Yolumnet

TYT · Tarih

Atatürkçülük ve Türk İnkılabı

Yaklaşık 18 dakikalık okuma · Son güncelleme 2026-10-23

Bu konuda ne öğreneceksin

Milli Mücadele’yi kazanmak yeni Türkiye’yi kurmak için yeterli değildi. Ülkeyi çağdaş uygarlık düzeyine ulaştıracak köklü bir dönüşüm gerekiyordu. Cumhuriyet ilan edildi, saltanat ve halifelik kaldırıldı, hukuk, eğitim, toplum yaşamı ve ekonomi yeniden düzenlendi. Bu konuda Cumhuriyet’in kuruluşunu, Atatürk ilkelerini, siyasi, hukuk, eğitim, toplumsal ve ekonomik inkılapları ve Atatürk dönemi dış politikasını öğreneceksin.

Hedefler

  1. Cumhuriyet’in ilanını ve siyasi alandaki inkılapları sıralamak.
  2. Atatürk ilkelerini (altı ilke) ve anlamlarını açıklamak.
  3. Hukuk, eğitim ve kültür, toplumsal ve ekonomik alandaki inkılapları ayırt etmek.
  4. İnkılapların nedenlerini ve sonuçlarını yorumlamak.
  5. Atatürk dönemi dış politikasının ilkelerini ve önemli gelişmelerini söylemek.
Atatürkçülük ve Türk İnkılabı · tonguç AKADEMİ
Atatürkçülük ve Türk İnkılabı · Ali Hoca Tarih

1. Siyasi alandaki gelişmeler

  • Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922): Osmanlı saltanatı sona erdi. Egemenlik kayıtsız şartsız millete geçti.
  • Cumhuriyet’in ilanı (29 Ekim 1923): Rejim cumhuriyet oldu. Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı, İsmet İnönü ilk başbakan oldu. Başkent Ankara (13 Ekim 1923).
  • Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924): Halifelik kaldırıldı, Osmanlı hanedanı yurt dışına çıkarıldı. Din ile devlet ayrımı yolunda önemli bir adım oldu. Aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Şer’iye ve Evkaf Vekâleti’nin kaldırılması ve Genelkurmay’ın Millî Savunma’dan ayrılması yapıldı.
  • 1924 Anayasası: Teşkilat-ı Esasiye (1921) yerine yeni anayasa yapıldı.
  • Çok partili hayata ilk denemeler: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924) ve Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930) kuruldu ama kısa sürede kapandı.
  • Kadınlara siyasi haklar: 1930’da belediye seçimlerinde, 1933’te muhtar seçimlerinde, 1934’te milletvekili seçme ve seçilme hakkı verildi.

2. Hukuk alanındaki inkılaplar

  • Medeni Kanun (1926): İsviçre Medeni Kanunu’ndan alındı. Mecelle kalktı. Resmî nikâh zorunlu oldu, çok eşlilik kaldırıldı, kadın-erkek eşitliği getirildi (miras, boşanma, tanıklık).
  • Ceza Kanunu, Ticaret Kanunu, Borçlar Kanunu da yabancı kanunlardan uyarlanarak çıkarıldı.
  • Mahkemelerin laikleşmesi, şer’i mahkemeler kapatıldı.
  • Hukukta birlik: Herkes tek hukuk düzenine tabi oldu.

3. Eğitim ve kültür alanındaki inkılaplar

  • Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924): Bütün eğitim kurumları Maarif Vekâleti’ne bağlandı (eğitimde birlik). Medreseler kapatıldı.
  • Harf İnkılabı (1928): Arap alfabesi yerine Latin harfleri kabul edildi. Okuma-yazma oranının artması amaçlandı.
  • Millet Mektepleri (1928): Yetişkinlere yeni harfleri öğretmek için açıldı.
  • Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932) kuruldu. Güneş Dil Teorisi, Türk Tarih Tezi geliştirildi.
  • Üniversite Reformu (1933): Darülfünun kapatıldı, yerine İstanbul Üniversitesi kuruldu.
  • Güzel sanatlar: Heykel, resim, müzik ve tiyatro desteklendi. Halkevleri (1932) açıldı.
  • Köy Enstitüleri (1940) daha sonra açılmıştır.

