XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı ve Dünya

Bu konuda ne öğreneceksin

20. yüzyılın başında Osmanlı hem içte hem dışta büyük sınavlardan geçti. İçte II. Meşrutiyet ile yeni bir yönetim kurulurken dışta Trablusgarp ve Balkan Savaşları toprak kayıplarına yol açtı. Sonra dünya tarihin en büyük savaşına, I. Dünya Savaşı’na sürüklendi. Bu konuda II. Meşrutiyet’i, Trablusgarp ve Balkan Savaşları’nı, I. Dünya Savaşı’nın nedenlerini ve cephelerini, Osmanlı’nın savaşa girişini, Çanakkale’yi ve Mondros Mütarekesi’ni öğreneceksin.

1. II. Meşrutiyet (1908)

• Jön Türkler ve İttihat ve Terakki Cemiyeti, II. Abdülhamit’in baskıcı yönetimine karşı çıktı.
• 1908’de Makedonya’daki subaylar ayaklandı (Niyazi Bey, Enver Bey). Abdülhamit Kanun-ı Esasi’yi yeniden yürürlüğe koydu, Meclis-i Mebusan açıldı. Bu olaya II. Meşrutiyet denir.
• 31 Mart Vakası (1909): Meşrutiyet karşıtı bir ayaklanma çıktı, Hareket Ordusu bastırdı. II. Abdülhamit tahttan indirildi, yerine V. Mehmet Reşat geçti.
• Fikir akımları: Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük, Batıcılık. Devleti kurtarma yolları tartışıldı.
• Dış gelişme: Meşrutiyet ilanından hemen sonra Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti, Avusturya Bosna-Hersek’i topraklarına kattı, Girit Yunanistan’a bağlanmak istedi.

2. Trablusgarp ve Balkan Savaşları

Trablusgarp Savaşı (1911 ile 1912): İtalya, Osmanlı’nın Kuzey Afrika’daki topraklarına saldırdı. Osmanlı donanma gönderemedi. Mustafa Kemal, Enver Bey gibi subaylar gönüllü olarak savaştı. Uşi (Ouchy) Antlaşması (1912) ile Trablusgarp ve Bingazi İtalya’ya bırakıldı (fiilen). On İki Ada İtalya’da kaldı.

Balkan Savaşları:

• I. Balkan Savaşı (1912 ile 1913): Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ Balkan Birliği kurup Osmanlı’ya saldırdı. Osmanlı yenildi, Edirne’yi Bulgarlara bıraktı. Londra Antlaşması (1913) imzalandı. Rumeli’de Osmanlı toprakları neredeyse kaybedildi.
• II. Balkan Savaşı (1913): Balkan devletleri ganimet yüzünden birbirine girdi. Osmanlı bundan yararlanıp Edirne’yi geri aldı. İstanbul Antlaşması (1913) ile Edirne ve Kırklareli yeniden Osmanlı’ya kaldı.

Sonuçlar: Osmanlı Balkanlardaki topraklarının neredeyse tamamını yitirdi, Rumeli’den Anadolu’ya göç arttı. Osmanlıcılık fikri zayıfladı, Türkçülük güçlendi.

3. I. Dünya Savaşı’nın nedenleri

Uzak nedenler:

• Sömürge ve pazar rekabeti (Almanya, İngiltere, Fransa).
• Silahlanma yarışı ve militarizm.
• Milliyetçilik: Balkanlarda Slavlar, Fransa-Almanya (Alsace-Lorraine) çekişmesi.
• Bloklaşma: İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, Rusya) ve İttifak Devletleri (Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya, sonra Osmanlı, Bulgaristan). İtalya sonradan İtilaf tarafına geçti.
• Doğu Sorunu: Osmanlı topraklarının paylaşılması.

Yakın neden: 28 Haziran 1914’te Avusturya-Macaristan Prensi Ferdinand’ın Saraybosna’da bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi (Saraybosna Suikastı). Avusturya Sırbistan’a savaş açtı, ittifaklar yüzünden savaş büyüdü.

