Yolumnet

LGS · T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük

Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar

Yaklaşık 15 dakikalık okuma · Son güncelleme 2026-10-21

Bu konuda ne öğreneceksin

I. Dünya Savaşı’ndan yenilgiyle çıkan Osmanlı Devleti’nin toprakları işgal ediliyor, devletin yönetimi çaresiz kalıyor. İşte tam bu sırada Mustafa Kemal Samsun’a çıkıyor ve bir halk hareketi örgütlüyor. Bu konuda milli mücadelenin neden başladığını, nasıl örgütlendiğini ve hangi kararlarla yol aldığını öğreneceksin. Sınavda “bu olay hangi sebebin sonucudur?” ya da “hangi kongrenin kararıdır?” türü sorular bu ünitedendir.

Hedefler

  1. Mondros Ateşkesi’ni ve işgallerin Anadolu’daki etkilerini açıklamak.
  2. Milli cemiyetlerin ve Kuva-yi Milliye’nin kuruluş amacını söylemek.
  3. Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışından Amasya Genelgesi’ne kadar yaşananları sıralamak.
  4. Erzurum ve Sivas Kongrelerinin kararlarını ve önemini karşılaştırmak.
  5. Misak-ı Milli’yi ve TBMM’nin açılışını sebep-sonuç ilişkisiyle yorumlamak.
Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar · Hız Yayınları Ortaokul

1. Mondros Ateşkesi ve işgaller

Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı’nı Almanya’nın yanında yaşadı ve kaybetti. 30 Ekim 1918’de Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı. Antlaşmanın bazı maddeleri Anadolu’nun işgal edilmesinin önünü açtı.

  • Boğazlar itilaf devletlerine açıldı, istihkâmlar işgal edildi.
  • Osmanlı ordusu terhis edildi, silahlar teslim edildi.
  • İtilaf devletleri, “güvenliklerini tehdit eden durum çıkarsa” herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekti (7. madde).
  • Ermeni vilayetleri adı altındaki altı ilde bir düzenlemeye gidilebilecekti (24. madde).

Mondros’tan sonra İtilaf devletleri ve onların desteklediği devletler Anadolu’yu işgal etmeye başladı.

İşgal Tarih İşgalci
Antep, Maraş, Urfa 1919 Önce İngiltere, sonra Fransa
Adana, Mersin 1918 sonu ve 1919 Fransa
İzmir 15 Mayıs 1919 Yunanistan
İstanbul Resmen 16 Mart 1920 İtilaf devletleri

15 Mayıs 1919’da İzmir’in Yunanistan tarafından işgali Anadolu’da büyük bir tepkiyle karşılandı. Halk, işgale karşı protesto mitingleri düzenledi. İşgale ilk tepki gösteren ve ilk kurşunu atan kişi olarak gazeteci Hasan Tahsin anılır.

  • Osmanlı ordusu terhis edildi, silahlar teslim edildiAnadolu savunmasız kaldı ve işgaller kolaylaştı.
  • İzmir’in Yunanlılarca işgaliHalkta büyük tepki doğdu ve milli direniş hareketleri hızlandı.
  • İstanbul Hükümeti işgallere karşı etkisiz kaldıHalk, kendi örgütlenmesini kurmak zorunda kaldı.

2. Milli cemiyetler ve Kuva-yi Milliye

İşgallere karşı halk, devletten bağımsız olarak cemiyetler kurdu. Cemiyetler bölgesel savunma ve direniş amaçlıydı.

  • Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Doğu Trakya’nın savunması.
  • Redd-i İlhak Cemiyeti: İzmir ve çevresinin Yunanistan’a bağlanmasına karşı.
  • Kilikyalılar Cemiyeti: Çukurova’nın işgaline karşı.
  • Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Doğu illerinin bir Ermeni devletine verilmemesi için.

Ayrıca halkın silahlı direnişi olan Kuva-yi Milliye (Milli Kuvvetler) doğdu. Başlangıçta düzensiz, gönüllülerden oluşan çeteler hâlindeydi. Bu birlikler ilk günlerde düşmanı oyalayarak zaman kazandırdı, ancak düzenli ordu kurulana kadar bir geçiş dönemi görevi gördü.

3. Mustafa Kemal Samsun’a çıkıyor

İstanbul Hükümeti, Anadolu’daki karışıklığı yatıştırmak için 9. Ordu Müfettişi olarak Mustafa Kemal’i görevlendirdi. Ancak Mustafa Kemal bu görevi, milli bir direniş başlatmak için bir fırsat olarak gördü.

