Bu konuda ne öğreneceksin
"Fecr-i Ati" ne demektir? Bu topluluk neden "geleceğin tan yeri" adını seçti? Ahmet Haşim'in sembolist şiirleri neden bu kadar kapalı ve müzikaldir? Fecr-i Ati (1909-1912), Servet-i Fünun'un düşünce çizgisini sürdüren, ama kısa ömürlü olan bir edebiyat topluluğudur. Bu konuda topluluğun kuruluşunu ve ilkesini, Servet-i Fünun ile benzerlik ve farklarını, önemli sanatçıları (Ahmet Haşim, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Refik Halit Karay, Emin Bülent Serdaroğlu, Cemil Süleyman, Müfide Ferit Tek) ve eserlerini öğreneceksin.
Hedefler
- Fecr-i Ati'nin kuruluşunu, adını ve dağılışını söylemek.
- "Sanat şahsi ve muhteremdir" ilkesini açıklamak.
- Servet-i Fünun ile benzer ve farklı yönlerini yorumlamak.
- Ahmet Haşim'in şiir anlayışını (sembolizm, müzikalite) anlatmak.
- Yakup Kadri, Refik Halit ve diğer sanatçıları eserleriyle eşleştirmek.
- Topluluğun kısa ömürlü olmasının nedenlerini söylemek.
1. Genel özellikler
- Kuruluş: 1909'da İstanbul'da, Servet-i Fünun dergisinin sayfalarında yayımlanan bir bildirgeyle Fecr-i Ati ("Geleceğin şafağı") topluluğu kuruldu. Topluluğun öne çıkan sanatçıları Ahmet Haşim ve Yakup Kadri oldu.
- İlke: "Sanat şahsi ve muhteremdir." Sanatçının kişiliğine, sanatın özgürlüğüne ve saygınlığına vurgu yapar. Sanat başka bir amaca (toplum, politika) hizmet etmez. "Sanat sanat içindir"in yeni bir söyleyişidir.
- Etki: Fransız edebiyatı (özellikle sembolizm, parnasizm).
- Dil: Ağır, süslü, Arapça-Farsça tamlamalar, Servet-i Fünun gibi. Ancak Ahmet Haşim, şiir dilini kendine özgü bir müzikaliteye taşıdı.
- Konular: Bireysel duygular, yalnızlık, hayal, ölüm, doğa ve lirik atmosfer.
- Dağılma: 1912'de, Balkan Savaşı ve Milli Edebiyat akımının güçlenmesiyle dağıldı. Üyelerin çoğu daha sonra başka çizgilere yöneldi (Yakup Kadri ve Refik Halit gerçekçi toplum yazarlığına geçti).
2. Servet-i Fünun ile karşılaştırma
| Servet-i Fünun | Fecr-i Ati | |
|---|---|---|
| Dönem | 1896-1901 | 1909-1912 |
| İlke | Sanat sanat içindir | Sanat şahsi ve muhteremdir |
| Etki | Fransız edebiyatı | Fransız edebiyatı (sembolizm) |
| Dil | Ağır | Ağır |
| Bireysellik | Var | Var |
| Etkisi | Roman, öykü, şiir | Özellikle şiir (Ahmet Haşim) |
Her iki topluluk da toplumsal konulardan uzak durdu, Batıya yöneldi ve ağır dili kullandı.
3. Sanatçılar ve eserleri
Ahmet Haşim (1884-1933):
- Türk şiirinin sembolist şairidir. Şiirde müzikalite, imge ve sezgi ön plandadır. Anlam bulanık, ses ve renk öne çıkar. Konuları: Gece, göl, akşam, ölüm, sevgili.
- Eserleri: Göl Saatleri (1921, şiir), Piyale (1926, şiir). Nesir: Gurebahane-i Laklakan (1928, fıkra ve denemeler), Bize Göre, Frankfurt Seyahatnamesi.
- Şiirleri aruz ölçülüdür ama serbest ve ses ağırlıklıdır. Şiirleri kapalıdır.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu (1889-1974):
- Romancı ve düşünür. Eserleri: Kiralık Konak (1922), Nur Baba (1922), Sodom ve Gomore (1928), Yaban (1932, Anadolu'ya ve köylüye yabancılaşan aydın), Ankara (1934).
- Fecr-i Ati'den sonra Milli Edebiyat ve Cumhuriyet dönemine geçti.
Refik Halit Karay (1888-1965):
- Öykü ve romanda yerli yaşamı, mizahı işledi. Memleket Hikâyeleri (1919), İstanbul'un Bir Yüzü, Sürgün, Çete. Sürgün yıllarındaki yaşantıları anlattı.
