Bu konuda ne öğreneceksin
Batı Roma yıkılınca Avrupa’da merkezî yönetim çöktü. Toprağı olan güçlü beyler ortaya çıktı, köylüler onlara bağlandı, kilise hem dinî hem siyasî bir güce dönüştü. Doğuda ise Bizans yaşamaya devam etti. Avrupa’nın bu dönemi çoğu zaman “karanlık” diye anılsa da Orta Çağ sonunda Haçlı Seferleri, ticaretin canlanması ve şehirlerin gelişmesiyle yeni bir çağın zemini hazırlandı. Bu konuda Orta Çağ’ın başlangıcını, feodal düzeni, kilisenin rolünü, Bizans’ı, Haçlı Seferleri’ni ve Yeni Çağ’a geçişi hazırlayan gelişmeleri öğreneceksin.
Hedefler
- Orta Çağ’ın başlangıç ve bitişini belirleyen olayları söylemek.
- Feodal düzenin sosyal yapısını ve kilisenin rolünü açıklamak.
- Bizans İmparatorluğu’nun özelliklerini ve Hristiyanlığın bölünmesini anlatmak.
- Haçlı Seferleri’nin nedenlerini ve sonuçlarını sıralamak.
- Orta Çağ’dan Yeni Çağ’a geçişi hazırlayan gelişmeleri sıralamak.
1. Orta Çağ’ın başlangıcı
Orta Çağ, 476’da Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılmasıyla başlar. Yıkılışta etkili olan gelişmeler şunlardır:
- Kavimler Göçü (375): Hunların batıya ilerlemesi diğer kavimleri (Gotlar, Vandallar, Franklar) Roma topraklarına itti. Göçler Roma’nın dengesini bozdu.
- Roma’daki ekonomik sıkıntı, vergilerin artması, ordunun zayıflaması ve iç karışıklıklar.
- 395’te Roma’nın ikiye bölünmesi.
Batı Roma yıkıldıktan sonra Batı Avrupa’da çeşitli Germen krallıkları kuruldu. Bunlardan Franklar güçlendi. Frank Kralı Şarlman (Charlemagne) 800’de papa tarafından “Roma imparatoru” ilan edildi. Doğu Roma (Bizans) ise İstanbul’da yaşamaya devam etti.
2. Feodal düzen
Merkezî devlet zayıflayınca feodalite (derebeylik) düzeni ortaya çıktı.
- Kral nominal olarak en yüksektir ama gücü sınırlıdır.
- Senyör (derebey): Toprakların sahibidir. Kendi şatosunda yaşar, kendi ordusu ve mahkemesi vardır.
- Şövalye: Senyörün askerî hizmetindeki soylu savaşçıdır.
- Serf (köylü): Toprakla birlikte alınıp satılır. Senyörün toprağında çalışır, ürünün bir kısmını verir, toprağı terk edemez.
Feodal düzende toprak zenginliğin ve gücün kaynağıdır. Şehirler küçük, ticaret zayıftır. Ekonomi kapalı, tarıma dayalıdır. Yönetim parçalıdır, merkezî otorite yoktur.
3. Kilise ve Hristiyanlık
Katolik kilisesi, Orta Çağ Avrupa’sının en güçlü kurumuydu. Papa, Hristiyan dünyanın dinî lideri olmakla birlikte krallar üzerinde de nüfuz kurardı. Kilise:
- Okul ve manastırlar aracılığıyla eğitimi elinde tuttu. Eğitim dili Latince idi.
- Büyük topraklara sahipti, vergi (ondalık) alıyordu.
- Bir kişiyi kiliseden aforoz ederek toplumdan dışlayabiliyordu.
- Günah bağışı belgeleri (endüljans) sattı. Bu uygulama sonradan eleştirilecektir.
Hristiyanlık 1054’te Katolik (Batı, Roma) ve Ortodoks (Doğu, İstanbul) olarak ayrıldı.
4. Bizans İmparatorluğu
Doğu Roma (Bizans), İstanbul’da yaşayan bir imparatorluktu. Yönetim merkezî ve güçlüydü, imparator hem devlet hem kilisenin başı gibiydi.
