Yolumnet

AYT · Tarih-1

İlk Çağ Uygarlıkları

Yaklaşık 16 dakikalık okuma · Son güncelleme 2026-10-24

Bu konuda ne öğreneceksin

İlk yazı hangi uygarlıkta ortaya çıktı? Para nerede basıldı? Demokrasi neden Atina'yla özdeşleşti? Bilinen ilk yazılı barış antlaşması hangi iki devlet arasında yapıldı? İlk Çağ uygarlıkları, yazıyı, hukuku, devlet düzenini, bilimi ve sanatı geliştiren ilk büyük toplumlardır. Bu konuda Mezopotamya (Sümer, Akad, Babil, Asur), Mısır, Anadolu (Hititler, Frigler, Lidyalılar, Urartular), Yunan, Roma, Çin ve Hint uygarlıklarını, yazı ve hukuk gelişmelerini ve Anadolu'nun tarihteki önemini öğreneceksin. AYT'de uygarlık-katkı eşleştirmesi çok sorulur.

Hedefler

  1. Mezopotamya, Mısır, Anadolu, Yunan ve Roma uygarlıklarını ayırt etmek.
  2. Çivi yazısı, hiyeroglif ve alfabe gelişimini sıralamak.
  3. İlk yazılı kanun, para, antlaşma gibi "ilk"leri uygarlıklarla eşleştirmek.
  4. Yunan polis yapısını ve Roma hukukunun etkisini açıklamak.
  5. Anadolu'nun medeniyetler beşiği olma nedenlerini söylemek.
  6. İlk Çağ'ın sonunu (395) ve Roma'nın bölünmesini bilmek.
İlk Çağ Uygarlıkları · Retro Yayıncılık

1. Mezopotamya

Dicle ve Fırat arasındaki bölgede kurulan uygarlıklar:

  • Sümerler (M.Ö. 3200 civarı): Çivi yazısını buldular. Şehir devletleri (site) kurdular, tekerleği, 60'lık sayı sistemini, takvimi geliştirdiler. Ziggurat denen tapınak kuleleri yaptılar.
  • Akadlar: Sargon önderliğinde Sümerleri birleştirdi. İlk imparatorluk.
  • Babiller: Hammurabi (M.Ö. 1750 civarı) Hammurabi Kanunları'nı yazdırdı. Bilinen ilk yazılı kanunlardan biridir. "Göze göz, dişe diş" ilkesi.
  • Asurlar: Güçlü ordu ve demir silahlar. Ninova başkentti. Kütüphane (Asurbanipal).

2. Mısır

  • Nil Nehri'nin taşkınları tarımı belirledi. Güneş takvimi ve geometri geliştirildi. Hiyeroglif yazısı, papirüs.
  • Firavun hem siyasi hem dinî lider. Ölümden sonraki yaşam inancı: mumyalama, piramitler (Keops, Kefren, Mikerinos).
  • Tıp, matematik ve mimaride ilerleme. Kadeş Savaşı (M.Ö. 1274): II. Ramses ile Hititler. Savaşın sonunda Kadeş Antlaşması yapıldı. Bu antlaşma, bilinen ilk yazılı barış antlaşmasıdır.

3. Anadolu uygarlıkları

Anadolu, jeopolitik konumu ve verimli toprakları nedeniyle uygarlıkların beşiğidir.

  • Hititler (M.Ö. 17.-12. yüzyıl): Başkent Hattuşaş (Boğazkale). Kızılırmak çevresinde. Çivi yazısı kullandılar. Kral ve Panku (meclis). İlk yazılı antlaşmalardan biri olan Kadeş Antlaşması. Hititler'de kanunlar Hammurabi'ye göre daha insancıldır (ölüm cezası sınırlı).
  • Frigler: Başkent Gordion. Kral Midas. Hititlerin ardından.
  • Lidyalılar: Başkent Sart. İlk parayı bastılar (M.Ö. 7. yüzyıl). Kral Yolu (Sart-Susa) ticareti geliştirdi.
  • Urartular: Van çevresinde. Kale ve sulama kanalları, demir işçiliği.
  • İyonlar: Batı Anadolu'da Efes, Milet. Felsefe ve bilimin doğduğu yer (Thales, Anaksimandros). Sistemli düşünce, doğaya akılcı bakış.

4. Yunan uygarlığı

  • Polis (site): Bağımsız şehir devletleri (Atina, Sparta, Teb, Korint). Atina demokrasinin, Sparta askerî rejimin örneğidir. Halk meclisi (Ekklesia).
  • Pers Savaşları (M.Ö. 5. yüzyıl): Maraton (M.Ö. 490), Termopil, Salamis. Yunanlar kazandı.
  • Makedonya Kralı İskender (M.Ö. 334): Doğu seferi ve Helenistik dönem. Yunan kültürü Asya'ya yayıldı.
  • Katkıları: Felsefe (Sokrates, Platon, Aristoteles), tarih (Herodot), tıp (Hipokrat), matematik (Pisagor, Öklid), tiyatro, Olimpiyat oyunları, demokrasi, alfabe (Fenike alfabesinden).

