Yolumnet

AYT · Tarih-1

XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı

Yaklaşık 17 dakikalık okuma · Son güncelleme 2026-10-24

Bu konuda ne öğreneceksin

Osmanlı'nın ilk anayasası hangi yıl ilan edildi? Meşrutiyet iki kez neden ilan edildi? Çanakkale neden yalnızca bir askerî zafer değil, aynı zamanda dünya tarihini etkileyen bir olaydır? Osmanlı Devleti, 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında I. Meşrutiyet, II. Abdülhamit dönemi, II. Meşrutiyet, Trablusgarp ve Balkan savaşları, I. Dünya Savaşı ve Mondros ile yıkılış sürecine girdi. Bu konuda meşrutiyet hareketlerini, dönemin siyasi akımlarını (Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük, Batıcılık), savaşları ve savaş sonrası durumu öğreneceksin.

Hedefler

  1. I. ve II. Meşrutiyet'in nedenlerini ve sonuçlarını karşılaştırmak.
  2. Kanun-ı Esasi'nin ilk anayasa olduğunu bilmek.
  3. Siyasi akımları (Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük, Batıcılık) ayırt etmek.
  4. Trablusgarp ve Balkan savaşlarının sonuçlarını söylemek.
  5. Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'na girişini ve cephelerini sıralamak.
  6. Mondros Ateşkesi'nin hükümlerini ve sonuçlarını açıklamak.
XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti ve Dünya · Ardıç Tarih

1. I. Meşrutiyet (1876)

  • Neden: Tanzimat'ın yetersizliği, mali kriz, Balkanlardaki isyanlar, Jön Türkler ve Yeni Osmanlılar (Namık Kemal, Ziya Paşa) hareketi, Mithat Paşa'nın liderliği.
  • 1876'da V. Murat'ın akıl hastalığı nedeniyle tahttan indirilmesinin ardından II. Abdülhamit tahta çıktı ve Kanun-ı Esasi'yi ilan etti (23 Aralık 1876). Osmanlı Devleti'nin ilk anayasasıdır. Meclis-i Mebusan (halkın seçtiği) ve Ayan Meclisi (padişahın seçtiği) açıldı.
  • 93 Harbi (1877-78): Osmanlı-Rus Savaşı. Ayastefanos, sonra Berlin Antlaşması (1878). Abdülhamit Meclisi kapattı (1878) ve Kanun-ı Esasi'yi askıya aldı. Istibdat dönemi başladı.

2. II. Abdülhamit dönemi (1878-1908)

  • Yönetim: Sansür, jurnal (ihbar), siyasi baskı. İttihad-ı İslam (Panislamizm) siyaseti. Halifelik vurgusu.
  • Eğitim ve ulaşım: Okullar (idadi, rüşdiye), Darülfünun (üniversite), Hicaz Demiryolu, Bağdat Demiryolu (Almanya ile).
  • Dış politika: Almanya'ya yakınlık. Düyun-u Umumiye (1881): Osmanlı borçlarının yönetimi yabancılara bırakıldı.
  • Muhalefet: Jön Türkler: İttihat ve Terakki Cemiyeti (1889 İstanbul'da askerî tıbbiyede, Paris'te Ahmet Rıza) ve diğer cemiyetler.

3. II. Meşrutiyet (1908) ve sonrası

  • 1908: İttihat ve Terakki'nin baskısıyla II. Abdülhamit Kanun-ı Esasi'yi yeniden yürürlüğe koydu.
  • 31 Mart Vakası (13 Nisan 1909): İstanbul'da çıkan gerici ayaklanma. Hareket Ordusu (Mahmut Şevket Paşa, Mustafa Kemal'in de görev yaptığı) bastırdı. II. Abdülhamit tahttan indirildi, V. Mehmet Reşat tahta çıktı.
  • 1913 Bab-ı Ali Baskını: İttihat ve Terakki yönetimi tek parti idaresine yöneldi.

Siyasi akımlar: Osmanlıcılık (tüm tebaanın eşitliği), İslamcılık (İslam birliği), Türkçülük (Ziya Gökalp, Yusuf Akçura), Batıcılık (Abdullah Cevdet, Kılıçzade Hakkı). Adem-i merkeziyetçilik (Prens Sabahattin).

