Bu konuda ne öğreneceksin
Söğüt'te küçük bir uç beyliği olarak başlayan Osmanlı, nasıl üç kıtaya yayılan bir imparatorluğa dönüştü? Bursa neden ilk başkent oldu? İstanbul'un fethi neden bir çağı kapattı? Osmanlı Devleti'nin kuruluş (1299-1402), fetret ve toparlanma (1402-1453) ve yükselme (1453-1566) dönemleri, Türk ve dünya tarihinin dönüm noktalarını içerir. Bu konuda beyliğin doğuşunu, Osman, Orhan, I. Murat, Yıldırım Bayezid'in fetihlerini, Ankara Savaşı'nı ve Fetret Devri'ni, Fatih, Yavuz Selim ve Kanuni dönemlerini ve önemli savaşların sonuçlarını öğreneceksin.
Hedefler
- Osmanlı Beyliği'nin kuruluş nedenlerini ve ilk başarılarını anlatmak.
- Osman, Orhan, I. Murat, Yıldırım Bayezid dönemi fetihlerini sıralamak.
- Ankara Savaşı ve Fetret Devri'nin sonuçlarını açıklamak.
- II. Murat ve Fatih dönemini (Varna, İstanbul'un fethi) yorumlamak.
- Yavuz Selim ve Kanuni dönemi fetihlerini ve sonuçlarını söylemek.
- Dönemin önemli savaşlarını yıllarıyla eşleştirmek.
1. Kuruluş dönemi (1299-1402)
Osmanlı Beyliği, Selçuklu ve Bizans arasındaki sınırda (uç bölgesi) kuruldu. Söğüt ve Domaniç yöresinde Kayı boyu Ertuğrul Gazi'nin liderliğinde. Osman Bey (1299 gelenekle) bağımsızlığını ilan etti. Başarı nedenleri: Bizans'ın zayıflığı, Selçuklu'nun Moğol baskısı altında çökmesi, gaza ve cihat ruhu, Ahiler ve dervişlerin desteği, Anadolu'dan gelen Türkmenlerin akını, uç bölgesinde hareketlilik.
- Osman Bey: 1302 Koyunhisar Savaşı (Bizans'a karşı ilk büyük zafer), Eskişehir ve çevresi.
- Orhan Bey (1324-1362): 1326'da Bursa'yı aldı ve başkent yaptı. 1331 İznik, 1337 İzmit. İlk medrese İznik'te açıldı. İlk Osmanlı parası bastırıldı. Yaya ve müsellem adlı ilk düzenli ordu kuruldu. Karesi Beyliği (1345) ele geçirildi ve Çanakkale Boğazı'na ulaşıldı. 1352'de Çimpe Kalesi (Süleyman Paşa): Rumeli'ye ilk geçiş.
- I. Murat (1362-1389): 1361-62 Edirne, 1365'te başkent yapıldı. Sırpsındığı Savaşı (1364), Çirmen (1371). Beylerbeyilik (Lala Şahin Paşa), devşirme ve yeniçeri ocağı kuruldu. Timar sistemi geliştirildi. 1389 I. Kosova Savaşı: Sırp ve müttefikleri yenildi, ama Murat şehit düştü.
- Yıldırım Bayezid (1389-1402): Anadolu Türk birliğini sağlamaya çalıştı. 1396 Niğbolu Savaşı: Haçlı ordusu yenildi. İstanbul kuşatması (Anadolu Hisarı). 1402 Ankara Savaşı: Timur'a yenildi. Bayezid esir düştü ve öldü.
2. Fetret Devri ve toparlanma (1402-1451)
Ankara Savaşı'nın sonuçları: Osmanlı Fetret Devrine girdi (1402-1413): Bayezid'in oğulları (Süleyman, İsa, Musa, Mehmet) arasında taht mücadelesi. Anadolu beylikleri bağımsızlığını geri aldı. Bizans nefes aldı.
- Çelebi Mehmet (1413-1421): Kardeşlerini yenerek devleti yeniden birleştirdi. II. Kuruluş kabul edilir.
- II. Murat (1421-1451): 1444 Varna Savaşı'nda Haçlı ordusunu yendi. 1448 II. Kosova Savaşı ile Balkanlar'daki Osmanlı hâkimiyeti kesinleşti.
3. Yükselme dönemi (1451-1566)
Fatih Sultan Mehmet (1451-1481):
- 29 Mayıs 1453 İstanbul'un fethi: Orta Çağ kapandı, Yeni Çağ başladı. Bizans yıkıldı. İstanbul başkent oldu. Rumeli Hisarı, büyük toplar (Şahi) ve gemilerin karadan yürütülmesi.
- Fetihler: Mora, Sırbistan, Bosna, Arnavutluk, 1461 Trabzon (Trabzon Rum İmparatorluğu), Amasra, Kırım (1475), Otlukbeli (1473): Akkoyunlu Uzun Hasan yenildi, Doğu Anadolu güvence altına alındı.
- Kanunname-i Âli Osman, Sahn-ı Seman Medreseleri, Ayasofya Camii'ne çevrildi. Kardeş katli kanunlaşmıştır.
II. Bayezid (1481-1512): Dengeli politika. Cem Sultan meselesi, Memlüklerle savaş, Endülüs Müslümanlarını donanmayla kurtardı (Kemal Reis).
Yavuz Sultan Selim (1512-1520):
- 1514 Çaldıran Savaşı: Safevi Şah İsmail'e karşı. Doğu Anadolu'nun alınması.
- 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye Savaşları: Memlük Devleti yıkıldı. Mısır, Suriye, Filistin, Hicaz Osmanlı'ya geçti. Halifelik Osmanlı'ya geçti ve Kutsal Emanetler İstanbul'a getirildi. Osmanlı İslam dünyasının lideri oldu.