5. Roma

  • Cumhuriyet (M.Ö. 509-27): Senato, konsüller. Akdeniz'e hâkimiyet.
  • İmparatorluk (M.Ö. 27'den itibaren): Augustus. Geniş topraklar, sağlam yollar (Via Appia), su kemerleri.
  • Roma hukuku: "Hukuk önünde eşitlik"in temeli, günümüz hukukunu etkiledi.
  • Hristiyanlığın yayılışı: 313 Milano Fermanı ile serbest, 380'de resmî din.
  • 395: Theodosius'un ölümüyle Roma, Doğu (Bizans) ve Batı olarak ikiye bölündü. 476'da Batı Roma yıkıldı.

6. Çin ve Hint

  • Çin: İpek, barut, pusula, kâğıt ve matbaa. Çin Seddi (Türk akınlarına karşı).
  • Hint: Kast sistemi, Budizm ve Hinduizm, sıfırın ve ondalık sistemin gelişimi.

7. Sık yapılan hatalar

  • Hammurabi Kanunları'nı Hititlere vermek. Babil'e aittir.
  • Parayı ilk basanların Frigler olduğunu sanmak. Lidyalılardır.
  • Kadeş Savaşı'nı Mısır ile Asur arasında sanmak. Hititler ve Mısır'dır.
  • Demokrasiyi Sparta'ya vermek. Atina'ya aittir.
  • Roma İmparatorluğu'nun 476'da ikiye ayrıldığını sanmak. 395'te bölündü.

8. Konuyu toparla

Başlık Kısa not
Sümerler Çivi yazısı, ziggurat
Babil Hammurabi Kanunları
Mısır Hiyeroglif, piramit
Hititler Kadeş Antlaşması
Lidyalılar İlk para
Atina Demokrasi
Roma Hukuk, 395'te ikiye ayrıldı

Mini test

Soru 1

Aşağıdaki uygarlık-katkı eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

  1. AHititler: İlk parayı bastı
  2. BLidyalılar: İlk parayı bastı
  3. CSümerler: Hiyeroglif yazısını geliştirdi
  4. DMısırlılar: Çivi yazısını geliştirdi
  5. EFrigler: İlk yazılı kanunu yazdırdı
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

  1. Lidyalılar, M.Ö. 7. yüzyılda parayı ilk basan uygarlıktır ve ticareti geliştirmiştir.
  2. Doğru cevap B.

Diğer şıklar: A Hititler para basmadı / C Sümerler çivi yazısını bulmuştur / D Mısırlılar hiyeroglifi geliştirmiştir / E ilk yazılı kanun Babil'de Hammurabi Kanunları.

Soru 2

Bilinen ilk yazılı barış antlaşması olan Kadeş Antlaşması hangi iki devlet arasında yapılmıştır?

  1. AHititler ve Mısırlılar
  2. BAsurlar ve Babiller
  3. CPersler ve Yunanlar
  4. DRomalılar ve Kartacalılar
  5. EFrigler ve Lidyalılar
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. M.Ö. 1274'teki Kadeş Savaşı sonunda Hitit Kralı ve Mısır Firavunu II. Ramses antlaşma yaptı.
  2. Bu antlaşma bilinen ilk yazılı barış antlaşmasıdır. Doğru cevap A.

Diğer şıklar: B, C, D ve E bu antlaşmanın tarafları değildir.

Soru 3

Hammurabi Kanunları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. ABabil Kralı'nın yazdırdığı kanunlardır.
  2. BHititlerin ölüm cezasını kaldıran kanunudur.
  3. CMısır'da firavunlar için hazırlanmıştır.
  4. DLidya'da ticareti düzenleyen yasadır.
  5. EEski Yunan'da demokrasiyi kurmuştur.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. Babil Kralı Hammurabi (M.Ö. 1750 civarı) kanunlarını bir steli üzerine yazdırmıştır.
  2. "Göze göz, dişe diş" ilkesi bu kanunlarda görülür. Doğru cevap A.

Diğer şıklar: B Hitit kanunları daha insancıldır / C Hammurabi Babil kralıdır / D Lidyalılar parayı kullanmıştır / E demokrasi Atina'ya aittir.

Soru 4

Roma İmparatorluğu hangi yılda Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmıştır?

  1. A330
  2. B395
  3. C476
  4. D622
  5. E1453
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

  1. İmparator Theodosius'un ölümüyle 395'te Roma, iki oğlu arasında bölündü.
  2. Bu olay Orta Çağ'ın başlangıcı sayılır. Doğru cevap B.

Diğer şıklar: A İstanbul'un başkent oluşu / C Batı Roma'nın yıkılışı / D Hicret / E İstanbul'un fethi.

Kendini dene

Kendini dene

Çivi yazısını kim buldu?

Sümerler.

Parayı ilk basan uygarlık hangisidir?

Lidyalılar.

Kadeş Antlaşması hangi devletler arasındadır?

Hititler ile Mısırlılar.

Demokrasi hangi şehir devletinde gelişti?

Atina.

Roma hangi yıl ikiye ayrıldı?

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.

Tarih-1 dersinin diğer konuları