Bu konuda ne öğreneceksin
Sıfat cümlecikleri (relative clauses), bir ismi who, which, that, whose, where, when gibi bir sözcükle başlayan cümlecikle tanımlar. YDT’nin 2018-2025 dilbilgisi bölümünde ayrı bir soru olarak çıkmadı. Ama okuma parçalarının, cloze testlerin ve cümle tamamlama seçeneklerinin neredeyse her cümlesinde bir sıfat cümleciği vardır. Bu yapıyı tanımak, uzun cümleleri bölebilmek demektir ve hem okumayı hem çeviriyi hızlandırır. Konunun sonunda şunları yapabileceksin:
Hedefler
- Who, whom, whose, which, that, where, when, why zamirlerini göreviyle birlikte seçmek.
- Belirleyici (defining) ve ek bilgi veren (non-defining) sıfat cümleciğini ayırt etmek.
- Edat + whom / which kalıplarını (to whom, in which, some of which) kurmak.
- Whose ve of which yapılarını kullanmak.
- Which ile bir önceki cümlenin tamamına gönderme yapmak.
- Relative zamirinin atılabileceği ve atılamayacağı durumları bilmek.
1. YDT’de sıfat cümleciği nasıl çıkıyor
Bu bölüm, MEB’in “YDT İngilizce Çıkmış Sorular 2018-2025” kitabındaki sorulara bakılarak hazırlandı. 2018-2025 arası 80 dilbilgisi sorusunun hiçbirinde doğrudan sıfat cümleciği sorulmadı. Ama bu yapı sınavın dört yerinde karşına çıkar.
| Nerede | Nasıl |
|---|---|
| Okuma parçaları | Bilimsel ve tarihsel metinlerde which, who, that ile uzayan cümleler |
| Cümle tamamlama | Seçeneklerde ve soru köklerinde (of which, in which, to which gibi resmî yapılar) |
| Kısaltılmış biçimde | Dilbilgisi sorularındaki participle kalıplarının çoğu kısaltılmış sıfat cümleciği (Participles konusu) |
| Çeviri soruları | “-en, -an” ile biten Türkçe öbeklerin İngilizce karşılığı |
- Sıfat cümleciği doğrudan sorulmuyor ama her yerde varBu konuyu bilmemek okuma hızını düşürür.
- 2021 cümle tamamlama sorusunun doğru seçeneği “of which” yapısı içeriyorSeçeneği bulmak için yapıyı tanıman gerekiyor.
- Dilbilgisi sorularındaki participle kalıpları kısaltılmış sıfat cümleciğiBu konu Participles konusuna zemin hazırlıyor.
- Çeviri sorularında Türkçedeki -en / -an öbekleri sıfat cümleciğine dönüşüyorYapıyı tanımak çeviriyi hızlandırır.
2. Relative zamirleri
| Zamir | Neyi tanımlar | Cümleciğin içindeki görevi | Örnek |
|---|---|---|---|
| who | kişi | özne (ya da nesne) | The scientists who led the expedition... |
| whom | kişi | nesne (resmî) | The professor whom I met... |
| whose | kişi ya da şey | iyelik | The company whose products are sold abroad... |
| which | şey, hayvan | özne ya da nesne | The report which was written by experts... |
| that | kişi ya da şey | özne ya da nesne | The book that I read... |
| where | yer | yer zarfı | The town where I was born... |
| when | zaman | zaman zarfı | The year when the factory closed... |
| why | neden | sebep zarfı | The reason why he left... |
who ya da whom
- who özne ya da nesne olarak: The man who called is my uncle. (özne)
- whom nesne olarak (resmî): The man whom I called is my uncle.
Resmî yazıda whom, edattan sonra zorunludur: “the professor to whom I sent my application”.
that ya da which
| Durum | that | which |
|---|---|---|
| Belirleyici cümlecikte | doğru | doğru |
| Ek bilgi veren cümlecikte (virgülden sonra) | kullanılmaz | doğru |
| Edattan sonra | kullanılmaz | doğru |
| all, everything, nothing, the only, the first, en üstünlük sonrası | tercih edilir | tercih edilmez |
- Everything that he said was true. (Everything which pek kullanılmaz.)
