Bu konuda ne öğreneceksin
Neden bazı insanlar kaygılı, bazıları cesurdur? Öğrenme nasıl gerçekleşir? Davranışların arkasında ne var? Psikoloji, insan davranışını ve zihinsel süreçlerini bilimsel yöntemlerle inceleyen bilimdir. Bu konuda psikolojinin tanımını ve amaçlarını, tarihsel gelişimini ve ekollerini, alt dallarını, araştırma yöntemlerini ve bilimsel yöntemin aşamalarını öğreneceksin.
Hedefler
- Psikolojiyi tanımlamak ve amaçlarını söylemek.
- Psikolojinin gelişiminde önemli isimleri ve ekolleri sıralamak.
- Yapısalcılık, işlevselcilik, davranışçılık, psikanaliz, hümanistik ve bilişsel yaklaşımı karşılaştırmak.
- Psikolojinin alt dallarını ayırt etmek.
- Araştırma yöntemlerini (gözlem, deney, anket, görüşme, vaka çalışması) açıklamak.
1. Psikoloji nedir
Psikoloji, davranışı ve zihinsel süreçleri bilimsel olarak inceleyen bilimdir. Sözcük Yunanca psyche (ruh) ve logos (bilim) kelimelerinden gelir.
Amaçları:
- Betimleme: Davranışı ve zihinsel süreci tanımlamak.
- Açıklama: Nedenlerini ortaya koymak.
- Yordama: Gelecekteki davranışı tahmin etmek.
- Kontrol (değiştirme): Davranışı etkilemek ve iyileştirmek.
2. Psikolojinin tarihçesi ve ekoller
- Felsefe dönemi: Psikoloji uzun süre felsefenin bir dalı olarak ele alındı.
- 1879: Wilhelm Wundt, Leipzig'de ilk deneysel psikoloji laboratuvarını kurdu. Psikoloji bağımsız bir bilim oldu. Yapısalcılık: Bilincin öğelerini içebakışla inceledi.
- İşlevselcilik: William James. Zihnin canlının çevreye uyumundaki işlevi.
- Psikanaliz: Sigmund Freud. Bilinçdışı, rüyalar, çocukluk yaşantıları. Kişilik id, ego ve süperegodan oluşur.
- Davranışçılık: Watson, Skinner, Pavlov. Yalnızca gözlenebilir davranış incelenmelidir. Öğrenme koşullanmayla olur.
- Gestalt (bütüncül) psikolojisi: Wertheimer, Köhler, Koffka. Bütün, parçaların toplamından fazlasıdır.
- Hümanistik psikoloji: Maslow, Rogers. İnsanın iyi olma ve kendini gerçekleştirme eğilimi.
- Bilişsel psikoloji: Zihin bilgi işleyen sistemdir. Bellek, dikkat, düşünme.
3. Psikolojinin alt dalları
- Klinik psikoloji: Ruhsal bozuklukların tanı ve tedavisi.
- Gelişim psikolojisi: Bebeklikten yaşlılığa yaşam boyu değişim ve gelişim.
- Sosyal psikoloji: Bireyin diğer insanlarla ve gruplarla etkileşimi, tutumlar, önyargılar.
- Eğitim psikolojisi: Öğrenme ve öğretme süreçleri.
- Endüstri ve örgüt psikolojisi: İş yaşamında çalışan davranışı, verimlilik.
- Deneysel psikoloji: Algı, öğrenme, bellek gibi temel süreçlerin laboratuvarda incelenmesi.
- Adli psikoloji, spor psikolojisi, sağlık psikolojisi, nörobilim.
4. Araştırma yöntemleri
- Gözlem: Davranışın doğal ortamında ya da kontrollü ortamda izlenmesi.
- Deney: Bir değişkeni (bağımsız) kontrollü biçimde değiştirip diğer değişken (bağımlı) üzerindeki etkisini inceleme. Neden-sonuç ilişkisini kurabilen tek yöntemdir. Deney grubu ve kontrol grubu kullanılır.
- Anket: Çok sayıda kişiye yazılı soru sorulması.
- Görüşme (mülakat): Yüz yüze ya da telefonla derinlemesine bilgi toplama.
- Vaka (durum) çalışması: Bir kişi ya da küçük grubun ayrıntılı incelenmesi.
- Korelasyon çalışması: İki değişken arasındaki ilişkiyi (yön ve güç) inceler. İlişki nedensellik anlamına gelmez.