4. Osmanlı’nın savaşa girişi

• Osmanlı başlangıçta tarafsız kalmak istedi ama Balkan yenilgileri sonrası Almanya ile gizli ittifak yaptı (Ağustos 1914).
• Almanya’ya ait Goeben ve Breslau gemileri Osmanlı’ya devredildi.
• 29 Ekim 1914’te Osmanlı donanması Rus limanlarını bombaladı. Rusya, İngiltere ve Fransa savaş ilan etti. Osmanlı savaşa İttifak Devletleri yanında girdi.

5. Osmanlı’nın savaştığı cepheler

Çanakkale Savaşları (1915)

• Amaç: İtilaf Devletleri, İstanbul’u almak, Rusya ile bağlantı kurmak ve Osmanlı’yı savaş dışı bırakmak istedi.
• 18 Mart 1915 Deniz Savaşı: İtilaf donanması boğazı geçemedi, birçok gemisini yitirdi. Nusret mayın gemisi önemli rol oynadı.
• 25 Nisan 1915’ten sonra kara savaşları: İtilaf kuvvetleri Gelibolu Yarımadası’na çıkarma yaptı. Seddülbahir, Arıburnu, Conkbayırı, Anafartalar çarpışmaları. Albay Mustafa Kemal Conkbayırı ve Anafartalar’da önemli rol oynadı.
• Sonuç: İtilaf kuvvetleri geri çekildi (Ocak 1916). Osmanlı büyük bir zafer kazandı.
• Önem: Rusya’ya yardım ulaştırılamadı, Rusya içinde 1917 Bolşevik İhtilaline giden süreç hızlandı. Türk milletine moral ve Mustafa Kemal’in ünü arttı.

Kafkas Cephesi’nde Sarıkamış’tan sonra Osmanlı ordusu savunmaya geçti. Rus ordusu 1915’te Van’ı, 1916’da Erzurum’u işgal etti. Doğu Anadolu’da yaşayan Ermeniler, hükûmetin çıkardığı Sevk ve İskân Kanunu (1915) ile başta Suriye olmak üzere ülkenin diğer bölgelerine gönderildi. 1917’de Rusya’da Bolşevik İhtilali olunca Erzincan Mütarekesi (18 Aralık 1917) imzalandı ve Rus kuvvetleri çekilmeye başladı.

6. Savaşın sonu

• 1917: Rusya’da Bolşevik İhtilali, Rusya savaştan çekildi. ABD İtilaf tarafında savaşa girdi.
• 1918: Brest-Litovsk Antlaşması (Rusya ile Almanya) imzalandı. ABD Başkanı Wilson barış için “Wilson İlkeleri”ni açıkladı (milletlerin kendi geleceğini belirlemesi).
• Almanya ateşkes istedi. Osmanlı’nın müttefikleri yenildi.
• Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918): Osmanlı’nın savaştan çekilişi. Boğazlar açıldı, orduyu terhis etti, İtilaf devletleri stratejik noktaları işgal edebilecekti (7. madde). Bu madde sonraki işgallerin dayanağı oldu.
• Paris Barış Konferansı ve Versay Antlaşması (1919): Galip devletler Almanya ile barış yaptı.

• Balkan Savaşları’nda toprak kaybediliyorOsmanlıcılık zayıflar, Türkçülük güçlenir.
• Çanakkale’de İtilaf başarısız oluyorRusya’ya yardım gidemez, Osmanlı moral kazanır.
• Rusya’da Bolşevik İhtilali oluyorRusya savaştan çekilir.
• Mondros imzalanıyorOsmanlı fiilen teslim olur, İtilaf işgalleri başlar.

Zaman şeridi

II. Meşrutiyet’ten Mondros’a kadar olayların sırasını gör.

7. Konuyu toparla

Mini test

Kendini dene

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.