Bu konuda ne öğreneceksin
Her toplumun kendine özgü bir yaşam biçimi, değerleri ve gelenekleri vardır. Bir toplumun yemeği, dili, bayramları, mimarisi ve inançları o toplumun kültürünü oluşturur. Bu konuda kültürün tanımını, ögelerini ve özelliklerini, kültür ve medeniyet ayrımını, kültürel çeşitliliği (alt kültür, karşı kültür), kültür merkezcilik ve kültürel göreciliği ve kültürel değişmeyi (yayılma, kültürleşme) öğreneceksin.
Hedefler
- Kültürün tanımını ve ögelerini söylemek.
- Kültürün özelliklerini sıralamak.
- Kültür ile medeniyeti ayırt etmek.
- Alt kültür, karşı kültür ve baskın kültürü örneklerle eşleştirmek.
- Kültür merkezcilik ile kültürel göreciliği karşılaştırmak.
- Kültürel yayılma, kültürleşme ve asimilasyonu açıklamak.
1. Kültür nedir
Kültür, bir toplumun üyelerinin ürettiği, paylaştığı ve kuşaktan kuşağa aktardığı maddi ve manevi değerlerin, bilgilerin, inançların, normların ve yaşam biçimlerinin bütünüdür.
Kültürün ögeleri:
- Maddi kültür: Araç gereç, yapı, giysi, teknoloji.
- Manevi kültür: Dil, din, gelenek, ahlak, sanat, hukuk, değerler.
2. Kültürün özellikleri
- Öğrenilir. Doğuştan gelmez, toplumsallaşma ile edinilir.
- Toplumsaldır ve paylaşılır. Bir kişiye ait değildir.
- Kuşaktan kuşağa aktarılır. Dil, bu aktarımın temel aracıdır.
- Birikimlidir. Önceki kuşakların birikimine yenisi eklenir.
- Değişir ama yavaş değişir.
- Bütünleşiktir. Ögeleri birbiriyle uyumludur.
- Toplumdan topluma farklıdır.
3. Kültür ve medeniyet
- Kültür: Bir topluma özgü, millî olan, duygu ve yaşam biçimi. Dil, gelenek, din.
- Medeniyet: Birçok toplumun ortak birikimi olan bilim, teknoloji, hukuk gibi akılcı ve uluslararası ögeler.
- Ziya Gökalp: Kültür millîdir, medeniyet uluslararasıdır. "Türk milletindenim, İslam ümmetindenim, Garp medeniyetindenim." anlayışı.
4. Kültürel çeşitlilik
- Baskın (egemen) kültür: Toplumda çoğunluğun ya da yönetimin benimsediği kültür.
- Alt kültür: Genel kültürle uyumlu olup ona bazı farklı özellikler katan grup kültürü. Bölgesel, mesleki, gençlik kültürleri.
- Karşı kültür: Baskın kültürün değerlerine açıkça karşı çıkan ve alternatif değerler öneren kültür. Hippi hareketi.
- Kitle kültürü: Medya ve kitle iletişim araçlarıyla yayılan, standartlaşmış kültür.
- Halk kültürü ve yüksek kültür.
5. Kültür merkezcilik ve görecelik
- Kültür merkezcilik (etnosentrizm): Kendi kültürünü ölçü alıp diğer kültürleri onunla değerlendirmek ve üstün görmek. Önyargıya ve ayrımcılığa yol açar.
- Kültürel görecelik: Her kültürün kendi bağlamında, kendi değerlerine göre anlaşılması gerektiği görüşü. Hoşgörü ve çeşitliliğe saygı sağlar.
6. Kültürel değişme
- Kültürel yayılma (difüzyon): Bir kültür ögesinin bir toplumdan başka topluma geçmesi. Kahvenin, futbolun yayılması.
- Kültürleşme (akültürasyon): İki farklı kültürün sürekli temasıyla birinin ya da her ikisinin özelliklerinde değişme.
- Asimilasyon: Bir kültürün başka bir kültür içinde eriyerek özgün niteliğini kaybetmesi.
- Kültürel yabancılaşma: Kişinin ya da toplumun kendi kültürel değerlerinden uzaklaşması.
- Kültürel gecikme: Maddi kültürün hızlı, manevi kültürün yavaş değişmesi.