Diğerleri: Emin Bülent Serdaroğlu, Cemil Süleyman Bey, Müfide Ferit Tek (ilk kadın yazarlarımızdan, Aydemir romanı), Celal Sahir Erozan (şair), Tahsin Nahit.
4. Sık yapılan hatalar
- Fecr-i Ati'yi Servet-i Fünun'dan önce sanmak. Fecr-i Ati daha sonradır (1909).
- "Sanat şahsi ve muhteremdir" ilkesini Servet-i Fünun'a vermek.
- Ahmet Haşim'in şiirini sade ve açık sanmak. Haşim kapalı ve sembolisttir.
- Yaban romanını Refik Halit'e vermek. Yakup Kadri'nindir.
- Topluluğun uzun süre var olduğunu sanmak. Üç yıl sürdü.
5. Konuyu toparla
| Başlık | Kısa not |
|---|---|
| Kuruluş | 1909, Fecr-i Ati |
| İlke | Sanat şahsi ve muhteremdir |
| Etki | Fransız sembolizmi |
| Ahmet Haşim | Göl Saatleri, Piyale |
| Yakup Kadri | Kiralık Konak, Nur Baba, Yaban |
| Refik Halit | Memleket Hikâyeleri |
| Dağılma | 1912 |
Mini test
Soru 1
Fecr-i Ati topluluğunun benimsediği sanat ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?
- ASanat toplum içindir.
- BHalka doğru gitmek.
- CMilli kültür ve milli dil.
- DSanat sanat içindir.
- ESanat şahsi ve muhteremdir.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
- Fecr-i Ati sanatçıları, sanatın bireyin özgür ifadesi ve saygın bir uğraş olduğunu savundu.
- Bu anlayış "Sanat şahsi ve muhteremdir" ilkesiyle özetlenir. Doğru cevap E.
Diğer şıklar: A Tanzimat I. dönem / B ve C Milli Edebiyat / D Servet-i Fünun'un ilkesidir.
Soru 2
Ahmet Haşim ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AToplumsal konularda coşkulu şiirler yazmıştır.
- BHece ölçüsünü benimseyen Beş Hececilerdendir.
- CSerbest nazımın öncüsü olarak Garip akımını kurmuştur.
- DSade bir dille halk şiiri geleneğini sürdürmüştür.
- EGöl Saatleri ve Piyale'de sembolizmden yararlanmıştır.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
- Ahmet Haşim, Fecr-i Ati topluluğunun en önemli şairidir.
- Şiirlerinde müzikalite, imge ve sembolizm öne çıkar. Göl Saatleri (1921) ve Piyale (1926) şiir kitaplarıdır. Doğru cevap E.
Diğer şıklar: A Namık Kemal'in özelliği / B Faruk Nafiz gibi hececiler / C Orhan Veli ve arkadaşları / D halk şairlerinin özelliği.
Soru 3
Aşağıdaki eser-yazar eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
- AGöl Saatleri: Yakup Kadri Karaosmanoğlu
- BMemleket Hikâyeleri: Ahmet Haşim
- CNur Baba: Yakup Kadri Karaosmanoğlu
- DPiyale: Refik Halit Karay
- EEylül: Refik Halit Karay
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
- Nur Baba (1922), Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun tarikat konulu romanıdır.
- Doğru cevap C.
Diğer şıklar: A ve D Göl Saatleri ve Piyale Ahmet Haşim'in / B Memleket Hikâyeleri Refik Halit'in / E Eylül Mehmet Rauf'un eseridir.
Soru 4
Servet-i Fünun ve Fecr-i Ati topluluklarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AHer iki topluluk da Fransız edebiyatından etkilenmiştir.
- BFecr-i Ati toplum için sanat anlayışını benimsemiştir.
- CServet-i Fünun sade Türkçeyi savunmuştur.
- DFecr-i Ati halk edebiyatından beslenmiştir.
- EServet-i Fünun Milli Edebiyat'ın öncüsüdür.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- İki topluluk da Fransız edebiyatının (parnasizm, sembolizm, realizm) etkisinde kalmıştır.
- Her ikisi de bireysel konulara yönelmiş ve ağır dili kullanmıştır. Doğru cevap A.
Diğer şıklar: B toplum için sanat Tanzimat I. dönemin anlayışı / C sade dili Milli Edebiyat savundu / D halk edebiyatına yönelen Milli Edebiyat / E Milli Edebiyat bu topluluklara tepki olarak doğdu.
Kendini dene
Kendini dene
Fecr-i Ati'nin ilkesi nedir?
Sanat şahsi ve muhteremdir.
Göl Saatleri kimin eseridir?
Ahmet Haşim.
Yaban romanının yazarı kimdir?
Yakup Kadri Karaosmanoğlu.
Fecr-i Ati hangi yıl kuruldu?
Ahmet Haşim hangi akımdan etkilendi?
Sembolizm.
Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.