Yolumnet

AYT · Türk Dili ve Edebiyatı

Edebi Akımlar

Yaklaşık 14 dakikalık okuma · Son güncelleme 2026-10-24

Bu konuda ne öğreneceksin

Klasisizm neden akla, romantizm neden duyguya dayanır? Natüralizm ile realizm arasındaki fark nedir? Sembolizm neden "kapalı" bir akımdır? Edebi akım, aynı dönemde aynı düşünce ve sanat anlayışını paylaşan sanatçıların oluşturduğu harekettir. Batı edebiyatındaki akımlar Tanzimat'tan itibaren Türk edebiyatını da etkiledi. Bu konuda Klasisizm, Romantizm, Realizm, Natüralizm, Parnasizm, Sembolizm, Empresyonizm, Ekspresyonizm, Fütürizm, Dadaizm, Sürrealizm, Egzistansiyalizm ve Absürdizm akımlarını, temsilcilerini ve özelliklerini öğreneceksin. AYT'de akım-temsilci-özellik eşleştirmesi çıkar.

Hedefler

  1. Akımları ortaya çıkış sırasıyla ve temel ilkeleriyle sıralamak.
  2. Klasisizm, romantizm, realizm ve natüralizmi ayırt etmek.
  3. Parnasizm ve sembolizmin "sanat sanat içindir" çizgisini anlamak.
    1. yüzyıl akımlarını (fütürizm, dadaizm, sürrealizm, egzistansiyalizm, absürdizm) tanımak.
  5. Akımları temsilcileriyle ve eserleriyle eşleştirmek.
  6. Türk edebiyatındaki akım etkilerini örneklerle göstermek.
Edebi Akımlar · Retro Yayıncılık

1. Klasisizm (Kalasizm)

  • 17. yüzyıl, Fransa (XIV. Louis dönemi).
  • Akıl, kural, düzen, denge. Eski Yunan ve Roma örnek alınır.
  • Üç birlik kuralı (tiyatroda): Yer birliği, zaman birliği (bir gün), olay birliği.
  • Trajedi ve komedi ayrı tutulur, karıştırılmaz. Evrensel insan tipi.
  • Temsilciler: Corneille, Racine (trajedi), Molière (komedi: Cimri, Tartuffe), Boileau (şiir sanatı).
  • Türk edebiyatı: Klasisizm etkisi görülmez (Divan edebiyatının kuralcılığı benzer).

2. Romantizm

  • 18. yüzyıl sonu ve 19. yüzyıl, Almanya ve Fransa. Klasisizme tepki.
  • Duygu, hayal, özgürlük, bireysellik. Doğa sevgisi, geçmişe (ortaçağ) özlem, milliyetçilik.
  • Kurallardan kurtulma. Trajedi ile komedi karıştırılır (dram). Aşk, ölüm, vatan.
  • Temsilciler: Victor Hugo (Sefiller, Notre Dame'ın Kamburu), Lamartine, Alfred de Musset, Goethe (Faust, Genç Werther'in Acıları), Schiller, Byron, Puşkin.
  • Türk edebiyatı: Namık Kemal, Abdülhak Hamit (Tanzimat).

3. Realizm (Gerçekçilik)

  • 19. yüzyıl ortası, Fransa. Romantizme tepki.
  • Gerçeği olduğu gibi yansıtma. Gözlem, sıradan insan, toplum. Nesnellik, ayrıntı, çevre betimlemesi.
  • Temsilciler: Balzac (İnsanlık Komedyası, Goriot Baba), Stendhal (Kırmızı ve Siyah), Flaubert (Madame Bovary), Dickens (Oliver Twist), Tolstoy (Anna Karenina, Savaş ve Barış), Dostoyevski (Suç ve Ceza).
  • Türk edebiyatı: Recaizade Mahmut Ekrem (Araba Sevdası), Halit Ziya (Mai ve Siyah), Samipaşazade Sezai.

4. Natüralizm (Doğalcılık)

  • 19. yüzyıl sonu. Realizmin ileri biçimi.
  • Bilimsel yöntem: Deney ve gözlem. Kalıtım ve çevre insanı belirler. Çirkin ve acı yönler de işlenir. Edebiyatta "deney romanı".
  • Temsilci: Émile Zola (Germinal, Nana), Maupassant, Daudet.
  • Türk edebiyatı: Nabizade Nazım (Karabibik, Zehra).

5. Parnasizm ve Sembolizm

Parnasizm: 19. yüzyıl ortası. "Sanat sanat içindir." Biçim, sağlam ve kusursuz dil, nesnellik, duygularını saklama. Temsilciler: Théophile Gautier, Leconte de Lisle, Heredia. Türk edebiyatı: Servet-i Fünun şiiri (Cenap Şahabettin, Tevfik Fikret).

Sembolizm: 19. yüzyıl sonu. Duyguyu ve düşünceyi doğrudan anlatmak yerine sembollerle, imgelerle ve müzikle sezdirme. Şiirde müzikalite, kapalılık, çağrışım. Temsilciler: Baudelaire (Kötülük Çiçekleri), Verlaine, Rimbaud, Mallarmé. Türk edebiyatı: Ahmet Haşim, Cenap Şahabettin.

