Yolumnet

AYT · Tarih-1

Selçuklu Türkiyesi

Yaklaşık 17 dakikalık okuma · Son güncelleme 2026-10-24

Bu konuda ne öğreneceksin

Konya neden bir Selçuklu başkenti oldu? Kervansaraylar neden yol boyunca yaklaşık bir günlük mesafeye yapılırdı? Ahilik nedir ve hâlâ anlamını koruyor mu? Malazgirt'ten sonra Anadolu'ya yerleşen Türkler burada yeni bir devlet kurdu. Anadolu Selçuklu Devleti (1075-1308), Anadolu'nun Türkleşmesini ve İslamlaşmasını sağlayan, beylikler ve Osmanlı'ya zemin hazırlayan devlettir. Bu konuda devletin kuruluşunu ve yükselişini, önemli hükümdarlarını, Kösedağ ve Moğol hâkimiyetini, Türkmen beyliklerini, devlet teşkilatını, ekonomiyi, kültürü ve mimariyi, Ahiliği ve tasavvufu öğreneceksin.

Hedefler

  1. Anadolu Selçuklu Devleti'nin kuruluşunu ve başkentlerini sıralamak.
  2. Miryokefalon (1176), Kösedağ (1243) gibi savaşların sonuçlarını açıklamak.
  3. I. Alaaddin Keykubat dönemini ve fetihlerini anlatmak.
  4. Moğol hâkimiyeti sonrası Anadolu'daki gelişmeleri (beylikler) söylemek.
  5. Kervansaray, medrese, külliye gibi eserleri tanımak.
  6. Ahilik, Mevlana, Yunus Emre ve Hacı Bektaş Veli'nin toplumdaki rolünü yorumlamak.
Anadolu Selçuklu Devleti · Retro Yayıncılık

1. Kuruluş

Malazgirt'ten (1071) sonra Türkmen akınları arttı. Kutalmışoğlu Süleyman Şah, Büyük Selçuklu sultanına bağlı kalmayarak 1075'te İznik'te Anadolu Selçuklu Devleti'ni kurdu.

  • I. Kılıç Arslan (1092-1107): İznik merkezli. I. Haçlı Seferi sırasında (1097) Haçlılar İznik'i aldı. Selçuklular Dorylaion'da yenildi. Başkent Konya'ya taşındı.
  • II. Kılıç Arslan (1156-1192): 1176 Miryokefalon Savaşı'nda Bizans'ı yendi. Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti. Bizans'ın Anadolu'yu geri alma umudu sona erdi.

2. Yükseliş ve en parlak dönem

  • I. Gıyaseddin Keyhüsrev: 1207 Antalya fethi. Akdeniz'e çıkış.
  • I. İzzeddin Keykâvus: 1214 Sinop fethi, Karadeniz'e çıkış. Önemli limanlar ve ticaret.
  • I. Alaaddin Keykubat (1220-1237): Devletin en parlak dönemi. Alanya fethi (1221, Alaiye) ve Akdeniz hâkimiyeti. Kubadabad Sarayı. Konya'da imar. Moğol tehlikesine karşı Harezmşah ve Eyyubi ilişkileri. Kervansaraylar ve hanlar yapıldı. Ticaret yolları güvenliği.

3. Gerileme ve Moğol hâkimiyeti

  • Babailer isyanı (1240): Baba İlyas önderliğinde, vergi ve yönetimden hoşnutsuz Türkmenler. Bastırıldı ama devlet zayıfladı.
  • Kösedağ Savaşı (1243): II. Gıyaseddin Keyhüsrev, Moğol komutanı Baycu Noyan'a yenildi. Anadolu Selçuklu Devleti Moğol hâkimiyetine girdi, vergi vermek zorunda kaldı. Selçuklu sultanları Moğollara bağlı hükümdar oldu.
  • Parçalanma: Moğol baskısı ve iç çekişmeler. Selçuklu otoritesi azaldı, Türkmen beylikleri güçlendi. 1277'de Karamanoğlu Mehmet Bey Türkçeyi resmî dil ilan etti. 1308 civarında devlet sona erdi.
  • Beylikler: Osmanlı, Karamanoğulları, Germiyanoğulları, Aydınoğulları, Saruhanoğulları, Menteşeoğulları, Candaroğulları gibi beylikler ortaya çıktı.

4. Devlet teşkilatı

  • Sultan: Devletin başı. Divan: Vezir, Sahib-i Divan (maliye), Pervane (tuğra ve fermanlar).
  • Atabeylik, iktâ sistemi (toprak gelirinin askerlere tahsisi), Uç beylikleri (sınır).
  • Ordu: Atlı birlikler, Türkmen askerleri, ücretli askerler. Merkez ordusu (hassa) ve iktâ sahibi atlılar.
  • Hukuk: İslam hukuku ve Türk töresi.

5. Ekonomi, sanat ve kültür

  • Ticaret: İpek Yolu ve Baharat Yolu'nun Anadolu geçişi. Kervansaraylar (Sultanhanı, Ağzıkarahan, Alarahan) yol boyunca yaklaşık bir günlük yürüyüş mesafesine yapıldı ve güvenli konaklama, ticaretin güvenliği sağladı. Gümrük ve vergi gelirleri.
  • Mimari: Medreseler (Karatay Medresesi, İnce Minareli Medrese, Çifte Minareli Medrese), camiler (Alâeddin Camii, Konya), darüşşifalar (hastaneler, Divriği Ulu Cami ve Şifahanesi), kümbetler, çini süslemeler. Taç kapı, çini, alçı süsleme.
  • Dil: Resmî dil Farsça, ilim dili Arapça, halk dili Türkçe. Mevlana (Farsça Mesnevi), Yunus Emre (sade Türkçe), Hacı Bektaş Veli (Vilayetname), Ahi Evran.
  • Tasavvuf: Mevleviliğin merkezi Konya. Türkmen kitlelerin İslamlaşmasında dervişler önemli rol oynadı.