- It was the only book that I liked.
3. Belirleyici ve ek bilgi veren cümlecik
Belirleyici (defining)
İsmin hangisi olduğunu söyler. Cümleden çıkarsak cümlenin anlamı eksik kalır. Virgül yok.
- The students who studied hard passed. (Hepsi geçmedi, sadece çalışanlar.)
Ek bilgi veren (non-defining)
İsim zaten belli. Cümlecik ekstra bilgi verir. Virgülle ayrılır ve çıkarılırsa cümle anlamını korur.
- My brother, who lives in Ankara, is a doctor. (Tek kardeşim var.)
- The Nile, which flows through Egypt, is the longest river in Africa.
4. Zamirin atılabilmesi
Zamir cümleciğin nesnesi ise belirleyici cümlecikte atılabilir. Öznesi ise atılamaz.
| Cümle | Zamir atılabilir mi? |
|---|---|
| The book that I read was excellent. (nesne) | Evet: The book I read was excellent. |
| The man who called is my uncle. (özne) | Hayır. |
| The report, which I read yesterday, was long. (ek bilgi) | Hayır. |
Yapıyı kontrol etmek için: relative zamirinden sonra bir özne varsa (I, he, the company), zamir nesnedir ve atılabilir. Hemen bir fiil geliyorsa zamir özne ve atılamaz.
5. Edat + whom / which
Resmî yazıda edat relative zamirinden önce gelir. Günlük konuşmada ise edat fiilin yanında kalır.
| Resmî | Günlük |
|---|---|
| the professor to whom I sent my application | the professor I sent my application to |
| the tasks in which they feel incompetent | the tasks they feel incompetent in |
| the company for which she works | the company she works for |
| the method by which the data were collected | the method the data were collected by |
Edattan sonra that ve who kullanılmaz. Yalnızca whom ve which.
Niceleyici + of whom / of which
Sayı, miktar ya da nicelik bildiren bir sözcükten sonra of whom / of which gelir.
| Kalıp | Örnek |
|---|---|
| some of whom / some of which | The museum has 5,000 objects, most of which are on loan. |
| many of whom / many of which | There were 200 guests, many of whom had travelled abroad. |
| all of whom / all of which | The company employs 300 people, all of whom are trained. |
| none of whom / none of which | There were 20 applicants, none of whom had experience. |
| one of whom / one of which | He wrote five books, one of which became a bestseller. |
Bu kalıpta of which, bir önceki ismin sahipliğini ya da bağlı olduğu şeyi gösterir: “Oil, of which the country has large reserves, is its main export.” Burada “of which” = “the country has large reserves of oil”.
6. Whose
Whose iyelik bildirir. Kişi ya da şey için kullanılır. Sonrasında isim gelir (whose + isim).
- The company whose products are sold in fifty countries plans to expand.
- The students whose scores were low received extra support.
- The house whose roof was damaged was repaired.
Yerine of which da kullanılabilir (yalnızca cansız varlık için, daha resmî): “the house the roof of which was damaged”.
7. Which ile önceki cümlenin tamamına gönderme
Which, sadece bir isme değil, önceki cümlenin tamamına da bağlanabilir. Bu durumda virgülden sonra gelir ve sonuç ya da yorum getirir.
- Prices have risen sharply, which has forced many families to cut spending.
- He passed the test, which surprised everyone.
- The ice is melting faster, which means sea levels will rise.
Bu durumda that kullanılmaz, what da kullanılmaz.
8. Where, when, why
| Zamir | Kullanım | Örnek |
|---|---|---|
| where | yer isminden sonra (in which yerine) | The town where I was born is small. |
| when | zaman isminden sonra (in which yerine) | The year when the factory closed was hard. |
| why | the reason'dan sonra | The reason why he left is unknown. |
Where yerine in which, when yerine in/during which de kullanılabilir: “The year in which the factory closed”.
