Yolumnet

LGS · Türkçe

Cümlede Anlam

Yaklaşık 12 dakikalık okuma · Son güncelleme 2026-10-21

Bu konuda ne öğreneceksin

“Hava kararmadan eve dön, çünkü yollar tehlikeli.” Bu cümlede bir sebep ve bir sonuç var. “Çok çalışırsan başarılı olursun.” cümlesinde ise bir koşul var. LGS’de sana verilen cümlenin ne anlattığını, neye dayandığını ve hangi anlam ilişkisini kurduğunu bulman beklenir. Bu konuda cümlelerin anlam özelliklerini ve cümle yorumlama yöntemini öğreneceksin.

Hedefler

  1. Cümledeki anlam ilişkilerini (neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul, karşılaştırma, tanım, örnekleme) belirlemek.
  2. Öznel ve nesnel yargıları ayırt etmek.
  3. Kesin ve olasılık bildiren ifadeleri tanımak.
  4. Cümleden çıkarılabilecek ve çıkarılamayacak yargıları ayırt etmek.
Cümlede Anlam · Hız Yayınları Ortaokul

1. Neden-sonuç cümleleri

Bir olayın sebebini ve sonucunu birlikte anlatan cümlelerdir.

  • Çok yorulduğu için erkenden uyudu. (Sebep: yorulma, sonuç: uyuma)
  • Yağmur yağdığından maç ertelendi.
  • Sınavda başarısız oldu, çünkü yeterince çalışmamıştı.
  • Hava çok soğuktu, bu yüzden dışarı çıkmadık.

Ayırt edici sözcükler: Çünkü, için, -dığından, -diği için, bu yüzden, bu nedenle, sonucunda, yüzünden, -den dolayı.

Dikkat: “Çünkü” ile başlayan kısım sebeptir. “Bu yüzden” ile başlayan kısım sonuçtur.

2. Amaç-sonuç cümleleri

Bir eylemin amacını bildiren cümlelerdir. Amaç henüz gerçekleşmemiştir. Bir şey yapılır, çünkü ileride bir şey olması istenir.

  • Sınavı kazanmak için her gün çalışıyor.
  • Sağlıklı kalmak amacıyla spor yapıyor.
  • Trene yetişmek üzere erkenden evden çıktı.

Ayırt edici sözcükler: İçin, amacıyla, -mak üzere, -mek için, diye.

3. Koşul-sonuç (şart) cümleleri

Bir olayın gerçekleşmesinin bir koşula bağlı olduğunu anlatır.

  • Erken kalkarsan otobüse yetişirsin.
  • Çok çalışırsa başarılı olur.
  • Hava güzel olursa pikniğe gideceğiz.
  • Bütün sorulara doğru cevap verirsen tam puan alırsın.

Ayırt edici ekler ve sözcükler: -sa, -se, eğer, ise, takdirde, -ırsa.

4. Karşılaştırma

İki varlık ya da durum arasında benzerlik veya farklılık kurulur.

  • Ali, kardeşinden daha çalışkandır.
  • Bu kitap, ötekisi kadar ilgi çekici değil.
  • İstanbul, Ankara’ya göre daha kalabalıktır.
  • Bu soru, diğerleri gibi kolaydı.

Ayırt edici sözcükler: Daha, en, -den, -e göre, kadar, gibi, oranla, -dır/-dir (yargı).

5. Tanımlama ve örnekleme

Tanımlama, bir kavramın ne olduğunu açıklar.

  • Fotosentez, bitkilerin ışık enerjisini kullanarak besin üretmesidir.
  • Kitap, bilginin en eski ve en kalıcı taşıyıcısıdır.

Örnekleme, bir düşüncenin somut örnekle desteklenmesidir.

  • Yararlı alışkanlıklar vardır, örneğin düzenli kitap okumak.
  • Bazı hayvanlar kış uykusuna yatar. Mesela ayılar ve yarasalar.

Ayırt edici sözcükler: Örneğin, mesela, söz gelimi, yani, demek ki (ek açıklama).

6. Öznel ve nesnel yargılar

Nesnel yargı, herkes için aynı olan, kanıtlanabilir ya da denenebilir yargıdır. Kişiden kişiye değişmez.

  • Su, 100°C’de kaynar. (Ölçülebilir)
  • Türkiye’nin başkenti Ankara’dır. (Doğrulanabilir)
  • Ay, Dünya’nın uydusudur.

Öznel yargı, kişisel duygu, düşünce ve beğeniyi yansıtır. Kişiden kişiye değişir, kanıtlanamaz.

  • Bu film çok sıkıcıydı. (Kişisel beğeni)
  • Bence en güzel mevsim ilkbahardır.
  • Çikolatalı pasta en lezzetli tatlıdır.

Öznel yargıların ipuçları: Bence, sanırım, galiba, çok güzel, harika, sıkıcı gibi değer bildiren sözcükler.

  • Cümlede ölçülebilir ya da denenebilir bilgi varNesnel yargıdır. “Bir yıl 12 aydır.”
  • Cümlede beğeni, duygu ve kişisel yorum varÖznel yargıdır. “Bu şarkı çok hüzünlü.”
  • Cümlede “bence, sanırım” ifadeleri varBüyük olasılıkla öznel yargıdır.

7. Kesinlik ve olasılık

Cümle bir şeyi kesin olarak bildirebilir ya da olasılık, tahmin belirtebilir.