4. Savaşlar

  • Trablusgarp Savaşı (1911-1912): İtalya saldırdı. Uşi (Ouchy) Antlaşması: Osmanlı Libya'yı fiilen kaybetti. Mustafa Kemal ve Enver Bey direniş.
  • Balkan Savaşları (1912-1913): Sırbistan, Bulgaristan, Yunanistan ve Karadağ Balkan Birliği kurdu. I. Balkan Savaşı (1912): Osmanlı yenildi. Londra Antlaşması (1913). II. Balkan Savaşı (1913): Bulgaristan, müttefikleriyle savaştı. Bükreş Antlaşması. Osmanlı Edirne'yi geri aldı: İstanbul Antlaşması (Bulgaristan, 1913). Rumeli'deki topraklar büyük ölçüde kaybedildi.

5. I. Dünya Savaşı (1914-1918)

  • Nedenler: Sömürge rekabeti, silahlanma, bloklaşma (Üçlü İttifak ve Üçlü İtilaf), Balkanlar sorunu. Saraybosna Suikastı (28 Haziran 1914).
  • Osmanlı'nın girişi: 2 Ağustos 1914 gizli Alman-Osmanlı ittifakı. Ekim 1914'te Karadeniz'de Rus limanlarının bombalanmasıyla savaşa girdi.
  • Cepheler:
    • Çanakkale (1915): İtilaf Devletleri'nin Boğazları geçerek İstanbul'u alma ve Rusya'ya yardım ulaştırma girişimi. Deniz Savaşı (18 Mart 1915) Osmanlı zaferi. Kara savaşları: Anafartalar, Conkbayırı, Arıburnu (Mustafa Kemal'in başarıları). Sonuç: Osmanlı zaferi. Rusya'ya yardım yolu kapandı, Rusya zayıfladı, 1917 Bolşevik Devrimi hızlandı.
    • Kafkas Cephesi: Sarıkamış (1914-15, Osmanlı ağır kayıp), Ardahan, Kars, Batum (Brest-Litovsk 1918).
    • Irak: Kut'ül Amare (1916, Osmanlı zaferi).
    • Filistin-Sina ve Hicaz: Arap isyanı (Şerif Hüseyin, İngiliz desteği).
  • Savaşın sonu: 1917'de ABD İtilaf yanında, Rusya savaştan çıkma. 1918'de Wilson ilkeleri. Bulgaristan'ın teslimiyetiyle (Eylül 1918) Osmanlı yalnız kaldı.

6. Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)

Mondros Mütarekesi, Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında Limni Adası'ndaki Mondros Limanı'nda Agamemnon zırhlısında imzalandı.

Hükümleri: Osmanlı ordusu terhis edilecek. Boğazlar İtilaf Devletleri'nin kontrolüne verilecek. 7. madde: İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden her stratejik noktayı işgal edebilecek. 24. madde: Doğu Anadolu'da karışıklık çıkarsa altı vilayeti işgal edebilecek. Limanlar ve demiryolları İtilaf Devletleri'nin kontrolüne verilecek.

Sonuç: Osmanlı fiilen savaştan çekildi. İtilaf Devletleri bu maddelere dayanarak işgalleri başlattı (Ocak 1919'dan itibaren). Ardından İstanbul'un işgali, Sevr Antlaşması (1920) gelir. Milli Mücadele'nin başlamasına zemin hazırlar.

7. Sık yapılan hatalar

  • Kanun-ı Esasi'yi II. Meşrutiyet sırasında hazırlandı sanmak. 1876'dır.
  • İstanbul Antlaşması'nı Londra ile karıştırmak. Bulgaristan'la 1913 İstanbul Antlaşması Edirne'yi geri verdi.
  • Çanakkale'yi Osmanlı yenilgisi sanmak. Zaferdir.
  • Sarıkamış'ı Rus yenilgisi sanmak. Osmanlı ağır kayıp verdi.
  • Mondros'u Sevr ile karıştırmak. Mondros ateşkes, Sevr barış antlaşması.

