Bu konuda ne öğreneceksin
Türk edebiyatında "sanat sanat içindir" anlayışı ilk kez nasıl yerleşti? Mai ve Siyah ve Aşk-ı Memnu hangi dönemin ürünü? Tevfik Fikret neden dönemin en etkili şairi sayılır? Servet-i Fünun (Edebiyat-ı Cedide), 1896-1901 yıllarında Servet-i Fünun dergisi çevresinde toplanan genç sanatçıların oluşturduğu edebiyattır. Bu konuda topluluğun kuruluşunu ve anlayışını, şiir, roman, öykü ve düzyazı özelliklerini, önemli sanatçıları (Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin, Halit Ziya Uşaklıgil, Mehmet Rauf, Hüseyin Cahit) ve eserlerini öğreneceksin.
Hedefler
- Servet-i Fünun topluluğunun kuruluşunu ve dağılışını söylemek.
- "Sanat sanat içindir" anlayışını ve nedenlerini açıklamak.
- Dönemin şiir ve nesir özelliklerini sıralamak.
- Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin, Halit Ziya, Mehmet Rauf ve Hüseyin Cahit'i eserleriyle eşleştirmek.
- Dönemin romanlarındaki yenilikleri (psikolojik, realist) anlatmak.
- Tanzimat'la farkları yorumlamak.
1. Genel özellikler
- Kuruluş: Servet-i Fünun dergisi (1891'den beri yayımlanıyordu, Ahmet İhsan Tokgöz) 1896'da Recaizade Mahmut Ekrem'in önerisiyle edebiyat dergisi oldu. Genç yazarlar Edebiyat-ı Cedide ("Yeni Edebiyat") adı altında toplandı.
- Dağılma: 1901'de dergi kapatıldı, topluluk dağıldı.
- Sanat anlayışı: "Sanat sanat içindir." Toplumdan çok bireye yönelmişlerdir.
- Etki: Fransız edebiyatı (Parnasizm, Sembolizm, Realizm).
- Dil: Ağır, sanatlı, Arapça-Farsça sözcüklerle ve tamlamalarla dolu. Yeni sözcükler ve imgeler kullanıldı.
- Konu: Aşk, ölüm, hastalık, yalnızlık, kaçış, karamsarlık, bireysel duygular. Toplumsal konulardan uzak.
- Şiir: Aruz ölçüsü, Fransız şiirinin biçimleri (sone, serbest müstezat). Beyit yerine bent. Şiirde konu bütünlüğü (bir şiir bir konu). Şiirde imge ve ses uyumu önemli. Mensur şiir denendi.
- Roman ve öykü: Realizm ve psikolojik çözümleme. Çağdaş İstanbul yaşamı, aile içi dramlar, kişilerin iç dünyaları.
2. Sanatçılar ve eserleri
Tevfik Fikret (1867-1915):
- Dönemin en büyük şairi. Rübab-ı Şikeste (1900, sanat sanat içindir döneminin şiirleri), Haluk'un Defteri (1911, çocuğuna yönelik), Rübabın Cevabı (1911), Tarih-i Kadim (1905).
- Sis şiiri: İstanbul'un sisini baskıcı yönetime benzetir (toplumsal şiir).
- Serbest müstezat biçimini ilk kullanan sanatçıdır.
- Servet-i Fünun'dan sonra toplumsal konulu, hümanist şiirlere yöneldi.
Cenap Şahabettin (1870-1934):
- Şiirde sembolizmden yararlandı. Eserleri: Tamât (şiir), Evrak-ı Eyyam (nesir), Hac Yolunda (gezi yazısı).
Halit Ziya Uşaklıgil (1866-1945):
- Dönemin en büyük romancısı. Mai ve Siyah (1897, sanatçı Ahmet Cemil'in hayalleri, romantik ve gerçekçi), Aşk-ı Memnu (1900, İstanbul'un aristokrat ailesi, Behlül ve Bihter), Kırık Hayatlar, Sefile, Nesl-i Ahir.
- Dili ağır, anlatımı gerçekçi, ayrıntı ve betimleme zengin.
Mehmet Rauf (1875-1931):
- Eylül (1901): Türk edebiyatının ilk psikolojik romanı kabul edilir (Suat, Necip, Nüzhet üçgeni).
Hüseyin Cahit Yalçın:
- Hayat-ı Muhayyel (öykü ve düşünce), Nadide. Eleştiri ve makale yazarı.
Diğer: Ahmet Hikmet Müftüoğlu, Süleyman Nazif (şair, hiciv), Ali Ekrem Bolayır (şair), Safveti Ziya.