19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı. Bu tarih, milli mücadelenin başlangıcı kabul edilir.

Samsun’dan sonra yaşananlar:

Tarih Olay Önemi
19 Mayıs 1919 Samsun’a çıkış Milli mücadelenin başlangıcı
28 Mayıs 1919 Havza Genelgesi Mitingler ve protestolar yoluyla işgalleri halka duyurmak
22 Haziran 1919 Amasya Genelgesi Milli mücadelenin gerekçesi ve amacı ilk kez ilan edildi
8 Temmuz 1919 Askerlikten ayrılma Mustafa Kemal’in görevinden istifası

Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) çok önemlidir. İlk kez şu ifadeler kullanıldı:

  • “Vatanın bütünlüğü, milletin istiklali tehlikededir.”
  • “Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.”
  • Sivas’ta ulusal bir kongre toplanacağı bildirildi.

Bu belge, milli mücadelenin gerekçesini, amacını ve yöntemini ortaya koyar. Bu yüzden “ihtilal bildirisi” olarak da anılır.

4. Erzurum ve Sivas Kongreleri

Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919)

Doğu illerinin temsilcilerinin katıldığı bölgesel bir kongredir. Kararları şunlardır:

  • Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.
  • Her türlü işgale ve müdahaleye karşı millet topyekûn direnecektir.
  • İstanbul Hükümeti vatanı savunamazsa geçici bir hükümet kurulacaktır.
  • Manda ve himaye kabul edilemez.
  • Milli iradeyi hâkim kılmak esastır.

Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919)

Tüm yurdun temsilcilerinin katıldığı ulusal bir kongredir. Erzurum’un kararları bütün yurda yayıldı.

  • Bütün cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirildi.
  • Mustafa Kemal başkan seçildi, yürütme kurulu olarak Heyet-i Temsiliye oluşturuldu.
  • Manda ve himaye bir kez daha reddedildi.
  • Milli iradeyi hâkim kılma ilkesi tüm yurda mal edildi.
Özellik Erzurum Kongresi Sivas Kongresi
Niteliği Bölgesel Ulusal
Katılım Doğu illeri Bütün yurt
Özel sonucu Manda ve himaye reddedildi Heyet-i Temsiliye kuruldu, cemiyetler birleşti
Başkan Mustafa Kemal Mustafa Kemal

5. Amasya Görüşmeleri, Misak-ı Milli ve TBMM

Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): İstanbul Hükümeti ile Heyet-i Temsiliye arasında yapıldı. İstanbul Hükümeti ilk kez Mustafa Kemal ve arkadaşlarını muhatap aldı, böylece milli hareketi resmen tanımış oldu.

Misak-ı Milli (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde kabul edilen, milli sınırları belirleyen karardır. Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür ve parçalanamaz.

İstanbul’un işgali (16 Mart 1920): Misak-ı Milli kararlarına tepki gösteren İtilaf devletleri İstanbul’u resmen işgal etti, mebusanı bastı. Meclis-i Mebusan dağıldı.

TBMM’nin açılışı (23 Nisan 1920): Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Mustafa Kemal meclisin başkanı seçildi. Meclis, milletin kendi kaderine kendisi sahip çıkmasının sembolü oldu. Başkent Ankara oldu ve kısa süre sonra Ankara Hükümeti fiilen kurulmuş oldu.

TBMM’nin özellikleri:

  • Milli egemenliğe dayanır. Yasama ve yürütme yetkisi tek bir mecliste toplanmıştır.
  • Milletin her kesiminden gelen temsilcilerden oluşur.
  • Hem savaş yürüten hem de devlet yönetimi kuran bir meclistir.

6. Konuyu toparla

Olay Tarih Anahtar bilgi
Mondros Ateşkesi 30 Ekim 1918 Osmanlı’nın I. Dünya Savaşı’ndan çekilmesi, işgallerin yolu
İzmir’in işgali 15 Mayıs 1919 Halkta büyük tepki
Samsun’a çıkış 19 Mayıs 1919 Milli mücadelenin başlangıcı
Amasya Genelgesi 22 Haziran 1919 “Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır”
Erzurum Kongresi 23 Temmuz 1919 Bölgesel, manda ve himaye reddi
Sivas Kongresi 4 Eylül 1919 Ulusal, Heyet-i Temsiliye
Misak-ı Milli 28 Ocak 1920 Milli sınırlar
İstanbul’un işgali 16 Mart 1920 Meclis-i Mebusan dağıldı
TBMM’nin açılışı 23 Nisan 1920 Milli egemenlik, Ankara

Mini test

Soru 1

Bu belgede ilk kez milli mücadelenin gerekçesi, amacı ve yöntemi açıkça ilan edilmiştir. Belgede “Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.” ifadesi yer almaktadır.