9. Kısaltılmış sıfat cümleciği
Sıfat cümleciği participle ile kısaltılabilir (ayrıntı Participles konusunda).
| Tam cümle | Kısaltılmış |
|---|---|
| a reef which extends along the coast | a reef extending along the coast |
| songs which are sung by shamans | songs sung by shamans |
| the man who is standing at the door | the man standing at the door |
10. What ile farkı
What bir sıfat cümleciği başlatmaz, isim cümleciği başlatır. Önünde bir isim olmaz.
| That / which (sıfat cümleciği) | What (isim cümleciği) |
|---|---|
| Everything that he said was true. | What he said was true. |
| The thing that I need is time. | What I need is time. |
“Everything what” ya da “the thing what” yanlıştır.
11. Özne-fiil uyumu
Sıfat cümleciğindeki fiil, relative zamirinin bağlı olduğu isme uyar.
- He is one of the students who are very successful. (students: çoğul)
- She is the only one of the students who is very successful. (the only one: tekil)
12. Çözüm yolu
- Zamiri bul. Who, which, that, whose, where, when, why ya da edat + whom / which.
- Cümleciğin başını ve sonunu işaretle.
- Zamirin görevi ne? Özne mi, nesne mi, iyelik mi, edatlı mı?
- Belirleyici mi, ek bilgi mi? Virgül var mı? Virgül varsa that olmaz.
- Seçeneklerde zamir seç. Kişi mi şey mi? Edattan sonra mı?
- Seçenekleri sına. Zamir ile fiil arasında özne var mı? İkinci özne varsa zamir nesnedir.
Aklında kalsın
- who kişi, which şey, that ikisi de, whose iyelik, where yer, when zaman, why neden.
- Virgül varsa ek bilgi veren cümlecik: that kullanılmaz, zamir atılamaz.
- Edattan sonra yalnızca whom ve which. That ve who olmaz.
- Nesne zamiri belirleyici cümlecikte atılabilir. Özne zamiri atılamaz.
- Nicelik + of whom / of which: most of which, some of whom.
- Which önceki cümlenin tamamına gönderme yapabilir (..., which means that).
- Whose + isim.
- what ile sıfat cümleciği kurulmaz.
Sık karıştırılanlar
| Karıştırılan | Doğrusu |
|---|---|
| The man who he called | The man who called ya da The man whom I called (iki özne olmaz) |
| The book which I read it | The book which I read (nesne tekrarı yok) |
| The man to who I spoke | The man to whom I spoke |
| The book, that I read, is long | The book, which I read, is long |
| Everything what he said | Everything that he said |
| The man, whose his car was stolen | The man whose car was stolen |
| The year in that | The year in which |
| Many of which people | Many of whom (kişi için whom) |
| He failed, what surprised us | He failed, which surprised us |
| the reason because | the reason why |
YDT tarzı sorular
Aşağıdaki sorular bu metin için yazıldı, ÖSYM sorusu değildir. Sınavdaki gibi her birinde beş seçenek var.
Soru 1
The scientists ---- led the expedition have published their first results.
- Awhom
- Bwhose
- Cwhich
- Dwho
- Ewhat
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
- The scientists bir kişi grubu ve cümleciğin öznesi (led the expedition). Zamirden sonra hemen bir fiil geliyor.
- Kişi + özne => who.
- Whom nesne, whose iyelik, which şey için, what isim cümleciği içindir. Doğru cevap who.
Soru 2
The company, ---- products are sold in more than fifty countries, plans to open a new factory.
- Awhich
- Bwhose
- Cwho
- Dof whom
- Ethat
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
- Zamirden sonra bir isim geliyor (products). Bu isim şirketin ürünleri: iyelik ilişkisi.
- İyelik bildiren relative zamiri whose.
- Which ve that bu yapıda isimle birlikte iyelik kurmaz. Who kişi içindir. Of whom, whose products yerine geçmez. Doğru cevap whose.
Soru 3
The professor to ---- I sent my application replied within a day.
- Awhom
- Bwho
- Cwhich
- Dthat
- Ewhose
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- Zamirden önce bir edat var (to). Edattan sonra relative zamiri yalnızca whom (kişi) ya da which (şey) olabilir.
- Professor bir kişi: whom.