Kanuni Sultan Süleyman (1520-1566):
- 1521 Belgrad, 1522 Rodos, 1526 Mohaç Meydan Muharebesi (Macar Kralı II. Lajos yenildi, Macaristan Osmanlı etkisine girdi), 1529 I. Viyana Kuşatması (başarısız), 1538 Preveze Deniz Savaşı: Barbaros Hayrettin Paşa, Haçlı donanmasını yendi. Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğü.
- Kanuni döneminde hukuk ve teşkilat düzenlemeleri, Mimar Sinan, Baki. Osmanlı üç kıtaya yayıldı.
- Kanuni sonrası: II. Selim (1566-1574): 1570 Kıbrıs'ın fethi, 1571 İnebahtı (donanma yenildi ama kısa sürede yenilendi, Sokollu Mehmet Paşa'nın tedbiriyle). Don-Volga kanalı projesi (1569) başarısız oldu.
4. Osmanlı'nın yükseliş nedenleri
Güçlü ve disiplinli ordu (yeniçeri), merkezî yönetim, ekonomik güç (ticaret yolları), uygun coğrafya, hoşgörü politikası (iskân ve istimalet), fetihlerle gelen gelirler, yetenekli padişahlar ve devşirme sistemiyle liyakat.
5. Sık yapılan hatalar
- Osmanlı'nın kurucusunu Ertuğrul Gazi sanmak. Osman Bey'dir.
- Bursa'yı Osman Bey'in fethettiğini sanmak. Orhan Bey fethetti.
- Çimpe ile Edirne fethini karıştırmak. Çimpe 1352, Edirne 1361-62.
- Ankara Savaşı'nı Haçlılara karşı sanmak. Timur'adır.
- Preveze ile İnebahtı'yı karıştırmak. Preveze 1538 Osmanlı zaferi, İnebahtı 1571 Osmanlı yenilgisi.
6. Konuyu toparla
| Başlık | Kısa not |
|---|---|
| 1326 | Bursa, Orhan Bey |
| 1352 | Çimpe, Rumeli'ye geçiş |
| 1389 | I. Kosova, Murat şehit |
| 1402 | Ankara, Timur |
| 1453 | İstanbul, Orta Çağ sona erdi |
| 1517 | Ridaniye, halifelik |
| 1538 | Preveze, Akdeniz üstünlüğü |
Mini test
Soru 1
Osmanlıların Rumeli'ye geçişini sağlayan ve bu bölgedeki ilk Osmanlı yerleşmesi olan olay aşağıdakilerden hangisidir?
- AEdirne'nin fethi
- BNiğbolu Savaşı
- CSırpsındığı Savaşı
- DI. Kosova Savaşı
- EÇimpe Kalesi'nin alınması
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
- 1352'de Orhan Bey'in oğlu Süleyman Paşa, Çimpe Kalesi'ni alarak Rumeli'ye geçti.
- Bu, Osmanlı'nın Avrupa'daki ilk yerleşimidir. Doğru cevap E.
Diğer şıklar: A 1361-62, Rumeli'deki ilk büyük fetih / B 1396 / C 1364 / D 1389.
Soru 2
İstanbul'un fethi (1453) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AOsmanlı Devleti kurulmuştur.
- BRumeli'ye geçiş sağlanmıştır.
- CAnadolu Türk birliği kurulmuştur.
- DOrta Çağ kapanmış, Yeni Çağ açılmıştır.
- EHalifelik Osmanlı'ya geçmiştir.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
- Fatih Sultan Mehmet'in 1453'teki fethi Bizans'ı yıktı.
- Bu olay Orta Çağ'ın sonu ve Yeni Çağ'ın başlangıcı kabul edilir. Doğru cevap D.
Diğer şıklar: A 1299 / B 1352 / C Yıldırım Bayezid'in hedefi / E 1517'de.
Soru 3
1402 Ankara Savaşı'nın sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
- AOsmanlı Devleti yıkılmıştır.
- BFetret Devri başlamıştır.
- CAnadolu birliği sağlanmıştır.
- DRumeli'de yeni fetihler başlamıştır.
- EYavuz Selim tahta çıkmıştır.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
- Yıldırım Bayezid, Ankara'da Timur'a yenilerek esir düştü.
- Bayezid'in oğulları arasında taht mücadelesi (Fetret Devri) başladı. Doğru cevap B.
Diğer şıklar: A devlet yıkılmadı / C Anadolu birliği bozuldu / D fetihler durdu / E Yavuz Selim 1512'de.
Soru 4
1538 Preveze Deniz Savaşı'nın sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
- AOsmanlı, Mısır Seferi'ni tamamlamıştır.
- BOsmanlı, Balkan topraklarından çekilmiştir.
- CKıbrıs Osmanlı topraklarına katılmıştır.
- DOsmanlı donanması ağır bir yenilgi almıştır.
- EAkdeniz'de Osmanlı üstünlüğü sağlanmıştır.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
- Barbaros Hayrettin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, Haçlı donanmasını Preveze'de yendi.
- Bu zaferle Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğü yaklaşık 33 yıl sürdü. Doğru cevap E.
Diğer şıklar: A 1517 / B böyle bir çekilme yok / C 1570 / D yenilgi 1571 İnebahtı'dadır.
Kendini dene
Kendini dene
Osmanlı Devleti'ni kim kurdu?
Osman Bey.
Rumeli'ye ilk geçiş hangi kale ile oldu?
Çimpe Kalesi.
Ankara Savaşı kiminle yapıldı?
Timur.
İstanbul'un fethi hangi yıldır?
Mısır'ın Osmanlı'ya geçtiği savaş hangisidir?
Ridaniye (1517).
Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.