- Dili Yunanca, dini Ortodoks Hristiyanlıktı.
- Ayasofya, en önemli yapısıdır.
- I. Justinianus döneminde (6. yüzyıl) hukuk derlendi (Corpus Juris Civilis), imparatorluk en geniş sınırlarına yaklaştı.
- Doğuda İslam devletleriyle, Anadolu’da Türklerle mücadele etti.
- 1453’te İstanbul’un Osmanlılar tarafından fethiyle yıkıldı.
5. Haçlı Seferleri
Haçlı Seferleri (1096’dan 1291’e), Avrupalı Hristiyanların Kudüs ve Kutsal Topraklar’ı Müslümanlardan almak amacıyla düzenlediği seferlerdir. Papa II. Urban 1095’te Clermont’ta sefer çağrısı yaptı. I. Haçlı ordusu 1099’da Kudüs’ü ele geçirdi.
Nedenler:
- Dinî: Kudüs’ün kutsallığı, Papa’nın etki alanını genişletmek istemesi.
- Siyasî: Selçuklu ilerleyişi karşısında Bizans’ın yardım istemesi.
- Ekonomik: Doğu ticaret yollarını ele geçirmek, yeni topraklar ve zenginlik.
- Sosyal: Serflerin ve küçük şövalyelerin yeni imkân arayışı.
Sonuçlar:
- Kutsal Topraklar tam olarak ele geçirilemedi, Müslümanlar kazandı.
- Avrupa, Doğu’nun bilimini, ticaretini ve ürünlerini tanıdı. Ticaret ve şehirler gelişti.
- Feodalite zayıfladı, bir kısım senyör ve şövalye seferlerde yok oldu ya da malını sattı. Krallar güçlendi.
- Kilisenin ve Papa’nın itibarı sarsıldı.
- İtalyan şehirleri (Venedik, Cenova) Akdeniz ticaretinde zenginleşti.
- Avrupa’da Rönesans ve Coğrafi Keşiflere giden yolu açan gelişmelerden biri oldu.
6. Yeni Çağ’a doğru
Orta Çağ’ın sonlarında Avrupa’da büyük değişimler yaşandı:
- Rönesans (yeniden doğuş): İtalya’da başladı, 14 ve 15. yüzyıllarda sanat, bilim ve edebiyatta antik Yunan ve Roma’ya dönüş, insan merkezli düşünce. Leonardo da Vinci, Michelangelo.
- Matbaanın bulunması (Gutenberg, yaklaşık 1450): Bilgi hızla yayıldı.
- Coğrafi Keşifler: Kristof Kolomb 1492’de Amerika’ya, Vasco da Gama 1498’de Ümit Burnu yoluyla Hindistan’a ulaştı. Ticaret yolları değişti.
- Reform: Martin Luther 1517’de 95 tezini yayımladı, Katolik kilisesine itiraz etti ve Protestanlık doğdu.
- İstanbul’un fethi (1453): Orta Çağ’ın bitişi.
- Merkezî devlet zayıflıyorFeodal düzen ortaya çıkar.
- Haçlılar Doğu ile temas kuruyorTicaret ve şehirler gelişir.
- Senyörler seferlerde güç kaybediyorKrallar güçlenir.
- Matbaa bulunuyorBilgi hızla yayılır, Reform ve Rönesans desteklenir.
7. Konuyu toparla
| Başlık | Kısa not |
|---|---|
| Orta Çağ başlangıcı | 476, Batı Roma’nın yıkılışı |
| Kavimler Göçü | 375, Hunlar |
| Feodalite | Derebey, şövalye, serf |
| Büyük ayrılık | 1054, Katolik ve Ortodoks |
| Bizans | İstanbul, Ortodoks, 1453’te yıkıldı |
| Haçlı Seferleri | 1096 ile 1291, Kudüs |
| Haçlıların sonucu | Ticaret ve şehir gelişti, feodalite zayıfladı |
| Reform | 1517, Martin Luther |
Mini test
Soru 1
Orta Çağ Avrupa’sında toprağın sahibi olan, kendi şatosunda yaşayan ve kendi ordusu bulunan soylu sınıf aşağıdakilerden hangisidir?