4. Toplumsal alandaki inkılaplar

  • Şapka Kanunu (1925): Fes yerine şapka. Kıyafette çağdaşlaşma.
  • Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması (1925).
  • Miladi takvim, saat ve rakamlar (1925 ve 1926): Uluslararası uyum.
  • Soyadı Kanunu (1934): Herkes soyadı aldı. Mustafa Kemal’e “Atatürk” soyadı verildi.
  • Lakap ve unvanların kaldırılması (1934): Ağa, bey, paşa gibi sıfatlar kaldırıldı, eşitlik ilkesi pekiştirildi.
  • Uluslararası ölçü birimleri (1931), hafta tatilinin Cuma’dan Pazar’a alınması (1935).
  • Kadın hakları: Eğitimde ve çalışma hayatında yer alması desteklendi.

5. Ekonomik alandaki gelişmeler

  • İzmir İktisat Kongresi (1923): Ekonomi politikasının ilkeleri. Millî ekonomi hedefi.
  • Aşar vergisinin kaldırılması (1925): Köylünün yükü azaldı.
  • İş Bankası (1924) ve Sanayi ve Maadin Bankası kuruldu. Ziraat Bankası güçlendirildi.
  • Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927): Özel girişimciliğe destek.
  • Demiryolları devletleştirildi, yeni hatlar yapıldı.
  • 1929 Dünya Ekonomik Buhranı sonrasında devletçilik öne çıktı. I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1933) uygulandı. Sümerbank (1933) ve Etibank gibi devlet kurumları açıldı.

6. Atatürk ilkeleri

Atatürk ilkeleri altı tanedir (altı ok):

İlke Anlamı
Cumhuriyetçilik Yönetim biçimi cumhuriyettir, egemenlik millettedir
Milliyetçilik Ortak tarih, kültür ve ülkü birliği, ırkçılık yoktur
Halkçılık Kanun önünde eşitlik, sınıf ve ayrıcalık yoktur
Devletçilik Devlet ekonomide, özel girişimin yapamadığı alanlarda yer alır
Laiklik Din ve devlet işleri ayrıdır, vicdan özgürlüğü vardır
İnkılapçılık Çağdaş gelişmelere sürekli yenilenme, gelenekçilikten ayrılma

İlkeler Cumhuriyet Halk Fırkası’nın 1931 programında yer aldı, altısı birlikte 1937’de Anayasa’ya girdi. Laiklik de bu yıl anayasaya girdi.

7. Atatürk dönemi dış politikası

İlke: “Yurtta sulh, cihanda sulh.” Barışçı, bağımsız ve gerçekçi bir dış politika.

  • Musul Sorunu: Lozan’da çözülemedi. Ankara Antlaşması (1926) ile Musul İngiltere (Irak) yönetiminde kaldı.
  • Boğazlar: Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936) ile Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki egemenlik hakkı yeniden sağlandı.
  • Hatay: 1939’da Hatay anavatana katıldı (Hatay Cumhuriyeti kurulduktan sonra).
  • Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya. Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak, Afganistan.
  • Milletler Cemiyeti’ne üyelik (1932).
  • Kapitülasyonlar Lozan’da kaldırılmıştı, dış borçlar ödendi.
  • Halifelik kaldırılıyorDin ve devlet işleri ayrışır, laikleşme yolunda adım atılır.
  • Medeni Kanun kabul ediliyorKadın ve erkek hukukta eşitlenir.
  • Latin harfleri kabul ediliyorOkuma-yazma kolaylaşır, kültürel birlik güçlenir.
  • Dünya Ekonomik Buhranı yaşanıyorDevletçilik politikası öne çıkar.

Zaman şeridi

İnkılapların hangi sırayla yapıldığını gör.

8. Konuyu toparla

Başlık Kısa not
Saltanat 1 Kasım 1922 kaldırıldı
Cumhuriyet 29 Ekim 1923
Halifelik 3 Mart 1924 kaldırıldı
Medeni Kanun 1926
Harf İnkılabı 1928
Soyadı Kanunu 1934
Kadınlara seçme ve seçilme 1930 belediye, 1934 milletvekili
Altı ilke Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık
Montrö 1936, Boğazlar

Mini test

Soru 1

Türkiye’de Latin alfabesinin kabul edilmesi, eğitimde birliğin sağlanması ve medreselerin kapatılması sırasıyla hangi yıllarda gerçekleşmiştir?

