Milli Mücadele

Bu konuda ne öğreneceksin

Mondros Mütarekesi’nden sonra Osmanlı fiilen teslim olmuştu. İtilaf devletleri ülkenin her yerinde işgale başladı, İstanbul’da hükümet güçsüzdü. Bu karanlık tabloda Anadolu’da bir direniş doğdu. Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğinde kurulan direnişle önce işgaller durduruldu, ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi kuruldu ve Büyük Taarruz ile düşman Anadolu’dan atıldı. Bu konuda işgalleri, Kuva-yi Milliye’yi, kongreleri, TBMM’nin açılışını, cepheleri ve Lozan Barış Antlaşması’nı öğreneceksin.

1. İşgaller ve direniş

Mondros’un 7. maddesine dayanarak İtilaf devletleri Anadolu’yu işgale başladı:

• İngilizler: Musul, Antep, Urfa, Maraş, Samsun, Merzifon.
• Fransızlar: Adana, Mersin, Antep, Maraş, Urfa.
• İtalyanlar: Antalya, Konya, Muğla çevresi.
• Yunanlılar: 15 Mayıs 1919’da İzmir’i işgal etti.
• Ermeniler doğuda, Rumlar Karadeniz’de çete faaliyetleri yürüttü.

İzmir’in işgali halkta büyük bir tepki uyandırdı, yurdun her yerinde mitingler düzenlendi. Direniş Kuva-yi Milliye adıyla başladı. Bu, düzenli ordu olmayan, halkın örgütlediği milis kuvvetlerdir. Ayrıca Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak cemiyetleri kuruldu. Bu cemiyetler işgale karşı hukuki ve siyasi mücadele yürüttü.

2. Mustafa Kemal’in Anadolu’ya geçişi

• 19 Mayıs 1919: Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’a çıktı. Milli Mücadele’nin başlangıcı kabul edilir.
• Havza Genelgesi (Mayıs 1919): Mitinglerle protesto çağrısı.
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Genelgede vatanın bütünlüğünün ve milletin istiklalinin tehlikede olduğu, İstanbul hükümetinin görevini yapamadığı belirtilir ve “Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” denir. Bu belge, millî egemenliğe dayalı yeni bir yönetim kurmanın başlangıcıdır. Sivas’ta kongre toplanması kararlaştırıldı.
• Erzurum Kongresi (23 Temmuz ile 7 Ağustos 1919): Doğu illerinin temsilcileriyle yapıldı (bölgesel). Kararlar: Vatan bütündür, manda ve himayeyi kabul etmeyiz, millî iradeyi hâkim kılmak esastır, Heyet-i Temsiliye seçildi.
• Sivas Kongresi (4 ile 11 Eylül 1919): Ülke genelini temsil eden ulusal kongredir. Cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirildi. Manda ve himaye kesin olarak reddedildi. Heyet-i Temsiliye ülke yönetimine yetkili oldu.
• Amasya Görüşmeleri ve Protokolü (Ekim 1919): İstanbul hükümetinin Heyet-i Temsiliye’yi ilk kez tanıdığı görüşmelerdir. Bu, İstanbul hükümetinin Anadolu hareketini resmen kabul etmesidir.

3. Misak-ı Millî ve TBMM

• Son Osmanlı Mebusan Meclisi (12 Ocak 1920) İstanbul’da toplandı, 28 Ocak 1920’de Misak-ı Millî’yi (Milli Ahit) kabul etti. Milli sınırlar çizildi: Mondros ateşkesi sırasında Osmanlı sınırları içinde Türk çoğunluğun yaşadığı yerler bölünmez bir bütündür.
• 16 Mart 1920: İtilaf devletleri İstanbul’u resmen işgal etti, bazı mebuslar tutuklandı, Meclis kapatıldı.
• 23 Nisan 1920: Ankara’da TBMM açıldı. Başkanı Mustafa Kemal. Meclis hem yasama hem yürütme gücünü elinde topladı (meclis hükümeti sistemi). Millî egemenlik ilkesi benimsendi.
• 10 Ağustos 1920: Sevr Antlaşması İstanbul hükümetince imzalandı. Anadolu parçalanıyordu. TBMM bu antlaşmayı tanımadı, uygulanamadı.
• 20 Ocak 1921: İlk anayasa Teşkilat-ı Esasiye Kanunu kabul edildi. “Hâkimiyet bilâ kayd ü şart milletindir” ilkesi yer aldı.

