Yolumnet

TYT · Tarih

Selçuklu Türkiyesi

Yaklaşık 17 dakikalık okuma · Son güncelleme 2026-10-23

Bu konuda ne öğreneceksin

Malazgirt’ten sonra Anadolu’ya yerleşen Türkmenler burada yeni bir devlet kurdu: Anadolu (Türkiye) Selçuklu Devleti. Bu devlet Anadolu’yu yalnızca fethetmedi, Türkleştirdi ve İslamlaştırdı. Konya’dan Antalya’ya, Sivas’tan Alanya’ya yayılan medreseler, kervansaraylar, camiler hâlâ ayaktadır. Bu konuda devletin kuruluşunu, önemli hükümdarlarını ve savaşlarını, Moğol istilasını, Anadolu’nun Türkleşmesini, Selçuklu kültür ve medeniyetini öğreneceksin.

Hedefler

  1. Anadolu Selçuklu Devleti’nin kuruluşunu ve önemli hükümdarlarını sıralamak.
  2. Miryokefalon ve Kösedağ savaşlarının sonuçlarını açıklamak.
  3. Anadolu’nun Türkleşmesini sağlayan etkenleri sıralamak.
  4. Selçuklu yönetim, ekonomi ve kültür özelliklerini örneklerle anlatmak.
  5. Mevlana, Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli ve Ahilik’i tanımak.
Selçuklu Türkiyesi · tonguç AKADEMİ

1. Kuruluş ve yükseliş

  • Kutalmışoğlu Süleyman Şah, Malazgirt’ten sonra Anadolu’da 1075’te İznik’i merkez yaparak devleti kurdu. Böylece Anadolu Selçuklu Devleti doğdu.
  • Süleyman Şah’tan sonra I. Kılıç Arslan döneminde (1092 ile 1107) I. Haçlı Seferi (1096 ile 1099) başladı. Haçlılar 1097’de İznik’i aldı. Başkent Konya’ya taşındı.
  • Haçlılara Dorylaion Savaşı’nda (1097) yenilen Selçuklular zor günler yaşadı. Yine de Haçlılar Anadolu içlerine yerleşemedi.
  • II. Kılıç Arslan (1156 ile 1192) döneminde Miryokefalon Savaşı (1176) yapıldı. Bizans İmparatoru I. Manuel Komnenos ordusu yenildi. Anadolu’nun artık Türk yurdu olduğu kesinleşti, Bizans Anadolu’yu geri alma umudunu yitirdi.
  • I. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde Antalya alındı (1207). I. İzzeddin Keykâvus döneminde Sinop alınarak Karadeniz’e ulaşıldı (1214).

I. Alaeddin Keykubat dönemi (1220 ile 1237)

Selçukluların en parlak dönemidir:

  • Alanya alındı (1221), Akdeniz kıyısındaki limanlar güçlendi.
  • Kayseri, Sivas, Konya’da imar çalışmaları yapıldı. Alanya Kalesi ve Kızıl Kule, Kubadabad Sarayı yaptırıldı.
  • Ticaret, Venedik gibi Avrupa devletleriyle yapılan antlaşmalarla gelişti.
  • Moğol tehlikesi yaklaşırken ittifaklar ve savunma hazırlıkları yapıldı.

2. Kösedağ ve Moğol hakimiyeti

  • II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde Moğollar Anadolu’ya ilerledi.
  • Kösedağ Savaşı (1243): Selçuklu ordusu Moğollara yenildi. Anadolu Selçuklu Devleti Moğol hakimiyetine girdi. Devlet siyasi gücünü yitirdi ve vergi ödemek zorunda kaldı.
  • Anadolu’da Babai isyanı (1240) (Baba İlyas önderliğinde) yaşandı, devleti zayıflattı.
  • Moğol baskısıyla Türkmen beylikleri güç kazandı. Selçuklu devleti 14. yüzyılın başında yıkıldı (1308 civarı). Anadolu’da Anadolu Beylikleri dönemi başladı. Bunlardan biri de Osmanlı Beyliği’dir.

3. Anadolu’nun Türkleşmesi

Anadolu’nun Türk yurdu hâline gelmesinde şunlar etkili oldu:

  • Malazgirt Zaferi ve Türkmen boylarının akın akın yerleşmesi.
  • Selçuklu devletinin kurulması ve yerleşim politikası. Uç bölgelere (sınırlara) göçebe Türkmenler yerleştirildi.
  • Dervişler, Ahiler ve ulema: Anadolu’da İslam’ı yaydı, Türkleri şehirlere ve köylere yerleştirdi.
  • Kervansaraylar, medreseler, camiler Türk kültürünü kalıcı yaptı.
  • Moğol baskısından kaçan Orta Asya nüfusu Anadolu’ya geldi.
  • Fetih sonrası Türkçe resmî dil olmaya başladı (Karamanoğlu Mehmet Bey 1277’de Türkçeyi resmî dil ilan etti).