Anlam Örnek İpucu sözcük
Kesinlik Yarın sınav olacak. Mutlaka, kesinlikle, hiç, her zaman
Olasılık Yarın yağmur yağabilir. Belki, galiba, sanırım, -ebilir
Tahmin Muhtemelen geç kalacaklar. Muhtemelen, herhalde

8. Cümleden çıkarılabilecek yargılar

Yeni nesil sorular “bu cümleden hangisine ulaşılabilir?” ya da “ulaşılamaz?” diye sorar. Çözüm yolu şudur.

  1. Cümleyi dikkatle oku ve kesin söylenenleri not et.
  2. Seçenekleri tek tek cümleyle karşılaştır.
  3. Cümlede söylenmeyen ya da tersi söylenen bilgiyi içeren seçeneği ele.

Örnek: “Kitap okumayı alışkanlık hâline getirenler, farklı bakış açıları kazanır.”

  • “Kitap okuyanların bakış açıları gelişir.” (Çıkarılabilir)
  • “Kitap okumayanlar başarısız olur.” (Çıkarılamaz, cümlede böyle bir bilgi yok.)

9. Konuyu toparla

İlişki İpucu Örnek
Neden-sonuç Çünkü, için, bu yüzden Yorulduğu için uyudu.
Amaç-sonuç İçin, amacıyla Kazanmak için çalışıyor.
Koşul -sa, -se, eğer Çalışırsan başarırsın.
Karşılaştırma Daha, en, gibi, -den Ali daha çalışkan.
Tanım -dır, -dir Kitap bilginin taşıyıcısıdır.
Örnekleme Örneğin, mesela Örneğin ayılar.
Nesnel yargı Kanıtlanabilir Su 100°C’de kaynar.
Öznel yargı Duygu, beğeni Bence çok güzel.

Mini test

Soru 1

“Çok çalıştığı için sınavda başarılı oldu.” cümlesindeki anlam ilişkisi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. AKoşul-sonuç
  2. BNeden-sonuç
  3. CAmaç-sonuç
  4. DKarşılaştırma
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

  1. “Çok çalışma” bir sebeptir ve gerçekleşmiştir.
  2. “Sınavda başarılı olma” bu sebebin sonucudur.
  3. “İçin” sözcüğü burada amaç değil sebep bildirir. Doğru cevap B.

Soru 2

Aşağıdaki cümlelerden hangisi öznel bir yargı içerir?

  1. ADünya, Güneş’in etrafında dolanır.
  2. BTürkiye’nin en uzun nehri Kızılırmak’tır.
  3. CBir hafta yedi gündür.
  4. DBence bu şehrin en güzel mevsimi sonbahardır.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

  1. A, B ve C cümleleri denenebilir ya da doğrulanabilir bilgiler verir. Nesneldir.
  2. D seçeneğinde “bence” ifadesi ve “en güzel” değer yargısı vardır. Kişiden kişiye değişir. Öznel yargıdır. Doğru cevap D.

Soru 3

Düzenli uyku, öğrencilerin derslerde daha dikkatli olmasını sağlar. Uykusuz kalan bir öğrencinin dikkati dağılır, öğrendiklerini unutması kolaylaşır.

Bu parçaya göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

  1. AUyku düzeni, öğrencinin ders başarısını etkileyebilir.
  2. BHer öğrenci günde en az on saat uyumalıdır.
  3. CUykusuz kalmak herkesi başarısız yapar.
  4. DDüzenli uyuyan her öğrenci mutlaka birinci olur.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. Parça, uykunun dikkat ve öğrenme üzerindeki etkisini anlatıyor. A seçeneği bu bilgiyi doğru yorumlar.
  2. B seçeneğindeki “on saat” bilgisi parçada yok. C ve D seçeneklerindeki “herkes” ve “mutlaka” gibi kesin ifadeler parçadan çıkarılamaz. Doğru cevap A.

Soru 4

“Okuldaki kütüphaneden daha fazla yararlanmak için öğrenciler kitap okuma saatleri düzenledi.” cümlesinde aşağıdakilerden hangisi yoktur?

  1. AAmaç-sonuç ilişkisi
  2. BKarşılaştırma
  3. CKoşul-sonuç ilişkisi
  4. DEylemin amacı
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

  1. “Yararlanmak için” ifadesi amaç bildirir. A ve D vardır.
  2. “Daha fazla” ifadesi karşılaştırma anlamı taşır. B vardır.
  3. Cümlede “-sa, -se, eğer” gibi bir koşul yoktur. Doğru cevap C.

Kendini dene

Kendini dene

“Hava soğuk olduğu için şemsiyemi evde unuttum.” cümlesindeki sebep-sonuç ilişkisi mantıklı mıdır? Açıkla.

Hayır. Soğuk hava ile şemsiyeyi unutmak arasında doğal bir neden-sonuç bağı yok, mantık hatası var.

“Sabah erken kalkarsan derse geç kalmazsın.” cümlesindeki anlam ilişkisini yaz.

Koşul-sonuç.

“Su 0°C’de donar.” yargısı öznel mi, nesnel mi? Neden?

Nesnel. Deney yoluyla doğrulanabilir.

“Galiba yarın yağmur yağacak.” cümlesi kesinlik mi, olasılık mı bildirir?

Olasılık.

“Mutlaka” ve “hiçbir zaman” gibi kesin ifadeler çıkarım sorularında neden dikkat gerektirir?

Cümlede böyle kesin ifade yoksa o seçenek genellikle çıkarılamaz.

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.

Türkçe dersinin diğer konuları