- Who ve that edattan sonra kullanılmaz. Which şey içindir. Whose iyelik içindir. Doğru cevap whom.
Soru 4
Prices have risen sharply this year, ---- has forced many families to reduce their spending.
- Athat
- Bwhat
- Cwhich
- Dwho
- Ewhose
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
- Virgülden sonra bir cümlecik başlıyor ve önceki cümlenin tamamına (fiyatlar arttı) gönderme yapıyor.
- Önceki cümlenin tamamına gönderme yapan zamir which.
- That ek bilgi veren cümlecikte kullanılmaz. What isim cümleciği başlatır. Who kişi, whose iyelik içindir. Doğru cevap which.
Soru 5
The museum has about 5,000 objects, most ---- are on loan from other countries.
- Aof which
- Bwhich
- Cof them
- Dwhose
- Ethat
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- Virgülden sonra most gibi bir nicelik sözcüğü var ve objects’e gönderme yapıyor.
- Nicelik sözcüğünden sonra relative zamiri of which (şey için) ya da of whom (kişi için) olur.
- B nicelikle birlikte kullanılamaz. C iki bağımsız cümleyi virgülle birleştirir (comma splice). D iyelik ister. E ek bilgi veren cümlecikte kullanılmaz. Doğru cevap of which.
Soru 6
The year ---- the factory closed was the hardest one for the town.
- Awhere
- Bwho
- Cwhich
- Dwhat
- Ewhen
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
- The year zaman bildiren bir isim ve sonrasında tam bir cümlecik var (the factory closed). Zamir cümleciğin içinde özne ya da nesne değil, zaman zarfı.
- Zaman isminden sonra when kullanılır (ya da in which).
- Where yer için, who kişi için kullanılır. Which burada ancak edatla (in which) kullanılabilir. What isim cümleciği başlatır. Doğru cevap when.
Soru 7
Everything ---- the lecturer said in the first session was repeated in the exam.
- Awhat
- Bwho
- Cthat
- Dwhose
- Ewhom
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
- Zamirden önce everything var. Everything, all, nothing, the only gibi sözcüklerden sonra relative zamiri olarak that tercih edilir.
- Zamirden sonra bir özne var (the lecturer), yani zamir cümleciğin nesnesi.
- What, everything gibi bir isimle kullanılmaz. Who ve whom kişi içindir. Whose iyelik ister. Doğru cevap that.
Soru 8
The report, ---- was written by two experts, includes several suggestions ---- would reduce costs.
- Athat / which
- Bwhich / that
- Cwhat / that
- Dwho / which
- Ewhich / what
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
- Birinci boşluk virgülle ayrılmış, ek bilgi veren bir cümlecik başlatıyor ve report bir şey. Which kullanılır. That virgülden sonra gelmez.
- İkinci boşluk suggestions ismini belirliyor ve cümleciğin öznesi. Belirleyici cümlecikte that (ya da which) kullanılır. What olmaz.
- A’da ilk boşlukta that var, C’de what var, D’de who bir şey için kullanılmaz, E’de ikinci boşlukta what var. Doğru cevap which / that.
Kendini dene
Cevaplara bakmadan önce her boşluğu kendin doldurmaya çalış. Hatırlamaya zorlamak, tekrar okumaktan daha kalıcı öğretir.
Kendini dene
“The woman ---- lives next door is a nurse.” (özne, kişi)
who (ya da that).
“The book ---- I bought yesterday is excellent.” (nesne)
which (ya da that, ya da zamir atılabilir).
“The man ---- car was stolen called the police.” (iyelik)
whose.
“The town ---- I was born is small.” (yer)
where.
“The professor to ---- I wrote replied.” (edat sonrası, kişi)
whom.
“He passed the exam, ---- surprised everyone.” (önceki cümleye gönderme)
which.
“Everything ---- she said was true.”
that (zamir atılabilir de).
“The report, ---- I read yesterday, was long.” (ek bilgi, virgül var)
which.
“The company employs 300 people, all ---- are trained.”
of whom.
“The reason w---- he left is unknown.” (w ile başlar)
why.
Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.