4. İç isyanlar ve cepheler

İç isyanlar: İstanbul hükümetinin ve itilaf devletlerinin teşvikiyle çıkan isyanlar (Ahmet Anzavur, Çerkez Ethem vb.) Kuva-yi Milliye ile düzenli ordu kurularak bastırıldı. Çerkez Ethem’in Kuva-yi Milliye’si düzenli orduya katılmak istemedi ve dağıtıldı.

Doğu Cephesi

• Ermenilere karşı Kâzım Karabekir komutasında Sarıkamış, Kars ve Gümrü alındı.
• Gümrü Antlaşması (Aralık 1920): TBMM’nin imzaladığı ilk antlaşmadır. Doğu sınırı belirlendi.

Güney Cephesi

• Fransızlara karşı Antep, Maraş, Urfa halkı kahramanca direndi. Bu şehirlere sonradan Gazi, Kahraman, Şanlı unvanları verildi.
• Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921): Fransa, TBMM’yi resmen tanıyan ilk Batılı devlet oldu. Güney sınırı belirlendi.

Batı Cephesi

• Kuva-yi Milliye döneminde Yunanlıya karşı direniş.
• I. İnönü Savaşı (Ocak 1921): Düzenli ordunun ilk zaferi. Kuva-yi Milliye döneminin sonu. Moskova Antlaşması (Mart 1921) ile doğu sınırı Sovyetler Birliği ile de belirlendi.
• II. İnönü Savaşı (Mart 1921): Yunan ordusu yeniden yenildi.
• Kütahya-Eskişehir Savaşları (Temmuz 1921): Türk ordusu yenilerek Sakarya Nehri’nin doğusuna çekildi. TBMM, Mustafa Kemal’i Başkomutan seçti (5 Ağustos 1921). Yetkiler olağanüstü hale getirildi.
• Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos ile 13 Eylül 1921): 22 gün süren savaşta Yunan ordusu geri püskürtüldü. “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.” Savaş sonunda Mareşal rütbesi ve Gazi unvanı verildi. Yunan ordusu taarruz gücünü yitirdi, savunmaya geçti.
• Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922): Afyon Kocatepe’den başlatıldı. Başkomutan Meydan Muharebesi (30 Ağustos 1922) Dumlupınar’da Yunan ordusu yok edildi. 9 Eylül 1922’de İzmir kurtarıldı. “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!” emri verildi.

5. Mudanya ve Lozan

• Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Yunanistan ve İtilaf devletleriyle imzalandı. Doğu Trakya ve Edirne Türklere bırakıldı. Savaş fiilen bitti.
• Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922): İstanbul hükümeti ve saltanat sona erdi. Osmanlı yönetimi tarihe karıştı. Vahdettin ülkeyi terk etti, Abdülmecit halife seçildi.
• Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Baş delege İsmet (İnönü) Paşa. Yeni Türkiye Devleti’nin sınırları uluslararası alanda tanındı. Kapitülasyonlar kaldırıldı. Boğazlar demilitarize edildi, Musul sorunu ertelendi. Sevr geçersiz oldu.

• İzmir işgal ediliyorHalk mitinglerle tepki gösterir, direniş örgütlenir.
• Mustafa Kemal Samsun’a çıkıyorMillî Mücadele başlar.
• İstanbul işgal ediliyorMeclis Ankara’da toplanır, TBMM açılır.
• Sakarya kazanılıyorYunan ordusu taarruz gücünü yitirir.

Olaylar haritada

Olayları hem yerleriyle hem tarih sırasıyla gör.

6. Konuyu toparla

Mini test

Kendini dene

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.