Toplumsal Kurumlar

Bu konuda ne öğreneceksin

Doğduğumuz andan itibaren aile, okul, sağlık kuruluşları, hukuk ve devlet gibi yapıların içinde yaşarız. Bu yapılar toplumun ihtiyaçlarını düzenli biçimde karşılar. Toplumsal kurumlar, toplumun temel ihtiyaçlarını karşılamak için oluşturulmuş, norm ve rollerle düzenlenmiş kalıplaşmış ilişkiler bütünüdür. Bu konuda kurumların ortak özelliklerini, başlıca kurumları (aile, eğitim, din, ekonomi, siyaset, hukuk, sağlık), işlevlerini, kurumlar arası ilişkiyi ve kurumlardaki değişimi öğreneceksin.

1. Toplumsal kurum nedir

Toplumsal kurum, toplumun temel ihtiyaçlarını karşılamak üzere ortaya çıkmış, normlar, roller ve statülerden oluşan, kalıcı ve düzenli ilişkiler bütünüdür.

Ortak özellikleri:

• Toplumsal bir ihtiyaca cevap verir.
• Belirli norm ve roller vardır.
• Kuşaktan kuşağa aktarılır ve süreklilik taşır.
• Birbirleriyle ilişki içindedir.
• Zamanla değişir.

2. Aile

Aile, evlilik, kan bağı ya da evlat edinmeyle oluşan, toplumun en küçük ve en temel birimidir.

Aile türleri:

• Çekirdek aile: Anne, baba ve evlenmemiş çocuklardan oluşur. Kentleşmeyle yaygınlaşmıştır.
• Geniş aile: Birkaç kuşağın (büyükanne, büyükbaba, amca, evli çocuklar) birlikte yaşadığı aile. Kırsal ve geleneksel toplumlarda yaygındır.
• Tek ebeveynli aile: Çocukların yalnızca bir ebeveynle yaşadığı aile.

İşlevleri:

• Üreme ve neslin devamı.
• Çocuğun ilk toplumsallaşması.
• Duygusal destek ve güven.
• Ekonomik işlevler (barınma, bakım).
• Statü kazandırma.

Değişim: Kentleşme, kadının çalışma hayatına girmesi ve eğitim düzeyinin artmasıyla geniş aileden çekirdek aileye geçiş, evlilik yaşının yükselmesi, boşanma oranlarında artış gözlenir.

3. Eğitim

Toplumun bilgi, beceri, değer ve normlarını yeni kuşaklara sistemli biçimde aktaran kurumdur. Örgün eğitim (okullar) ve yaygın eğitim (kurslar) vardır.

İşlevleri: Toplumsallaşma, mesleki hazırlık, kültürün aktarımı, toplumsal hareketliliği sağlama, bilimsel ilerleme.

4. Ekonomi

Toplumun üretim, dağıtım ve tüketim faaliyetlerini düzenleyen kurumdur. İhtiyaçların karşılanması, işbölümü, mülkiyet, para ve piyasa bu kurumun öğeleridir.

5. Siyaset ve devlet

Toplumda iktidarı ve otoriteyi düzenleyen, kolektif kararlar alan ve uygulayan kurumdur.

• İktidar (güç): Başkalarını kendi isteğine uygun davranmaya zorlama kapasitesi.
• Otorite: Meşru kabul edilen iktidar. Weber'in otorite türleri:
  • Geleneksel otorite: Gelenek ve göreneklere dayanır. Krallık, aşiret reisliği.
  • Karizmatik otorite: Liderin olağanüstü kişisel niteliklerine duyulan inanca dayanır.
  • Yasal-ussal otorite: Yasalara ve kurallara dayanır. Modern devletler, bürokrasi.
• Devlet: Meşru güç kullanma tekelini elinde bulunduran siyasi örgüt.

6. Din

İnsanlara anlam, ahlak ve toplumsal bütünleşme sağlayan inanç, ibadet ve topluluk sistemidir. Durkheim'a göre din toplumu bir arada tutan kutsal değerlerin ifadesidir.

7. Hukuk ve sağlık

• Hukuk: Toplumsal düzeni, adaleti ve hakları koruyan yazılı kurallar sistemi. Yaptırımı devlet uygular.
• Sağlık: Bireylerin bedensel ve ruhsal iyilik hâlini koruyan ve geliştiren kurumlar.

8. Kurumlar arası ilişki

Kurumlar birbirinden bağımsız değildir. Ekonomik kriz aile gelirini, eğitim başarısını ve sağlık hizmetini etkiler. Eğitim düzeyi siyasi katılımı etkiler.

• İşlevselcilik (Durkheim, Parsons): Kurumlar toplumun düzenini koruyan, birbirini tamamlayan parçalardır.
• Çatışma kuramı (Marx): Kurumlar egemen sınıfın çıkarlarını koruyabilir.

9. Sık yapılan hatalar

• Çekirdek aileyi yalnızca modern dönemde var sanmak. Ancak yaygınlaşması kentleşmeyle olmuştur.
• Güç ile otoriteyi aynı sanmak. Otorite meşru kabul edilen güçtür.
• Karizmatik otoriteyi yasalara dayalı sanmak. Kişisel niteliğe dayanır.
• Hukukun yaptırımını toplumsal kınamayla karıştırmak.
• Kurumların birbirinden bağımsız olduğunu sanmak.

10. Konuyu toparla

Mini test

Kendini dene

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.