6. 20. yüzyıl akımları

  • Empresyonizm (izlenimcilik): Nesneleri olduğu gibi değil, bırakılan izlenimi anlatır. Işık ve renk. (Resim kaynaklı, şiire geçti.)
  • Ekspresyonizm (dışavurumculuk): Duyguların ve iç gerilimin şiddetle dışa vurulması. (Kafka, Trakl.)
  • Fütürizm (gelecekçilik): Geçmişi reddedip makineyi, hızı ve geleceği över. Marinetti (İtalya).
  • Dadaizm: Her türlü kuralı, mantığı, geleneği reddeder. Anlamsızlık, tepki. Tristan Tzara.
  • Sürrealizm (gerçeküstücülük): Bilinçaltı, rüya, otomatik yazı. André Breton (Manifesto, 1924), Paul Éluard. Türk edebiyatı: Ece Ayhan, İkinci Yeni'nin bir kısmı.
  • Egzistansiyalizm (varoluşçuluk): Birey özgürdür ve kendi varlığını kendisi yaratır. Sorumluluk, yabancılaşma, kaygı. Jean-Paul Sartre (Bulantı), Albert Camus (Yabancı, Veba, Sisifos Söyleni), Simone de Beauvoir.
  • Absürdizm (saçmanın tiyatrosu): Hayatın ve insan durumunun saçmalığı. Samuel Beckett (Godot'yu Beklerken), Eugène Ionesco (Gergedan).

7. Sık yapılan hatalar

  • Realizm ile natüralizmi aynı sanmak. Natüralizm bilimsel, deneysel ve kalıtım temellidir.
  • Romantizmi klasisizmin devamı sanmak. Tepkidir.
  • Parnasizm ile sembolizmi karıştırmak. Parnasizm biçimsel kusursuzluğa, sembolizm sezdirmeye dayanır.
  • Sürrealizm ile dadaizmi karıştırmak. Sürrealizm bilinçaltına, dadaizm kuralları reddetmeye dayanır.
  • Türk edebiyatındaki örnekleri karıştırmak: Karabibik natüralizm, Araba Sevdası realizm.

8. Konuyu toparla

Akım Temel ilke
Klasisizm Akıl, kural, üç birlik
Romantizm Duygu, hayal, özgürlük
Realizm Gerçeği olduğu gibi
Natüralizm Bilim, kalıtım, çevre
Parnasizm Sanat sanat içindir
Sembolizm Sezdirme, müzikalite
Sürrealizm Bilinçaltı, rüya
Egzistansiyalizm Özgürlük ve sorumluluk

Mini test

Soru 1

Aklı, kuralı ve düzeni ön plana çıkaran, tiyatroda yer, zaman ve olay birliği kuralına uyan, Eski Yunan ve Roma'yı örnek alan edebi akım aşağıdakilerden hangisidir?

  1. AKlasisizm
  2. BRomantizm
  3. CRealizm
  4. DNatüralizm
  5. ESembolizm
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. Yer, zaman ve olay birliği (üç birlik) kuralı klasisizmin tiyatro anlayışıdır.
  2. Akıl, kural ve düzen vurgusu da bu akımın ilkesidir. Doğru cevap A.

Diğer şıklar: B duygu ve özgürlük / C gerçeği yansıtma / D bilimsel yöntem / E sezdirme ve müzik.

Soru 2

Gözleme ve deneye dayanan, bilimsel yöntemi edebiyata uygulayan, kişilerin kalıtım ve çevre etkisiyle biçimlendiğini savunan akım aşağıdakilerden hangisidir?

  1. AKlasisizm
  2. BRomantizm
  3. CParnasizm
  4. DNatüralizm
  5. ESürrealizm
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

  1. Natüralizm, realizmin bilimsel yöntemle ileri götürülmüş hâlidir. Zola'nın "deney romanı" anlayışına dayanır.
  2. Kalıtım ve çevre insanın kaderini belirler. Doğru cevap D.

Diğer şıklar: A akıl ve kural / B duygu ve hayal / C sanat sanat içindir / E bilinçaltı.

Soru 3

Aşağıdaki akım-temsilci eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

  1. ARomantizm: Balzac
  2. BRealizm: Victor Hugo
  3. CSembolizm: Baudelaire
  4. DNatüralizm: Racine
  5. EKlasisizm: Zola
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

  1. Charles Baudelaire, "Kötülük Çiçekleri" ile sembolizmin öncüsü sayılır.
  2. Doğru cevap C.

Diğer şıklar: A Balzac realisttir / B Victor Hugo romantiktir / D Racine klasisisttir / E Zola natüralisttir.

Soru 4

Aşağıdaki eser-akım eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

  1. AMakber: Romantizm
  2. BAraba Sevdası: Natüralizm
  3. CKarabibik: Realizm
  4. DEylül: Klasisizm
  5. EGöl Saatleri: Realizm
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. Makber, Abdülhak Hamit'in duygusal ve hayalci anlatımıyla romantik bir şiirdir.
  2. Doğru cevap A.

Diğer şıklar: B Araba Sevdası ilk realist roman / C Karabibik ilk natüralist roman / D Eylül psikolojik roman / E Göl Saatleri sembolist şiir.

Kendini dene

Kendini dene

Üç birlik kuralı hangi akıma aittir?

Klasisizm.

Doğrudan anlatmak yerine sezdiren akım hangisidir?

Sembolizm.

Bilinçaltı ve rüyayı ön plana çıkaran akım hangisidir?

Sürrealizm.

Zola hangi akımın temsilcisidir?

Natüralizm.

Sartre ve Camus hangi akımla anılır?

Egzistansiyalizm (varoluşçuluk).

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.

Türk Dili ve Edebiyatı dersinin diğer konuları