- Testler: Zekâ ve kişilik testleri.
Bilimsel yöntem: Problemi belirleme, hipotez kurma, veri toplama, verileri çözümleme, sonuç ve yorum, sonuçları paylaşma.
5. Etik ilkeler
Psikolojik araştırmalarda gönüllü katılım, bilgilendirilmiş onam, gizlilik, zarar vermeme ve araştırma sonunda katılımcıların bilgilendirilmesi ilkeleri geçerlidir.
6. Sık yapılan hatalar
- Psikolojinin yalnızca ruhsal rahatsızlıkları incelediğini sanmak. Normal davranış ve gelişim de konusudur.
- Davranışçılığı bilinçdışına odaklanan ekol sanmak. Bilinçdışı psikanalizin konusudur.
- Korelasyonu nedensellik sanmak. İki değişkenin birlikte değişmesi biri diğerine neden olur demek değildir.
- Anketi neden-sonuç yöntemi sanmak. Neden-sonuç ilişkisi deneyle kurulur.
- Wundt'u psikanalizin kurucusu sanmak. Psikanalizin kurucusu Freud'dur.
7. Konuyu toparla
| Ekol / isim | Odak |
|---|---|
| Wundt, 1879 | İlk laboratuvar |
| Freud | Bilinçdışı |
| Watson, Skinner | Gözlenebilir davranış |
| Gestalt | Bütün |
| Maslow, Rogers | Kendini gerçekleştirme |
| Deney | Neden-sonuç ilişkisi |
| Korelasyon | İlişki, nedensellik değil |
Mini test
Soru 1
Psikolojinin ilk deneysel laboratuvarı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- AWundt, Leipzig
- BFreud, Viyana
- CWatson, New York
- DJames, Boston
- EPavlov, Petersburg
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- Wilhelm Wundt 1879'da Leipzig'de ilk deneysel psikoloji laboratuvarını kurdu.
- Bu tarih psikolojinin bağımsız bir bilim olarak doğuşu kabul edilir. Doğru cevap A.
Diğer şıklar: B psikanaliz / C davranışçılık / D işlevselcilik / E klasik koşullanma.
Soru 2
Psikolojinin yalnızca gözlenebilir ve ölçülebilir davranışları incelemesi gerektiğini savunan ekol aşağıdakilerden hangisidir?
- AYapısalcılık
- Bİşlevselcilik
- CPsikanaliz
- DDavranışçılık
- EGestalt psikolojisi
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
- Davranışçılık, öznel olan zihni değil gözlenebilir davranışı inceler.
- Watson ve Skinner bu ekolün önemli isimleridir. Doğru cevap D.
Diğer şıklar: A bilincin öğeleri / B zihnin işlevi / C bilinçdışı / E bütün algısı.
Soru 3
Bir araştırmacı, bağımsız değişkeni kontrollü biçimde değiştirerek bağımlı değişken üzerindeki etkisini incelemektedir. Bu araştırma hangi yöntemdir?
- AGözlem
- BAnket
- CDeney
- DGörüşme
- EVaka çalışması
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
- Bir değişkeni kontrollü değiştirip etkisini ölçmek deney yöntemidir.
- Neden-sonuç ilişkisi ancak deneyle kurulabilir. Doğru cevap C.
Diğer şıklar: A izleme / B soru formu / D yüz yüze soru / E tek vaka incelemesi.
Soru 4
Bebeklikten yaşlılığa yaşam boyu değişim ve gelişimi inceleyen psikoloji dalı aşağıdakilerden hangisidir?
- AKlinik psikoloji
- BGelişim psikolojisi
- CSosyal psikoloji
- DEndüstri psikolojisi
- EDeneysel psikoloji
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
- Gelişim psikolojisi yaşam boyu bilişsel, duygusal ve sosyal değişimi inceler.
- Doğru cevap B.
Diğer şıklar: A ruhsal bozukluklar / C insanlar arası etkileşim / D iş yaşamı / E laboratuvar araştırmaları.
Kendini dene
Kendini dene
Psikoloji hangi yıl bağımsız bir bilim oldu?
1879 (Wundt'un laboratuvarı).
Psikanalizin kurucusu kimdir?
Freud.
Neden-sonuç ilişkisini kuran yöntem hangisidir?
Deney.
Maslow hangi ekolün temsilcisidir?
Hümanistik psikoloji.
Gestalt psikolojisinin temel görüşü nedir?
Bütün, parçaların toplamından fazladır.
Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.