- Küreselleşme: Kültürel etkileşimi artırır, hem zenginleştirir hem de yerel kültürleri zayıflatma riski taşır.
Kültürel değişmeyi etkileyen etkenler: Teknoloji, göç, ticaret, savaş, iletişim araçları, eğitim.
7. Sık yapılan hatalar
- Kültürü yalnızca sanat ve müzik sanmak. Dil, din, gelenek, teknoloji de kültürdür.
- Kültür ile medeniyeti aynı sanmak. Kültür millî, medeniyet uluslararasıdır.
- Alt kültür ile karşı kültürü karıştırmak. Alt kültür uyumlu, karşı kültür çatışmacıdır.
- Kültür merkezciliği kendi kültürünü sevmek sanmak. Başkalarını aşağı görmeyi içerir.
- Kültürün doğuştan geldiğini sanmak.
8. Konuyu toparla
| Kavram | Kısa not |
|---|---|
| Maddi kültür | Araç, yapı |
| Manevi kültür | Dil, din, gelenek |
| Kültür | Millî |
| Medeniyet | Uluslararası |
| Karşı kültür | Baskın kültüre karşı çıkar |
| Kültür merkezcilik | Kendi kültürü ölçü alınır |
| Kültürel yayılma | Bir ögenin başka topluma geçmesi |
Mini test
Soru 1
Kendi kültürünü ölçü alarak diğer kültürleri değerlendirmek ve onları aşağı görmek aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?
- AKültürel görecelik
- BKültürleşme
- CKültür merkezcilik
- DKültürel yayılma
- EAlt kültür
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
- Kültür merkezcilik (etnosentrizm), kendi kültürünü merkeze koyup diğerlerini ona göre yargılamaktır.
- Doğru cevap C.
Diğer şıklar: A kültürü kendi bağlamında anlamak / B kültürlerin etkileşimi / D ögelerin geçişi / E genel kültür içindeki grup kültürü.
Soru 2
Bir kültür ögesinin bir toplumdan başka bir topluma geçmesine ne ad verilir?
- AKültürel yayılma
- BKültürel gecikme
- CKültürel görecelik
- DKarşı kültür
- ESapma
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- Kültürel yayılma (difüzyon), kültür ögelerinin toplumlar arasında geçişidir.
- Doğru cevap A.
Diğer şıklar: B maddi ve manevi kültür arasındaki uyumsuzluk / C değerlendirme yaklaşımı / D baskın kültüre karşı çıkan kültür / E normdan ayrılma.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi kültürün özelliklerinden biridir?
- ADoğuştan getirilir.
- BHiçbir zaman değişmez.
- CÖğrenilir ve nesilden nesile aktarılır.
- DYalnızca maddi ögelerden oluşur.
- ETek bir kişiye aittir.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
- Kültür doğuştan gelmez. Toplumsallaşma yoluyla öğrenilir ve dil gibi araçlarla kuşaktan kuşağa aktarılır.
- Doğru cevap C.
Diğer şıklar: A doğuştan değil / B yavaş da olsa değişir / D manevi ögeler de var / E toplumsaldır.
Soru 4
Toplumun baskın kültürünün değerlerine açıkça karşı çıkan ve farklı değerler öneren kültüre ne ad verilir?
- AKarşı kültür
- BAlt kültür
- CBaskın kültür
- DKitle kültürü
- EHalk kültürü
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- Karşı kültür, egemen kültürün değerlerini reddeder ve alternatif bir yaşam biçimi önerir.
- Alt kültür ise genel kültürle uyumludur. Doğru cevap A.
Diğer şıklar: B uyumlu grup kültürü / C çoğunluğun kültürü / D medya ile yayılan / E geleneksel kültür.
Kendini dene
Kendini dene
Kültürün iki ana ögesi nedir?
Maddi ve manevi kültür.
Kültür ile medeniyeti kim ayırmıştır?
Ziya Gökalp.
Kültür merkezciliğin diğer adı nedir?
Etnosentrizm.
Kültürün özelliklerinden birini söyle.
Öğrenilir.
İki kültürün sürekli teması sonucu değişmeye ne denir?
Kültürleşme (akültürasyon).
Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.