6. Ahilik ve sosyal yapı

Ahilik: Ahi Evran (Kırşehir) ile ilişkilendirilen, esnaf ve sanatkârları örgütleyen, ahlaki ve ekonomik düzen kuran teşkilattır. Üretimde kalite, fiyat denetimi, usta-çırak yetiştirme, iş ahlakı. Ahiler Moğol baskısı döneminde kentlerin yönetiminde etkili oldu. Bacıyan-ı Rum kadın teşkilatıdır. Osmanlı'da lonca sistemi Ahilik temelindedir.

Yerleşme: Türkmenler Anadolu'ya göçebe boylar hâlinde yerleşti, uç bölgelerde gaza geleneği. Kırsalda zaviyeler, şehirlerde medrese ve ahi birlikleri.

7. Sık yapılan hatalar

  • Anadolu Selçuklu devletini Büyük Selçuklu'nun devamı sanmak. Bağımsız bir devlettir.
  • Malazgirt'i Anadolu Selçuklu'nun kuruluş savaşı sanmak. Kuruluş 1075'tir.
  • Kösedağ Savaşı'nı Haçlılara karşı sanmak. Moğollara karşıdır.
  • Ahiliği yalnızca dinî bir teşkilat sanmak. Esnaf ve ahlak teşkilatıdır.
  • Kervansarayları askerî amaçlı sanmak. Ticaret içindir.

8. Konuyu toparla

Başlık Kısa not
1075 Kuruluş, Süleyman Şah, İznik
Başkent İznik sonra Konya
Miryokefalon (1176) Anadolu Türk yurdu oldu
Alaaddin Keykubat En parlak dönem, Alanya
Kösedağ (1243) Moğol hâkimiyeti
1277 Türkçe resmî dil (Karamanoğlu)
Ahilik Esnaf teşkilatı

Mini test

Soru 1

Anadolu Selçuklu Devleti'ni 1075'te İznik'te kuran hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

  1. ASultan Alparslan
  2. BKutalmışoğlu Süleyman Şah
  3. CSultan Melikşah
  4. DSultan Tuğrul Bey
  5. ESultan II. Kılıç Arslan
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

  1. Kutalmışoğlu Süleyman Şah, Büyük Selçuklu sultanından ayrılarak Anadolu'da bağımsız bir devlet kurdu.
  2. Başkent İznik'ti, daha sonra Konya oldu. Doğru cevap B.

Diğer şıklar: A, C ve D Büyük Selçuklu sultanlarıdır / E Miryokefalon'un galibidir.

Soru 2

Anadolu Selçuklu Devleti'nin Moğol hâkimiyetine girmesine yol açan savaş aşağıdakilerden hangisidir?

  1. AMalazgirt Savaşı
  2. BMiryokefalon Savaşı
  3. CDorylaion Savaşı
  4. DKösedağ Savaşı
  5. EDandanakan Savaşı
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

  1. 1243'te II. Gıyaseddin Keyhüsrev, Moğol komutanı Baycu Noyan'a Kösedağ'da yenildi.
  2. Devlet Moğol hâkimiyetine girdi ve vergi ödemeye başladı. Doğru cevap D.

Diğer şıklar: A 1071, Bizans / B 1176, Bizans / C 1097, Haçlılar / E 1040, Gazneli.

Soru 3

Anadolu Selçuklu Devleti döneminde yol boyunca yapılan kervansarayların temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. AYol güvenliği ve konaklama sağlamak
  2. BOrduyu barındırıp ikmal yapmak
  3. CVergi toplamak için gümrük kurmak
  4. DHükümdarın yazlık sarayı olmak
  5. EMisafir yabancı elçileri ağırlamak
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. Kervansaraylar, ticaret yollarında yaklaşık günlük yürüyüş mesafesine yapılan konaklama yerleridir.
  2. Ticaret ve yol güvenliğini sağlayarak Anadolu'nun ekonomik hayatını canlandırdı. Doğru cevap A.

Diğer şıklar: Askerî amaçlı değildi / gümrük hizmeti yan işlevdi / saray değildi / elçi ağırlama temel amaç değildi.

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Ahilik teşkilatıyla ilgili doğrudur?

  1. ASavaş için kurulmuş askerî bir birliktir.
  2. BEsnafı örgütleyen ahlaki ve ekonomik teşkilattır.
  3. CYalnızca Konya şehrinde varlık göstermiştir.
  4. DŞii inancına dayanan dinî bir tarikattır.
  5. EOsmanlı'nın yıkılışından sonra ortaya çıkmıştır.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

  1. Ahilik, Ahi Evran'la anılan, esnafın kalite, fiyat ve ahlak kurallarını belirleyen bir teşkilattır.
  2. Osmanlı'da lonca sisteminin temelini oluşturur. Doğru cevap B.

Diğer şıklar: A askerî değil / C Anadolu'nun birçok şehrinde / D Sünni-tasavvufi çizgide / E Selçuklu döneminde doğmuştur.

Kendini dene

Kendini dene

Anadolu Selçuklu Devleti'ni kim kurdu?

Kutalmışoğlu Süleyman Şah.

Anadolu'nun Türk yurdu olduğu hangi savaşla kesinleşti?

Miryokefalon (1176).

Selçukluların en parlak hükümdarı kimdir?

I. Alaaddin Keykubat.

Moğol hâkimiyeti hangi savaşla başladı?

Kösedağ (1243).

Esnaf teşkilatının adı nedir?

Ahilik.

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.

Tarih-1 dersinin diğer konuları