4. Yönetim ve toplum yapısı

  • Devletin başında sultan vardı. Divan-ı Saltanat (vezir başkanlığında) devlet işlerini yürütürdü.
  • Taşra: Eyaletleri melikler (hanedan üyeleri) ya da valiler yönetti. Sınırlarda uç beyleri vardı.
  • İkta sistemi (hizmet karşılığı toprak) ordunun finansmanını sağlar. Ordu: Sultanın kapıkulu askerleri, iktalı askerler ve Türkmen birlikleri.
  • Toplum: Şehirlerde tüccar, zanaatkâr, bilgin, kırda çiftçi ve Türkmen göçebeler. Gayrimüslimler (Rum, Ermeni) kendi dinlerinde serbest yaşadı.

5. Ekonomi

  • Tarım, hayvancılık, el sanatları ve ticaret. Dokuma (halı, kilim), maden, deri, kervan ticareti önemli.
  • Kervansaraylar: Ticaret yolları üzerinde, yaklaşık bir günlük yolda bir inşa edildi. Yolcu, tüccar ve hayvan için barınma, yemek ve güvenlik sağlardı. Sultanhanı (Aksaray, Kayseri) bunların en büyüklerindendir.
  • Ticaret antlaşmaları, Antalya ve Sinop limanları dış ticareti canlandırdı.
  • Ahilik: Esnaf ve sanatkâr teşkilatı. Ahi Evran öncüsüdür. Ahlak ve dürüstlük esasına dayanır.

6. Kültür ve medeniyet

  • Mimari: Camiler (Konya Alaeddin Camii), medreseler (Çifte Minareli Medrese, İnce Minareli Medrese), şifahaneler (darüşşifa, Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası), saraylar, kervansaraylar. Taş işçiliği ve çini sanatı gelişmiştir.
  • Dil ve edebiyat: Resmî yazışmada Farsça, ilimde Arapça kullanıldı. Halk arasında Türkçe yaygındı.
  • Mevlana Celaleddin Rumi: Mesnevi’yi yazdı. Hoşgörü, sevgi ve insan olgunluğunu vurguladı. Mevlevilik Konya’da kuruldu.
  • Yunus Emre: Sade Türkçe ile ilahi ve şiirler yazdı. “Yaratılanı hoş gör, Yaratandan ötürü” dizesiyle tanınır.
  • Hacı Bektaş Veli: Bektaşilik tarikatının kurucusudur. Hoşgörü ve insan sevgisi vurguladı.
  • Ahi Evran: Ahilik teşkilatının öncüsü, Kırşehir.
  • Sadreddin Konevi, Hacı Bayram Veli (daha sonra) gibi mutasavvıflar yetişti.
  • Miryokefalon kazanılıyorBizans Anadolu’yu geri alamaz, Anadolu Türk yurdu olur.
  • Kösedağ kaybediliyorSelçuklu Moğol egemenliğine girer.
  • Moğol baskısı artıyorBeylikler güçlenir.
  • Kervansaraylar yapılıyorTicaret yolları güvenli hale gelir.

Zaman şeridi

Malazgirt’ten devletin sonuna kadar olayların sırasını gör.

7. Konuyu toparla

Başlık Kısa not
Kuruluş 1075, Süleyman Şah, İznik
Başkent İznik, sonra Konya
Miryokefalon 1176, II. Kılıç Arslan, Bizans yenildi
En parlak dönem I. Alaeddin Keykubat
Kösedağ 1243, Moğollar kazandı
Ahilik Esnaf teşkilatı
Mevlana Mesnevi, Konya
Yunus Emre Sade Türkçe
Kervansaray Ticaret yolu konaklama yeri

Mini test

Soru 1

Anadolu Selçuklu Devleti’nin Bizans ordusunu yendiği, Bizans’ın Anadolu’yu geri alma umudunu kesin olarak yitirdiği ve Anadolu’nun artık bir Türk yurdu olduğunun kesinleştiği savaş aşağıdakilerden hangisidir?