- ASerf
- BPapa
- CSenyör (derebey)
- DTüccar
- EŞövalye
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
- Feodal düzende toprak sahibi ve yerel otorite senyördür (derebey).
- Serf toprağı işler, şövalye senyöre askerî hizmet verir. Doğru cevap C.
Diğer şıklar: Serf serf toprağı işleyen köylüdür / Papa papa kilisenin dinî lideridir / Tüccar tüccar ticaretle uğraşır, toprak sahibi sınıf değildir / Şövalye şövalye senyörün askerî hizmetindeki savaşçıdır.
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi Haçlı Seferleri’nin Avrupa’da ortaya çıkardığı sonuçlardan biri değildir?
- ATicaretin gelişmesi
- BFeodal beylerin güçlenmesi
- CŞehirlerin büyümesi
- DKral gücünün artması
- EPapa’nın etkisinin azalması
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
- Seferlerde senyörlerin çoğu mal ve can kaybetti, feodalite zayıfladı.
- Bu yüzden feodal beylerin güçlenmesi bir sonuç değildir. Doğru cevap B.
Diğer şıklar: Ticaretin gelişmesi Doğu ile temas ticareti canlandırmıştır / Şehirlerin büyümesi ticaret şehirleri büyütmüştür / Kral gücünün artması senyörler zayıflayınca krallar güçlenmiştir / Papa’nın etkisinin azalması seferlerin başarısızlığı kilise itibarını sarsmıştır.
Soru 3
Kristof Kolomb, Amerika kıtasına 1492 yılında ulaşmıştır. Aşağıdaki olaylardan hangisi bu tarihten sonra gerçekleşmiştir?
- AMartin Luther’in 95 tezini yayımlaması
- Bİstanbul’un fethi
- CBatı Roma’nın yıkılışı
- DI. Haçlı Seferi’nin Kudüs’ü alması
- EŞarlman’ın imparator ilan edilmesi
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
- Martin Luther 1517'de 95 tezini yayımladı, bu tarih 1492'den sonradır.
- Diğer olaylar 1492'den önce gerçekleşmiştir. Doğru cevap A.
Diğer şıklar: İstanbul’un fethi İstanbul 1453’te fethedildi, Kolomb’dan önce / Batı Roma’nın yıkılışı Batı Roma 476’da yıkıldı / I. Haçlı Seferi’nin Kudüs’ü alması bu olay 1099’da, Kolomb’dan çok önce / Şarlman’ın imparator ilan edilmesi Şarlman 800’de imparator ilan edildi.
Soru 4
Hunların batıya ilerlemesiyle başlayan ve Roma’nın dengesini bozan Kavimler Göçü hangi yılda başlamıştır?
- A330
- B375
- C376
- D395
- E476
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
- Hunların Avrupa'ya ilerlemesiyle Kavimler Göçü 375'te başlamıştır.
- 395 Roma'nın ikiye bölünmesi, 476 Batı Roma'nın yıkılışıdır. Doğru cevap B.
Diğer şıklar: 330 İstanbul’un başkent yapıldığı yıl alınmış / 376 işlem hatasıyla bir fazla bulunmuş / 395 Roma’nın ikiye bölündüğü yıl alınmış / 476 Batı Roma’nın yıkıldığı yıl alınmış.
Kendini dene
Kendini dene
Orta Çağ hangi olayla başlar?
Batı Roma’nın yıkılışı (476).
Feodal düzende toprağı işleyen sınıf hangisidir?
Serfler.
Hristiyanlık 1054’te hangi iki kola ayrıldı?
Katolik ve Ortodoks.
Haçlı Seferleri’nin Avrupa’ya en önemli sonucu nedir?
Ticaret ve şehirlerin gelişmesi, feodalitenin zayıflaması.
Martin Luther 1517’de ne yapmıştır?
95 tezini yayımlamış, Reform’u başlatmıştır.
Yanlış yaptığın soruları yanlış soru defterine ekleyebilirsin. Birkaç gün sonra tekrar karşına çıkar.