3. Tanzimat'la karşılaştırma
| Tanzimat | Servet-i Fünun | |
|---|---|---|
| Anlayış | Toplum için sanat (I. dönem) | Sanat sanat için |
| Dil | Sadeleşme çabası | Ağır ve sanatlı |
| Konu | Vatan, hürriyet | Bireysel duygular |
| Etki | Batı düşüncesi | Fransız Parnasizm ve Sembolizm |
| Şiir | Beyit esaslı | Bent esaslı |
4. Sık yapılan hatalar
- Servet-i Fünun'da toplum için sanat anlayışı aramak.
- Mai ve Siyah'ı Mehmet Rauf'a, Eylül'ü Halit Ziya'ya vermek.
- Sis şiirini toplumsal içerik olmadığını sanmak. Sis siyasal bir şiirdir.
- Servet-i Fünun'u Fecr-i Ati ile aynı sanmak. Fecr-i Ati daha sonra (1909) kuruldu.
- Dönemin şiir dilini sade sanmak.
5. Konuyu toparla
| Başlık | Kısa not |
|---|---|
| Anlayış | Sanat sanat içindir |
| Etki | Fransız edebiyatı |
| Tevfik Fikret | Rübab-ı Şikeste, Sis |
| Halit Ziya | Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu |
| Mehmet Rauf | Eylül (ilk psikolojik roman) |
| Cenap Şahabettin | Tamât, Evrak-ı Eyyam |
| Dil | Ağır, sanatlı |
Mini test
Soru 1
Servet-i Fünun topluluğunun benimsediği sanat anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?
- ASanat toplum içindir.
- BSanat sanat içindir.
- CHalka doğru gitmek.
- DMilli kültüre dönmek.
- ESanat şahsi ve muhteremdir.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
- Edebiyat-ı Cedide sanatçıları toplumsal kaygıdan uzak, sanatı kendi başına bir amaç saydı.
- Bu anlayış "sanat sanat içindir" ilkesidir. Doğru cevap B.
Diğer şıklar: A Tanzimat I. dönem anlayışı / C ve D Milli Edebiyat'ın yönelimi / E Fecr-i Ati'nin ilkesi.
Soru 2
Aşağıdaki eser-yazar eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
- AMai ve Siyah: Mehmet Rauf
- BEylül: Halit Ziya Uşaklıgil
- CAşk-ı Memnu: Halit Ziya Uşaklıgil
- DSis: Cenap Şahabettin
- ETamât: Tevfik Fikret
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
- Aşk-ı Memnu (1900), Halit Ziya Uşaklıgil'in İstanbul'daki aristokrat bir ailenin dramını anlatan romanıdır.
- Doğru cevap C.
Diğer şıklar: A Mai ve Siyah Halit Ziya'nın / B Eylül Mehmet Rauf'un / D Sis Tevfik Fikret'in / E Tamât Cenap Şahabettin'indir.
Soru 3
Türk edebiyatında ilk psikolojik roman olarak kabul edilen eser aşağıdakilerden hangisidir?
- AMai ve Siyah
- BEylül
- CAraba Sevdası
- DSergüzeşt
- EKarabibik
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
- Eylül (1901), Mehmet Rauf'un yazdığı, kişilerin iç dünyalarını ve duygusal çatışmalarını işleyen romandır.
- Doğru cevap B.
Diğer şıklar: A Halit Ziya'nın romantik-gerçekçi romanı / C ilk realist roman / D köle Dilber'in hikâyesi / E ilk natüralist roman ve köy romanı.
Soru 4
Tevfik Fikret ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- ARübab-ı Şikeste adlı şiir kitabını yazmıştır.
- BAşk-ı Memnu romanının yazarıdır.
- CEdebiyat-ı Cedide topluluğunun karşısında yer almıştır.
- DEvrak-ı Eyyam adlı eserin yazarıdır.
- EFecr-i Ati topluluğunun kurucusudur.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- Tevfik Fikret, Servet-i Fünun'un en önemli şairidir. Rübab-ı Şikeste (1900) bu dönemin şiir kitabıdır.
- Doğru cevap A.
Diğer şıklar: B Halit Ziya'nın / C Edebiyat-ı Cedide'nin önde gelen üyesidir / D Cenap Şahabettin'in / E Fecr-i Ati kurucularından biri değildir.
Kendini dene
Kendini dene
Servet-i Fünun'un sanat anlayışı nedir?
Sanat sanat içindir.
Aşk-ı Memnu'nun yazarı kimdir?
Halit Ziya Uşaklıgil.
İlk psikolojik roman hangisidir?
Eylül.
Serbest müstezatı ilk kullanan şair kimdir?
Tevfik Fikret.
Servet-i Fünun dergisi hangi yıl edebiyat dergisi oldu?
Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.