Yolumnet

AYT · Tarih-1

Milli Mücadele

Yaklaşık 17 dakikalık okuma · Son güncelleme 2026-10-24

Bu konuda ne öğreneceksin

Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarken ne yapmaya karar vermişti? Erzurum ve Sivas Kongreleri hangi kararları aldı? Sakarya Meydan Muharebesi neden dönüm noktasıdır? Osmanlı'nın yıkıldığı, işgallere uğradığı dönemde Türk milleti bağımsızlığı için Milli Mücadele'yi verdi ve yeni bir devlet kurdu. Bu konuda işgalleri ve cemiyetleri, Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışını, Amasya, Erzurum ve Sivas kongrelerini, TBMM'nin açılışını, cepheleri ve savaşları, Mudanya ve Lozan'ı ve Cumhuriyet'in ilanını öğreneceksin.

Hedefler

  1. İşgallerin ve cemiyetlerin (Müdafaa-i Hukuk) Milli Mücadele'ye etkisini açıklamak.
  2. Mustafa Kemal'in 19 Mayıs 1919'dan Sivas Kongresi'ne kadar yaptıklarını sıralamak.
  3. Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleri'nin kararlarını ayırt etmek.
  4. TBMM'nin açılışını ve Misak-ı Milli'yi yorumlamak.
  5. Doğu, Güney ve Batı Cephesi'ndeki savaşları sıralamak.
  6. Mudanya, Lozan ve Cumhuriyet'in ilanına giden süreci anlatmak.
Milli Mücadele: Örgütlenme Dönemi · Retro Yayıncılık

1. İşgaller ve cemiyetler

  • Mondros sonrası işgaller: İzmir (15 Mayıs 1919, Yunan), Antalya, Konya (İtalya), Güney Anadolu (Fransa ve İngiltere), İstanbul (13 Kasım 1918'de İtilaf donanması). Pontus ve Ermeni faaliyetleri.
  • Müdafaa-i Hukuk (Hukuku Savunma) cemiyetleri: Yerel direniş örgütleri. Redd-i İlhak, Trakya-Paşaeli, Kilikyalılar, Doğu Anadolu, İzmir cemiyetleri.
  • Kuvayı Milliye: Düzenli ordu kurulana kadar halkın kendiliğinden direniş birlikleri.
  • Wilson ilkeleri: Ulusal self-determinasyon (kendi kaderini tayin hakkı) fikri direnişi destekledi.

2. Mustafa Kemal ve kongreler

  • 19 Mayıs 1919: Samsun'a çıkış. Mustafa Kemal Paşa 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a çıktı. Milli Mücadele'nin başlangıcı kabul edilir.
  • Havza Genelgesi (28 Mayıs): Mitingler.
  • Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): "Vatanın bütünlüğü, milletin istiklali tehlikededir. Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." İlk kez ulusal bağımsızlık ve milli egemenlik ilkesi. Sivas'ta kongre toplanması kararı.
  • Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919): Doğu illeri adına. Milli sınırlar belirlendi. Manda ve himaye reddedildi. Vatanın bütünlüğü vurgulandı. Temsil Heyeti seçildi. Heyet-i Temsiliye (Mustafa Kemal başkan).
  • Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Bütün yurdu temsil eden kongre. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kuruldu (cemiyetler birleşti). Manda ve himaye kesin olarak reddedildi. Heyet-i Temsiliye tüm yurdu temsil eder hâle getirildi. İradei Milliye gazetesi.
  • Amasya Görüşmeleri (Ekim 1919): İstanbul hükümeti ile Heyet-i Temsiliye ilk kez tanındı. Son Osmanlı Mebusan Meclisi seçimleri.
  • Misak-ı Milli (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilen milli sınırlar kararı. İstanbul'un işgali (16 Mart 1920): Meclis dağıtıldı, mebuslar Malta'ya sürüldü.

3. TBMM'nin açılışı (23 Nisan 1920)

Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Başkan Mustafa Kemal. Millî egemenlik ilkesi, meclis hükümeti sistemi.

  • Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (20 Ocak 1921): İlk anayasa. "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir."
  • Şeyhülislam fetvası ve Hıyanet-i Vataniye Kanunu. Ayaklanmalar (Düzce, Yozgat vb.) bastırıldı.
  • Düzenli ordu: Kuvayı Milliye'den düzenli orduya geçiş.
  • Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920): Osmanlı ile İtilaf. TBMM tanımadı. Milli Mücadele'yi güçlendirdi.

4. Cepheler

Doğu Cephesi: Kazım Karabekir. Ermenilere karşı. Sarıkamış, Kars. Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920): TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşma. Moskova Antlaşması (Mart 1921): SSCB ile.

Güney Cephesi: Fransızlara karşı Maraş, Antep, Urfa (Kahraman unvanları). Ankara Antlaşması (Ekim 1921): Fransa ile. Fransa Güney'den çekildi.

Batı Cephesi:

  • I. İnönü (Ocak 1921): Düzenli ordunun ilk büyük başarısı. Komutan İsmet Paşa.
  • II. İnönü (Mart 1921): Yunanlara karşı ikinci başarı. Zaferin ardından Moskova Antlaşması (16 Mart 1921) imzalandı ve TBMM'nin uluslararası itibarı arttı.
  • Kütahya-Eskişehir Muharebeleri (Temmuz 1921): Yunan ilerleyişi, Türk ordusu Sakarya'ya çekildi.
  • Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos-13 Eylül 1921): Mustafa Kemal Başkomutan. "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." Savunmadan taarruza geçiş. 22 gün 22 gece. Mustafa Kemal'e Gazi ve Mareşal unvanları verildi.
  • Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922): Başkomutanlık Meydan Muharebesi (30 Ağustos), Dumlupınar. 9 Eylül 1922 İzmir'in kurtuluşu. Yunan ordusu Anadolu'dan çıkarıldı.