8. Konuyu toparla

Başlık Kısa not
1876 I. Meşrutiyet, Kanun-ı Esasi
1908 II. Meşrutiyet
1909 31 Mart, II. Abdülhamit indirildi
1911 Trablusgarp
1912-1913 Balkan Savaşları
1915 Çanakkale
30 Ekim 1918 Mondros

Mini test

Soru 1

1876'da ilan edilen Kanun-ı Esasi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. AOsmanlı'nın ilk anayasasıdır ve 1876'da ilan edilmiştir.
  2. B1908'de II. Meşrutiyet sırasında hazırlanmıştır.
  3. CPadişahın yetkilerini tamamen ortadan kaldırmıştır.
  4. DCumhuriyetin ilk anayasasıdır.
  5. EII. Mahmut döneminde kabul edilmiştir.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. Kanun-ı Esasi (23 Aralık 1876), II. Abdülhamit döneminde ilan edilen Osmanlı'nın ilk anayasasıdır.
  2. Meclis-i Mebusan ve Ayan Meclisi'ni kurmuştur. Doğru cevap A.

Diğer şıklar: B 1908'de yeniden yürürlüğe girdi / C padişah yetkilerini koruyordu / D Cumhuriyetin ilk anayasası 1921 Teşkilat-ı Esasiye / E II. Mahmut Sened-i İttifak dönemidir.

Soru 2

Bulgaristan ile imzalanıp Osmanlı'nın Edirne'yi geri almasını sağlayan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

  1. ALondra Antlaşması
  2. BBükreş Antlaşması
  3. Cİstanbul Antlaşması
  4. DBerlin Antlaşması
  5. ESevr Antlaşması
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

  1. II. Balkan Savaşı sırasında Bulgaristan'ın zor durumda kalmasıyla Osmanlı Edirne'yi geri aldı.
  2. 1913 İstanbul Antlaşması ile Edirne Osmanlı'ya kaldı. Doğru cevap C.

Diğer şıklar: A I. Balkan Savaşı sonu / B II. Balkan Savaşı sonu, Balkan devletleri arasında / D 1878 / E 1920.

Soru 3

30 Ekim 1918 tarihli Mondros Ateşkes Antlaşması'nın sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. AOsmanlı Devleti savaşa girmiştir.
  2. BOsmanlı Devleti savaştan çekilmiştir.
  3. CMudanya Ateşkesi imzalanmıştır.
  4. DSevr Antlaşması imzalanmıştır.
  5. ELozan Antlaşması imzalanmıştır.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

  1. Mondros, Osmanlı ile İtilaf Devletleri arasında imzalandı ve Osmanlı savaştan çekildi.
  2. İtilaf Devletleri bu antlaşmaya dayanarak işgallere başladı. Doğru cevap B.

Diğer şıklar: A 1914 / C 1922 / D 1920 / E 1923.

Soru 4

Çanakkale Savaşları'nın Osmanlı zaferiyle sonuçlanmasının dünya tarihine etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. ARusya'ya yardım ulaştırılmıştır.
  2. BOsmanlı Boğazları kaybetmiştir.
  3. CRusya'ya yardım yolu kapanmıştır.
  4. DBolşevik Devrimi önlenmiştir.
  5. EAlmanya savaştan çekilmiştir.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

  1. İtilaf Devletleri Boğazları geçerek Rusya'ya savaş malzemesi ulaştırmak istiyordu.
  2. Çanakkale'nin geçilememesiyle Rusya'ya sürekli yardım yolu kapandı. Bu durum Rusya'nın zayıflamasına ve 1917 Devrimi'ne zemin hazırladı. Doğru cevap C.

Diğer şıklar: A yardım ulaşamadı / B Boğazlar korundu / D devrim hızlandı / E Almanya savaşa devam etti.

Kendini dene

Kendini dene

Osmanlı'nın ilk anayasası hangisidir?

Kanun-ı Esasi (1876).

II. Meşrutiyet hangi yıl ilan edildi?

Trablusgarp Savaşı hangi devletle yapıldı?

İtalya.

Çanakkale hangi yıl yaşandı?

Mondros hangi tarihte imzalandı?

30 Ekim 1918.

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.

Tarih-1 dersinin diğer konuları