  1. A1928 ve 1924
  2. B1924 ve 1928
  3. C1926 ve 1925
  4. D1923 ve 1934
  5. E1930 ve 1933
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. Harf İnkılabı 1928'de, Tevhid-i Tedrisat Kanunu (medreselerin kapatılması dâhil) 1924'te gerçekleşmiştir.
  2. Doğru cevap A.

Diğer şıklar: 1924 ve 1928 sıralama ters verilmiş / 1926 ve 1925 Medeni Kanun 1926’da, Şapka Kanunu 1925’te çıkmıştır / 1923 ve 1934 Cumhuriyet’in ilanı ve Soyadı Kanunu yılları verilmiş / 1930 ve 1933 kadınlara belediye seçimlerinde hak ve Üniversite Reformu yılları verilmiş.

Soru 2

İsviçre Medeni Kanunu’ndan alınarak kabul edilen, resmî nikâhı zorunlu kılan, çok eşliliği kaldıran ve kadın-erkek eşitliğini hukuka taşıyan düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

  1. AMecelle
  2. BTeşkilat-ı Esasiye Kanunu
  3. CMedeni Kanun
  4. DTevhid-i Tedrisat Kanunu
  5. ESoyadı Kanunu
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

  1. İsviçre Medeni Kanunu'ndan alınan düzenleme 1926 tarihli Medeni Kanun'dur.
  2. Resmî nikâhı zorunlu kılmış, çok eşliliği kaldırmış, eşitlik getirmiştir. Doğru cevap C.

Diğer şıklar: Mecelle Mecelle Osmanlı dönemindeki İslam hukukuna dayalı kanundur / Teşkilat-ı Esasiye Kanunu Teşkilat-ı Esasiye bir anayasadır / Tevhid-i Tedrisat Kanunu Tevhid-i Tedrisat eğitimde birliği sağlar / Soyadı Kanunu Soyadı Kanunu soyadı almayı zorunlu kılar.

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Atatürk dönemi dış politikasında yapılan düzenlemelerden biri değildir?

  1. AMontrö Boğazlar Sözleşmesi’nin imzalanması
  2. BBalkan Antantı’nın kurulması
  3. CSadabat Paktı’nın imzalanması
  4. DMilletler Cemiyeti’ne üye olunması
  5. ESevr Antlaşması’nın imzalanması
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: E

  1. Sevr Antlaşması 1920'de Osmanlı hükümetince imzalanmış, TBMM tarafından tanınmamıştır.
  2. Diğer seçenekler Atatürk döneminin dış politika adımlarıdır. Doğru cevap E.

Diğer şıklar: Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin imzalanması Montrö 1936’da imzalandı / Balkan Antantı’nın kurulması Balkan Antantı 1934’te kuruldu / Sadabat Paktı’nın imzalanması Sadabat Paktı 1937’de imzalandı / Milletler Cemiyeti’ne üye olunması Türkiye 1932’de Milletler Cemiyeti’ne üye oldu.

Soru 4

Türkiye’de Cumhuriyet’in ilan edildiği ve Mustafa Kemal’in ilk cumhurbaşkanı seçildiği yıl hangisidir?

  1. A1920
  2. B1922
  3. C1923
  4. D1924
  5. E1925
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

  1. Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir.
  2. 1922 saltanatın, 1924 halifeliğin kaldırılışı, 1920 TBMM'nin açılışıdır. Doğru cevap C.

Diğer şıklar: 1920 TBMM’nin açıldığı yıl alınmış / 1922 saltanatın kaldırıldığı yıl alınmış / 1924 halifeliğin kaldırıldığı yıl alınmış / 1925 işlem hatasıyla iki fazla bulunmuş.

Kendini dene

Kendini dene

Cumhuriyet hangi tarihte ilan edilmiştir?

29 Ekim 1923.

Halifelik hangi yıl kaldırılmıştır?

Latin harfleri hangi yılda kabul edilmiştir?

Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı hangi yılda verilmiştir?

Boğazlar üzerindeki egemenlik hakkı hangi sözleşmeyle sağlanmıştır?

Montrö (1936).

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.

Tarih dersinin diğer konuları