  1. AMalazgirt Savaşı
  2. BKösedağ Savaşı
  3. CMiryokefalon Savaşı
  4. DDandanakan Savaşı
  5. EKatvan Savaşı
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

  1. Miryokefalon (1176) II. Kılıç Arslan'ın Bizans'ı yendiği savaştır.
  2. Bu savaştan sonra Bizans Anadolu'yu geri alma umudunu yitirdi. Doğru cevap C.

Diğer şıklar: Malazgirt Savaşı Malazgirt Büyük Selçuklu zaferidir, Anadolu’nun kapılarını açtı / Kösedağ Savaşı Kösedağ’da Moğollara yenilindi / Dandanakan Savaşı Dandanakan Gaznelilere karşı kazanıldı / Katvan Savaşı Katvan’da Karahıtaylara yenilindi.

Soru 2

Selçuklular döneminde ticaret yolları üzerinde, yaklaşık bir günlük yolda yapılan ve yolculara, tüccarlara ve hayvanlara barınma ile güvenlik sağlayan yapılar aşağıdakilerden hangisidir?

  1. AKervansaraylar
  2. BMedreseler
  3. CDarüşşifalar
  4. Dİmaretler
  5. EZaviyeler
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. Kervansaraylar ticaret yollarında konaklama, barınma ve güvenlik sağlardı.
  2. Doğru cevap A.

Diğer şıklar: Medreseler medreseler eğitim kurumlarıdır / Darüşşifalar darüşşifalar hastane işlevi görürdü / İmaretler imaretler yemek dağıtılan hayır kurumlarıdır / Zaviyeler zaviyeler tarikat ve derviş toplanma yerleridir.

Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Anadolu’nun Türkleşmesinde etkili olan gelişmelerden biri değildir?

  1. AMalazgirt Zaferi’nin ardından Türkmen boylarının Anadolu’ya yerleşmesi
  2. BDervişler ve ahilerin Anadolu’da İslam’ı yaymaları
  3. CKervansaray, medrese ve camilerin yapılması
  4. DOrta Asya’dan Moğol baskısıyla gelen Türklerin Anadolu’ya yerleşmesi
  5. EKösedağ Savaşı’ndan sonra Selçukluların Moğollarla birleşmesi
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: E

  1. Selçuklular Moğollara yenilmiş, Moğol egemenliğine girmişti. Moğollarla birleşme Türkleşmeye katkı sayılmaz.
  2. Diğer seçenekler Anadolu'nun Türkleşmesini sağlayan etkenlerdir. Doğru cevap E.

Diğer şıklar: Malazgirt Zaferi’nin ardından Türkmen boylarının Anadolu’ya yerleşmesi Türkmen yerleşimi Türkleşmenin temel etkenidir / Dervişler ve ahilerin Anadolu’da İslam’ı yaymaları dervişler ve ahiler Türkleşmede etkili oldu / Kervansaray, medrese ve camilerin yapılması yapılar Türk kültürünü kalıcı kıldı / Orta Asya’dan Moğol baskısıyla gelen Türklerin Anadolu’ya yerleşmesi göçler Anadolu’daki Türk nüfusunu artırdı.

Soru 4

Anadolu Selçuklu Devleti’nin Moğollara yenildiği ve Moğol egemenliğine girdiği Kösedağ Savaşı hangi yılda yapılmıştır?

  1. A1071
  2. B1075
  3. C1176
  4. D1243
  5. E1244
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

  1. Kösedağ Savaşı 1243'te yapılmıştır.
  2. 1176 Miryokefalon, 1071 Malazgirt, 1075 Anadolu Selçuklu Devleti'nin kuruluşudur. Doğru cevap D.

Diğer şıklar: 1071 Malazgirt Savaşı’nın yılı alınmış / 1075 Anadolu Selçuklu Devleti’nin kuruluş yılı alınmış / 1176 Miryokefalon Savaşı’nın yılı alınmış / 1244 işlem hatasıyla bir fazla bulunmuş.

Kendini dene

Kendini dene

Anadolu Selçuklu Devleti’ni kim kurmuştur?

Kutalmışoğlu Süleyman Şah.

Anadolu’nun Türk yurdu olduğunu kesinleştiren savaş hangisidir?

Miryokefalon (1176).

Selçukluların en parlak dönemi hangi sultan zamanındadır?

I. Alaeddin Keykubat.

Anadolu Selçuklu Devleti’ni Moğol egemenliğine sokan savaş hangisidir?

Kösedağ (1243).

Mesnevi’yi kim yazmıştır?

Mevlana.

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.

Tarih dersinin diğer konuları