Bu bilgiler aşağıdaki belgelerden hangisine aittir?

  1. AHavza Genelgesi
  2. BAmasya Genelgesi
  3. CMisak-ı Milli
  4. DSivas Kongresi Bildirisi
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

  1. “Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” ifadesi, 22 Haziran 1919 tarihli Amasya Genelgesi’nde yer alır.
  2. Havza Genelgesi mitinglerle ilgili, Misak-ı Milli milli sınırlarla ilgili, Sivas Kongresi Bildirisi ise cemiyetlerin birleşmesiyle ilgilidir. Doğru cevap B.

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Sivas Kongresi’nin sonuçlarından biri değildir?

  1. ACemiyetlerin Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirilmesi
  2. BHeyet-i Temsiliye’nin kurulması
  3. CManda ve himayenin reddedilmesi
  4. DTBMM’nin açılması
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

  1. A, B ve C seçenekleri Sivas Kongresi’nin (4-11 Eylül 1919) kararlarındadır.
  2. TBMM, 23 Nisan 1920’de açılmıştır ve Sivas Kongresi’nden sonraki bir gelişmedir. Doğru cevap D.

Soru 3

16 Mart 1920’de İtilaf devletleri İstanbul’u resmen işgal etti, Meclis-i Mebusan dağıtıldı. Bunun üzerine milletvekilleri Ankara’ya geçti ve 23 Nisan 1920’de yeni bir meclis açıldı.

Bu gelişmeler için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. AMilli egemenliğe dayalı yeni bir meclisin açılmasına yol açmıştır.
  2. BMilli mücadelenin sona ermesine ve direnişin bitmesine yol açmıştır.
  3. Cİstanbul Hükümeti’nin Anadolu’daki gücünü artırmıştır.
  4. DMondros Ateşkesi’nin imzalanmasına ve işgallere neden olmuştur.
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

  1. İstanbul’un işgali ve Meclis-i Mebusan’ın dağıtılması milli mücadeleyi sona erdirmedi, aksine hızlandırdı.
  2. Bunun sonucunda Ankara’da milli egemenliğe dayalı TBMM açıldı. Doğru cevap A.

Soru 4

Aşağıdaki olaylar eskiden yeniye doğru sıralandığında ikinci sırada hangisi yer alır?

  1. AMisak-ı Milli’nin kabulü
  2. BTBMM’nin açılması
  3. CAmasya Genelgesi’nin yayımlanması
  4. DMondros Ateşkesi’nin imzalanması
Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

  1. Doğru sıra: Mondros Ateşkesi (Ekim 1918), Amasya Genelgesi (Haziran 1919), Misak-ı Milli (Ocak 1920), TBMM’nin açılışı (Nisan 1920).
  2. İkinci sırada Amasya Genelgesi bulunur. Doğru cevap C.

Kendini dene

Kendini dene

Mondros Ateşkesi’nin Anadolu’nun işgalini kolaylaştıran iki maddesini yaz.

Ordunun terhisi ve silahların teslimi, ayrıca itilaf devletlerinin güvenliklerini tehdit eden durumda stratejik noktaları işgal edebilmesi (7. madde).

Erzurum ve Sivas Kongrelerinin farkını bir cümleyle söyle.

Erzurum bölgesel, Sivas ulusal bir kongredir. Sivas’ta cemiyetler birleşip Heyet-i Temsiliye kuruldu.

Amasya Genelgesi neden önemlidir?

Milli mücadelenin gerekçesini, amacını ve yöntemini ilk kez açıkça ilan etmiştir.

TBMM’nin milli egemenliğe dayanması ne demektir?

Yetkiyi bir kişi ya da hanedan değil, milletin seçtiği temsilciler kullanır. TBMM hem yasama hem yürütme yetkisini kendinde toplar.

İstanbul’un işgalinin milli mücadeleye etkisi ne olmuştur?

Milli mücadeleyi sona erdirmedi, Ankara’da TBMM’nin açılmasını hızlandırdı.

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.

T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersinin diğer konuları