
| Kahvaltı, başkent | Ya da, bir de |
| Pazartesi, cumartesi | Bir şey, bir kez |
Dikkat edilecek birkaç örnek:
- Hiçbir şey yapmadı. (Hiçbir bitişik, şey ayrı)
- Her şey çok güzeldi. (Ayrı)
- Birkaç arkadaşım geldi. (Bitişik)
- Birçok kişi katıldı. (Bitişik)
“gibi, için, kadar, ile” ayrı yazılır
- Çiçek gibi koktu. Bu soru için çalıştım. Dün kadar soğuk.
- İle ek olarak bitişik de yazılır: Aliyle gittim.
7. Sık yanlış yazılan sözcükler
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| Yanlız | Yalnız |
| Herkez | Herkes |
| Şöför | Şoför |
| Orjinal | Orijinal |
| Yağmır | Yağmur |
| Kırtasiyye | Kırtasiye |
| Mükemmal | Mükemmel |
| Alış-veriş | Alışveriş |
8. Konuyu toparla
| Kural | Hatırlanacak |
|---|---|
| Bağlaç de/da | Ayrı, çıkarılınca anlam bozulmaz |
| Hâl eki -de/-da | Bitişik |
| Bağlaç ki | Ayrı |
| Ek -ki | Bitişik (evdeki, dünkü) |
| Soru eki mi | Ayrı |
| Özel ad | Büyük harf ve kesme işareti |
| Ay, gün, yön adları | Küçük harf |
Mini test
Soru 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?
- ASen de bizimle gelir misin?
- BOkulda iki saat ders yaptık.
- CDünkü yağmur hâlâ devam ediyor.
- DBu soruyu bende çözemedim.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
- A seçeneğinde bağlaç “de” ayrı yazılmış, “misin” soru eki ayrı yazılmış. Doğru.
- B seçeneğinde “okulda” hâl eki bitişik, doğru. C’de “dünkü” ek bitişik, doğru.
- D seçeneğinde “ben de” anlamı vardır, bağlaç olduğu için ayrı yazılmalıdır: “Bu soruyu ben de çözemedim.” Doğru cevap D.
Soru 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ki” bağlaç olarak kullanılmış ve ayrı yazılmıştır?
- ABahçedeki çiçekler çok güzeldi.
- BDünkü sınav çok zordu.
- CBiliyorum ki sen başaracaksın.
- DSanki hiç tanımıyormuş gibi baktı.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
- A ve B seçeneklerindeki “ki”ler ek olup bitişik yazılmıştır.
- D seçeneğindeki “sanki” kalıplaşmış bir sözcüktür, bitişik yazılır.
- C seçeneğinde “ki”, iki cümleyi bağlayan bağlaçtır ve ayrı yazılmıştır. Doğru cevap C.
Soru 3
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde yazım yanlışı yoktur?
- AYarın bize geliyormusun?
- BÖdevini bitirdin mi?
- CHiçbirşey yapmadan oturdu.
- DHerşey çok güzeldi.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
- A seçeneğinde “geliyormusun” soru eki ayrı yazılmalıdır: “geliyor musun?”.
- C seçeneğinde “hiçbir şey” ayrı yazılmalıdır. D’de “her şey” ayrı yazılmalıdır.
- B seçeneğinde soru eki “mi” ayrı yazılmıştır. Doğru cevap B.
Soru 4
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harf kullanımı yanlıştır?
- AOkulumuz Pazartesi günü açılıyor.
- BDün Ankara’ya gittik.
- CAtatürk ile Mustafa Kemal aynı kişidir.
- DKuzeydoğu Anadolu Bölgesi’nde kışlar sert geçer.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- Gün adları küçük harfle yazılır: “pazartesi”. A seçeneğinde hata vardır.
- B’de özel ad büyük harfle ve kesmeyle yazılmış. C’de iki özel ad büyük harfle. D’de bölge adı büyük harfle yazılmış. Doğru cevap A.
Kendini dene
Kendini dene
“Ali de geldi.” ve “Alide kimse yoktu.” cümlelerinden hangisi doğru yazılmıştır?
Birincisi doğrudur. İkincisi “Ali’de” biçiminde (hâl eki, kesme işaretiyle) yazılmalıdır.
“Evdeki” sözcüğünde “ki” neden bitişik yazılır?
İlgi “-ki” eki olduğu için ek bitişik yazılır.
“Geliyormusun” sözcüğünü doğru yaz.
Geliyor musun?
“Birkaç”, “her şey”, “hiçbir şey” sözcüklerinden hangisi ayrı yazılır?
“Her şey” ve “hiçbir şey” ifadelerinde “şey” ayrı yazılır, “birkaç” bitişiktir.
Ay ve gün adları büyük mü küçük mü yazılır?
Küçük harfle (ocak, pazartesi).
Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.