Bu konuda ne öğreneceksin
Edebiyat neden "halkın anlayacağı dille" yazılmalıydı? Ömer Seyfettin'in "Yeni Lisan" fikri neydi? Beş Hececiler neden hece ölçüsüne döndü? Milli Edebiyat, 1911'de Selanik'te çıkan Genç Kalemler dergisiyle başlayan, sade Türkçe, milli konular ve hece ölçüsünü savunan bir akımdır. Bu konuda Milli Edebiyat'ın ortaya çıkışını ve ilkelerini, Yeni Lisan hareketini, Türkçülük düşüncesini (Ziya Gökalp, Yusuf Akçura), şiir, roman ve öykü özelliklerini ve önemli sanatçıları (Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul, Halide Edib Adıvar, Reşat Nuri Güntekin, Beş Hececiler) öğreneceksin.
Hedefler
- Milli Edebiyat'ın ortaya çıkış nedenlerini ve ilkelerini söylemek.
- Genç Kalemler dergisini ve Yeni Lisan hareketini anlatmak.
- Türkçülük düşüncesinin edebiyata etkisini açıklamak.
- Beş Hececileri tanımak ve hece ölçüsünün önemini yorumlamak.
- Ömer Seyfettin, Halide Edib, Reşat Nuri ve Yakup Kadri'yi eserleriyle eşleştirmek.
- Servet-i Fünun ve Fecr-i Ati'ye tepkileri açıklamak.
1. Ortaya çıkış
- Siyasal zemin: II. Meşrutiyet (1908), Balkan Savaşları (1912-1913), Türkçülük düşüncesinin yükselişi. Yusuf Akçura "Üç Tarz-ı Siyaset" (1904) ve Ziya Gökalp (Türkçülüğün Esasları, 1923) etkili oldu. Türk Yurdu (1911) ve Türk Ocakları (1912).
- Genç Kalemler (1911, Selanik): Ömer Seyfettin, Ali Canip Yöntem ve Ziya Gökalp tarafından çıkarıldı. Dergide "Yeni Lisan" makalesi yayımlandı (Ömer Seyfettin).
- Yeni Lisan: İstanbul'da konuşulan sade Türkçenin yazı dili olması. Arapça ve Farsça sözcüklerin ve dil bilgisi kurallarının dilden atılması. Türkçe sözcükleri tercih etme.
2. Genel özellikler
- Dil: İstanbul Türkçesi, sade, anlaşılır. Arapça ve Farsça tamlamalardan kaçınma.
- Konu: Milli konular. Anadolu insanı, Türk tarihi ve destanları, Milli Mücadele, halkın yaşayışı.
- Şiir: Hece ölçüsü (Halk şiirine dönüş). Hece ölçüsünün milli ölçü olduğu düşünüldü. Nazım biçimi olarak koşma, mani gibi halk biçimleri.
- Roman ve öykü: Gerçekçi, yerel unsurlar, Anadolu. Öyküde olay hikâyesi (Maupassant tarzı) öne çıktı.
- Anlayış: "Sanat toplum içindir" anlayışının yeniden dirilişi.
3. Şiir
- Mehmet Emin Yurdakul (1869-1944): "Milli şair". Sade Türkçe ve hece ölçüsüyle ilk şiirleri yazdı. Türkçe Şiirler (1899), Turan'a Doğru, Ordunun Destanı. "Ben bir Türküm, dinim, cinsim uludur" dizesi ünlüdür.
- Ziya Gökalp (1876-1924): Düşünür ve şair. Kızıl Elma, Yeni Hayat, Altın Işık. Şiirlerinde hece ölçüsü, Türkçülük. Sosyolojik düşünceleri: "Türkleşmek, İslamlaşmak, muasırlaşmak".
- Beş Hececiler: Hece ölçüsünü benimseyen, milli konuları şiire taşıyan beş şair: Faruk Nafiz Çamlıbel, Yusuf Ziya Ortaç, Orhan Seyfi Orhon, Enis Behiç Koryürek, Halit Fahri Ozansoy. En önemli temsilcileri Faruk Nafiz Çamlıbel'dir (Han Duvarları, Sanat).
- Rıza Tevfik, Ali Ekrem Bolayır, Mehmet Akif Ersoy: Aruzu sürdüren ama toplum içindir anlayışıyla ilişkili şairler. Mehmet Akif (Safahat, İstiklal Marşı) Milli Edebiyat ile aynı dönemde yaşayıp aruzla yazdı, ancak dilin sade olması ve halk için yazma yönünden Milli Edebiyat çizgisine yakındır.
4. Roman ve öykü
- Ömer Seyfettin (1884-1920): Türk öyküsünün büyük ustası. Olay hikâyesi (Maupassant). Yeni Lisan hareketinin öncüsü. Eserleri: Kaşağı, Ashab-ı Kehfimiz, Pembe İncili Kaftan, Bomba, Yalnız Efe, Primo Türk Çocuğu, Başını Vermeyen Şehit. Romanları: Efruz Bey.
- Halide Edib Adıvar (1884-1964): Sinekli Bakkal (1936), Ateşten Gömlek (1922, Milli Mücadele), Vurun Kahpeye (1923), Yeni Turan (1912), Türk'ün Ateşle İmtihanı. Milli Mücadele'ye katıldı.
- Reşat Nuri Güntekin (1889-1956): Çalıkuşu (1922), Yaprak Dökümü (1930), Acımak, Yeşil Gece, Dudaktan Kalbe. Okuyucuya yakın, sade romancı, aile ve yaşam.
- Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Milli Mücadele dönemi romanları. Yaban (1932).
- Refik Halit Karay: Memleket Hikâyeleri.
- Falih Rıfkı Atay: Zeytindağı, Çankaya (anı).
- Ali Canip Yöntem: Öykü ve şiir.
5. Sık yapılan hatalar
- Milli Edebiyat'ın aruz ölçüsünü benimsediğini sanmak. Hece ölçüsünü benimsedi.
- Genç Kalemler'i İstanbul'da çıkan bir dergi sanmak. Selanik'te çıktı.
- Beş Hececiler'e Ahmet Haşim'i, Orhan Veli'yi saymak.
- Çalıkuşu'nu Halide Edib'e vermek. Reşat Nuri Güntekin'indir.
- Ömer Seyfettin'in romancı olduğunu sanmak. Öykü ustasıdır.
6. Konuyu toparla
| Başlık | Kısa not |
|---|---|
| Genç Kalemler | Selanik, 1911 |
| Yeni Lisan | Sade İstanbul Türkçesi, Ömer Seyfettin |
| İlkeler | Sade dil, milli konu, hece ölçüsü |
| Beş Hececiler | Faruk Nafiz, Yusuf Ziya, Orhan Seyfi, Enis Behiç, Halit Fahri |
| Ömer Seyfettin | Kaşağı, Bomba, Yalnız Efe |
| Reşat Nuri | Çalıkuşu, Yaprak Dökümü |
| Halide Edib | Sinekli Bakkal, Ateşten Gömlek |
Mini test
Soru 1
Milli Edebiyat akımının temel ilkeleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- AAğır dil, bireysel konular, aruz ölçüsü
- BSanat sanat içindir, sembolizm, serbest nazım
- CSade dil, milli konular, hece ölçüsü
- DBatı hayranlığı, Fransız etkisi, parnasizm
- EToplumsal gerçekçilik, serbest nazım, kapalı imge
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
- Milli Edebiyat, önceki dönemlerin ağır diline ve Batı hayranlığına tepki olarak doğmuştur.
- Sade Türkçe, milli konular (Anadolu, tarih, halk) ve hece ölçüsü bu akımın üç temel ilkesidir. Doğru cevap C.
Diğer şıklar: A ve D Servet-i Fünun / B Fecr-i Ati ve Garip / E Cumhuriyet dönemi toplumcu şiir ve İkinci Yeni.
Soru 2
Genç Kalemler dergisi hangi şehirde, hangi yıl ve kimler tarafından çıkarılmıştır?
- ASelanik, 1911, Ömer Seyfettin, Ali Canip ve Ziya Gökalp
- Bİstanbul, 1909, Ahmet Haşim ve Yakup Kadri
- Cİstanbul, 1896, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin
- DSelanik, 1860, Şinasi ve Namık Kemal
- EAnkara, 1923, Falih Rıfkı ve Halide Edib
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- Genç Kalemler, 1911'de Selanik'te çıkarılan ve Milli Edebiyat'ın başlangıcı sayılan dergidir.
- Ömer Seyfettin, Ali Canip Yöntem ve Ziya Gökalp'in öncülüğünde yayımlandı. Doğru cevap A.
Diğer şıklar: B Fecr-i Ati kurucuları / C Servet-i Fünun / D Tanzimat ve gazete / E Cumhuriyet dönemi.
Soru 3
Aşağıdaki şairlerden hangisi Beş Hececiler'den biridir?
- AAhmet Haşim
- BNâzım Hikmet
- CTevfik Fikret
- DOrhan Veli Kanık
- EFaruk Nafiz Çamlıbel
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
- Beş Hececiler: Faruk Nafiz Çamlıbel, Yusuf Ziya Ortaç, Orhan Seyfi Orhon, Enis Behiç Koryürek ve Halit Fahri Ozansoy'dur.
- Doğru cevap E.
Diğer şıklar: A sembolist, Fecr-i Ati / B toplumcu gerçekçi, serbest nazım / C Servet-i Fünun / D Garip akımı.
Soru 4
Ömer Seyfettin ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AÇalıkuşu romanının yazarı olarak bilinir.
- BŞiirleriyle tanınan bir Beş Hececidir.
- CFecr-i Ati topluluğunun kurucu üyesidir.
- DKaşağı ve Bomba gibi öyküler yazmıştır.
- ESinekli Bakkal romanının yazarıdır.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
- Ömer Seyfettin, Genç Kalemler'de Yeni Lisan hareketini başlatan öykü yazarıdır.
- Maupassant tarzı olay hikâyesinin ustasıdır. Kaşağı, Bomba, Yalnız Efe, Pembe İncili Kaftan eserlerindendir. Doğru cevap D.
Diğer şıklar: A Çalıkuşu Reşat Nuri'nin / B Beş Hececiler şairdir / C Fecr-i Ati üyesi değildir / E Sinekli Bakkal Halide Edib'in eseridir.
Kendini dene
Kendini dene
Genç Kalemler hangi şehirde çıkarıldı?
Selanik'te.
Yeni Lisan ne istiyordu?
Sade İstanbul Türkçesini yazı dili yapmak.
Milli Edebiyat hangi ölçüyü benimsedi?
Hece ölçüsünü.
Çalıkuşu'nun yazarı kimdir?
Reşat Nuri Güntekin.
Beş Hececilerin en önemli temsilcisi kimdir?
Faruk Nafiz Çamlıbel.
Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.