5. Mudanya, Lozan ve Cumhuriyet

  • Mudanya Ateşkesi (11 Ekim 1922): İtilaf Devletleri ve Yunanistan ile. Doğu Trakya Türklere geri verildi, savaş sona erdi.
  • Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922): Osmanlı Devleti sona erdi.
  • Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Heyet başkanı İsmet İnönü. Türkiye'nin bağımsızlığı uluslararası alanda tanındı. Kapitülasyonlar kaldırıldı. Sınırlar (Doğu Trakya, Boğazlar) belirlendi. Musul ve Hatay sorunu sonraya bırakıldı (Musul 1926, Hatay 1939). Azınlıklar, nüfus mübadelesi. Sevr geçersiz oldu.
  • 29 Ekim 1923: Cumhuriyet'in ilanı. İlk cumhurbaşkanı Mustafa Kemal.

6. Sık yapılan hatalar

  • Amasya Genelgesi'ni Sivas Kongresi sanmak. Amasya genelgedir, Erzurum ve Sivas kongredir.
  • Manda ve himayenin Erzurum'da kabul edildiğini sanmak. Reddedildi.
  • Sakarya'yı Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile karıştırmak.
  • Lozan'ı Sevr yerine koymak. Sevr'i TBMM tanımadı, Lozan ile geçersiz oldu.
  • Gümrü ile Ankara Antlaşması'nı karıştırmak. Gümrü Ermenistan, Ankara Fransa ile.

7. Konuyu toparla

Başlık Kısa not
19 Mayıs 1919 Samsun'a çıkış
Amasya Genelgesi Milletin istiklalini milletin azmi kurtaracak
Erzurum Milli sınırlar, manda reddi
Sivas Cemiyetlerin birleşmesi
23 Nisan 1920 TBMM açıldı
Sakarya Savunmadan taarruza
Lozan Kapitülasyonlar kalktı

Mini test

Soru 1

Erzurum Kongresi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. AManda ve himaye isteği kabul edilmiştir.
  2. BManda ve himaye reddedilmiş, sınırlar çizilmiştir.
  3. CBüyük Millet Meclisi açılmıştır.
  4. DSaltanatın kaldırılması kararlaştırılmıştır.
  5. EMisak-ı Milli kararları kabul edilmiştir.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

  1. Erzurum Kongresi (1919), Doğu illerinin temsilcileriyle toplandı.
  2. Manda ve himaye reddedildi, milli sınırlar belirlendi ve Temsil Heyeti seçildi. Doğru cevap B.

Diğer şıklar: A reddedildi / C 23 Nisan 1920 / D 1 Kasım 1922 / E 28 Ocak 1920.

Soru 2

Sivas Kongresi'nin sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

  1. ACemiyetler birleşti, Temsil Heyeti seçildi.
  2. BManda ve himaye teklifi kabul edilmiştir.
  3. CMebusan Meclisi İstanbul'da toplanmıştır.
  4. DMisak-ı Milli kararları ilan edilmiştir.
  5. ESaltanatın kaldırılması kabul edilmiştir.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. Sivas Kongresi (Eylül 1919), bütün yurdu temsil eden kongre oldu.
  2. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kuruldu ve Heyet-i Temsiliye tüm yurdu temsil eder hâle geldi. Doğru cevap A.

Diğer şıklar: B manda reddedildi / C 1920 / D 28 Ocak 1920 / E 1922.

Soru 3

Sakarya Meydan Muharebesi'nden sonra TBMM Mustafa Kemal'e hangi unvanları vermiştir?

  1. APaşalık
  2. BAtatürk soyadı
  3. CBaşkomutanlık
  4. DGazilik ve Mareşallik
  5. ECumhurbaşkanlığı
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

  1. Sakarya Meydan Muharebesi (1921) 22 gün 22 gece sürdü ve Türk zaferiyle sona erdi.
  2. TBMM, Mustafa Kemal'e Gazi unvanı ve Mareşal rütbesi verdi. Doğru cevap D.

Diğer şıklar: A daha önce / B 1934 / C zaten Sakarya öncesi verildi / E 1923.

Soru 4

24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlaşması'nın sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

  1. AMusul sorunu kesin olarak çözülmüştür.
  2. BBoğazlar tamamen Türk denetimine bırakılmıştır.
  3. CSevr Antlaşması yürürlüğe girmiştir.
  4. DHatay Türkiye'ye katılmıştır.
  5. EKapitülasyonlar kaldırılmıştır.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: E

  1. Lozan ile Türkiye'nin tam bağımsızlığı tanındı ve kapitülasyonlar kaldırıldı.
  2. Sevr geçersiz oldu. Musul sorunu ve Hatay sorunu sonra çözüldü. Doğru cevap E.

Diğer şıklar: A Musul 1926 / B Boğazlar Montrö (1936) ile / C Sevr yürürlüğe girmedi / D Hatay 1939.

Kendini dene

Kendini dene

Milli Mücadele hangi olayla başlar?

19 Mayıs 1919 Samsun'a çıkış.

Manda ve himaye hangi kongrelerde reddedildi?

Erzurum ve Sivas.

TBMM hangi tarihte açıldı?

23 Nisan 1920.

Savunmadan taarruza geçiş hangi savaştır?

Sakarya.

Lozan hangi yıl imzalandı?

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.

Tarih-1 dersinin diğer konuları