İnsanlığın İlk Dönemleri

Bu konuda ne öğreneceksin

İnsanlık tarihinin büyük kısmı yazının bulunmasından öncesine aittir. Bu uzun dönemde insan, avcılıktan tarıma, mağaradan köye ve şehre geçti. Sonra yazı bulundu, devletler kuruldu, ilk uygarlıklar ortaya çıktı. Bu konuda tarih öncesi çağları, Anadolu’nun önemli yerleşimlerini, Mezopotamya ve Mısır uygarlıklarını, Anadolu uygarlıklarını ile Yunan ve Roma dünyasını öğreneceksin.

1. Tarih öncesi çağlar

Neolitik Devrim insanlık tarihinin dönüm noktasıdır. Tarım sayesinde insanlar artı ürün elde etti, bir yere yerleşti, nüfus arttı, işbölümü ve ticaret başladı, sonunda şehirler ve devletler doğdu.

2. Anadolu’daki ilk yerleşimler

• Göbeklitepe (Şanlıurfa): Bilinen en eski anıtsal tapınak alanlarından biridir (yaklaşık MÖ 10. bin yıl). İnsanların yerleşik hayata geçmeden de büyük yapılar inşa edebildiğini göstermiştir.
• Çatalhöyük (Konya): Neolitik dönemin en önemli yerleşimlerinden biridir. Evler yan yana, girişler çatıdan idi. Tarım ve hayvancılık yapılmıştır.
• Çayönü (Diyarbakır): Tarıma geçişin ve hayvanların evcilleştirilmesinin izlendiği yerleşimdir.
• Hacılar (Burdur): Neolitik ve Kalkolitik dönem. Boyalı çanak çömlek ve ev yapısıyla bilinir.
• Alacahöyük (Çorum): Tunç Çağı’nda Hatti uygarlığının önemli merkezidir. Mezarlarında bulunan altın ve tunç eşyalarıyla tanınır.

3. Yazının bulunuşu ve Mezopotamya

Mezopotamya, Dicle ve Fırat nehirleri arasındaki verimli bölgedir. İlk şehir devletleri ve yazı burada ortaya çıkmıştır.

• Sümerler: Çivi yazısını bulmuşlardır (yaklaşık MÖ 3200). Tekerleği, ilk okulları ve kil tabletleri kullanmışlardır. Şehir devletleri halinde yaşamışlardır.
• Akadlar: Sümer şehirlerini birleştirerek ilk imparatorluklardan birini kurmuştur.
• Babilliler: Hammurabi adlı kralları ilk yazılı kanunlardan biri olan Hammurabi Kanunları’nı yazdırmıştır. Gök bilimi ve matematik gelişmiştir.
• Asurlular: Askerî güçleriyle bilinen, demir silah kullanan bir devlettir.

4. Mısır

Mısır, Nil Nehri çevresinde gelişmiştir. Nil’in taşması tarıma uygun bir toprak getirdiği için “Mısır Nil’in armağanıdır” sözü vardır.

• Yönetici firavundur ve tanrı kabul edilir. Merkezi, güçlü bir krallıktır.
• Hiyeroglif yazısı kullanılmıştır. Papirüs yazı malzemesi olmuştur.
• Piramitler firavunların mezarlarıdır. Ölümden sonra yaşama inanıldığı için mumyalama gelişmiştir.
• Güneş takvimine yakın 365 günlük bir takvim kullanılmış, geometri ve tıp ilerlemiştir.

5. Anadolu uygarlıkları

Anadolu, tarihin her döneminde pek çok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır.

Fenikeliler denizci bir halktı ve bugünkü alfabenin atası olan ses işaretli alfabeyi geliştirdiler.

6. Yunan ve Roma

Yunan uygarlığı, Ege’de ve Anadolu kıyılarında site (polis) devletleri halinde yaşamıştır. Bu devletler küçük, bağımsız ve kendi yasalarına sahipti.

• Atina: Demokrasi ve bilim, felsefe ve sanat öne çıkmıştır.
• Sparta: Askerî disiplini ve güçlü ordusuyla bilinir.
• Olimpiyat oyunları, Zeus onuruna düzenlenen oyunlar olarak ortak kültürün parçasıydı.
• Makedonya Kralı Büyük İskender, MÖ 4. yüzyılda Anadolu, Mısır ve Orta Asya’ya kadar uzanan geniş bir imparatorluk kurmuş ve Doğu ile Batı kültürlerinin kaynaşmasını (Helenizm) sağlamıştır.

Roma uygarlığı İtalya’da bir şehir devleti olarak başladı. Önce krallıkla, sonra cumhuriyetle, sonra imparatorlukla yönetildi. Roma hukuku sonraki hukuk sistemlerine örnek oldu. 395’te Roma İmparatorluğu Doğu ve Batı olarak ikiye ayrıldı. Doğu Roma (Bizans) İstanbul’da yaşadı, Batı Roma 476’da yıkıldı.

Persler Anadolu ve Mezopotamya’yı kapsayan geniş bir imparatorluk kurmuştur. Eyaletleri satraplık adı verilen bölümlerle yönetmiş, Sard’dan Susa’ya uzanan Kral Yolu ile haberleşmeyi ve ticareti kolaylaştırmıştır.

• Tarım yapılmaya başlanıyorYerleşik hayat başlar, nüfus artar.
• Nil taşıp verimli toprak bırakıyorMısır’da tarım ve devlet gelişir.
• Ticaret gelişiyorPara ve yazı ihtiyacı doğar.
• Lidyalılar para basıyorTicaret kolaylaşır.

7. Konuyu toparla

Mini test

Kendini dene

Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.